Su krizini çözebilir: Havadan günde 1000 litre su üretiyor
Güncelleme Tarihi:
İklim krizi, kuraklık ve giderek şiddetlenen kasırgalar dünyanın birçok bölgesinde su krizini büyütürken Nobel ödüllü bir bilim insanının geliştirdiği teknoloji dikkat çekiyor. 2025 Nobel Kimya Ödülü’nü kazanan kimyager Prof. Omar Yaghi’nin kurduğu teknoloji şirketi Atoco, havadaki nemi doğrudan içme suyuna dönüştürebilen yeni bir sistem geliştirdi. Şirketin verdiği bilgilere göre yaklaşık 20 feet’lik bir nakliye konteyneri büyüklüğündeki üniteler, merkezi elektrik ve su altyapısı tamamen devre dışı kalsa bile çalışabiliyor ve günde 1000 litreye kadar temiz su üretebiliyor.
Uzmanlara göre sistem özellikle kasırga, sel veya uzun süreli kuraklık yaşayan bölgelerde acil su ihtiyacını karşılayabilecek bir alternatif olarak görülüyor. Şebeke bağlantısına ihtiyaç duymadan çalışabilmesi nedeniyle afet sonrası yardım operasyonlarında veya altyapısı zayıf yerleşimlerde kullanılabileceği belirtiliyor.
ÇÖL ŞARTLARINDA BİLE ÇALIŞIYOR
Teknolojinin temelinde “retiküler kimya” adı verilen ve moleküler ölçekte yeni malzemeler tasarlanmasını sağlayan bir bilim yaklaşımı bulunuyor. Yaghi ve ekibi, havadaki su moleküllerini yakalayabilen son derece gözenekli yapılar geliştirdi. Bu özel malzemeler atmosferdeki nemi absorbe ederek daha sonra düşük seviyeli ısı enerjisi yardımıyla sıvı suya dönüştürüyor.
Sistem güneş enerjisi veya düşük dereceli atık ısıyla bile çalışabilecek şekilde tasarlandı. Bu sayede elektrik altyapısının sınırlı olduğu bölgelerde de kullanılabiliyor. Araştırmacılar teknolojinin yalnızca tropikal bölgelerde değil, nem oranının düşük olduğu yarı kurak alanlarda ve hatta çöl koşullarında bile su üretme potansiyeline sahip olduğunu belirtiyor.
Yaghi, geliştirdiği yöntemi “maddeyi yeniden tasarlayabilen bir bilim” olarak tanımlıyor ve özellikle küçük ada devletleri için oyunun kurallarını değiştirebileceğini savunuyor.
KASIRGALARIN VURDUĞU ADALARA UMUT
Teknolojiye en fazla ilgi gösteren bölgelerden biri Karayipler oldu. 2024 yılında Kasırga Beryl’in büyük yıkım yarattığı Granada'ya bağlı Carriacou ve Petite Martinique adaları hâlâ afetin etkileriyle mücadele ediyor. Fırtınalar sırasında merkezi su sistemlerinin zarar görmesi nedeniyle bölge uzun süre dışarıdan getirilen suya bağımlı kaldı.
Yerel yetkililer, her yıl daha uzun süren kurak sezonların ve kıyı erozyonunun su kaynaklarını daha da baskı altına aldığını belirtiyor. Adalara gemilerle su taşınmasının hem maliyetli hem de yüksek karbon salınımına yol açtığı ifade edilirken, yerinde üretim yapabilen bağımsız sistemlerin çözüm olabileceği düşünülüyor.
Uzmanlara göre havadan su üreten üniteler yalnızca afet sonrası değil, altyapısı sınırlı kırsal topluluklar veya izole yerleşimler için de sürekli bir içme suyu kaynağı sağlayabilir.
“KÜRESEL SU İFLASI” UYARISI
Birleşmiş Milletler’in son değerlendirmelerine göre dünya genelinde yaklaşık 2,2 milyar insan güvenli içme suyuna erişemiyor. Yaklaşık 3,5 milyar kişi temel sanitasyon hizmetlerinden yoksun yaşarken, yaklaşık 4 milyar insan yılın en az bir ayında ciddi su kıtlığıyla karşı karşıya kalıyor. Uzmanlar bu tabloyu “küresel su iflası dönemi” olarak tanımlıyor.
Geleneksel çözümler arasında yer alan deniz suyunun arıtılması ise yüksek enerji tüketimi ve denize bırakılan yoğun tuzlu atıkların ekosistem üzerindeki etkileri nedeniyle eleştiriliyor. Yaghi’ye göre atmosferden su üretimi, çevreye daha az zarar veren sürdürülebilir bir alternatif olabilir.
Ürdün’de bir mülteci topluluğunda büyüyen Yaghi’nin projeye ilhamı da çocukluk yıllarındaki su sıkıntısından geliyor. Nobel ödülü konuşmasında haftada yalnızca bir ya da iki kez su gelen mahallesini hatırladığını anlatan bilim insanı, “‘Su geliyor’ söylentisini duyduğumuzda herkes kapları doldurmak için koşardı” sözleriyle yaşadığı deneyimi aktardı.
Bilim insanı, iklim krizine karşı çözümün artık bilimsel olarak mümkün olduğunu belirterek hükümetlere çağrıda bulunuyor. Ona göre bilimsel özgürlüğün korunması, küresel iş birliklerinin artırılması ve yeni teknolojilerin önündeki engellerin kaldırılması, gelecek nesillere yaşanabilir bir dünya bırakmanın en önemli adımları arasında yer alıyor.