NASA'nın 'sessiz' jeti yeni bir test uçuşu yaptı

NASA’nın sonik patlama sorununu çözmek için geliştirdiği deneysel X-59 uçağı, halka açık testler öncesinde önemli bir eşiği daha geçti. Uçak, son denemede Mach 1.4 hıza çıkarak gelecekte kara üzerinde süpersonik yolcu uçuşlarının önünü açabilecek veriler toplamaya bir adım daha yaklaştı.

NASA’nın “daha sessiz süpersonik uçak” projesi X-59, kritik test sürecinde yeni bir başarıya imza attı. Ses hızını ilk kez aşmasının ardından daha yüksek hız ve irtifalarda denenen uçak, 12 Haziran Cuma günü yapılan test uçuşunda Mach 1.4’e ulaştı.

Bu değer, yaklaşık 1.488 km/saat hıza karşılık geliyor. X-59 test sırasında yaklaşık 16.760 metre irtifada uçtu. NASA’ya göre bu hız ve irtifa, uçağın ileride ABD’de seçilecek yerleşim bölgeleri üzerinde yapacağı kamuoyu testlerinde kullanılacak koşullarla aynı.

NASA’nın amacı, X-59’un klasik süpersonik uçaklarda görülen güçlü sonik patlama yerine çok daha düşük şiddetli bir ses üretip üretmediğini ölçmek. Kurum, bu verileri gelecekte kara üzerinde ticari süpersonik uçuşlara izin verebilecek yeni gürültü standartlarının hazırlanmasında kullanmak istiyor.

SONİK PATLAMA HEDEFİ

Süpersonik uçaklar ses hızını aştığında, yerde patlamayı andıran çok güçlü bir ses duyulabiliyor. Bu nedenle askeri olmayan süpersonik uçakların kara üzerinde uçması uzun yıllardır büyük ölçüde yasaklı durumda.

X-59 ise bu sorunu çözmek için tasarlandı. Uçağın uzun ve ince gövde yapısı, ses hızının aşılması sırasında oluşan şok dalgalarını daha yumuşak dağıtmayı hedefliyor. Böylece yerde duyulan sesin yüksek bir sonik patlama değil, daha kısa ve daha düşük şiddetli bir ses olması amaçlanıyor.

NASA bu sesi “sonic thump” olarak tanımlıyor. Türkçeye doğrudan çevrildiğinde “sonik vuruş” gibi bir ifade çıksa da, burada kastedilen şey klasik sonik patlamaya göre çok daha hafif ve rahatsız edici olmayan bir süpersonik ses.

İLK EŞİK AŞILDI

X-59, 5 Haziran’da ilk kez ses hızını aşmıştı. Kaliforniya’daki Mojave Çölü üzerinde yapılan uçuşta uçak yaklaşık Mach 1.1 hıza, yani yaklaşık 1.147 km/saat seviyesine ulaşmıştı.

Bir hafta sonra yapılan yeni test ise daha kritik kabul ediliyor. Çünkü bu uçuşta X-59, NASA’nın ileride halktan veri toplamak için kullanacağı gerçek görev koşullarına çıktı. Uçak, yaklaşık 1.488 km/saat hız ve 16.760 metre irtifada uçuruldu.

NASA, ilerleyen dönemde X-59’u ABD’nin farklı bölgelerinde yerleşim alanları üzerinde uçurarak insanların bu yeni süpersonik sesi nasıl algıladığını ölçecek.

SES HENÜZ DUYULMADI

X-59’un hedeflenen düşük şiddetli süpersonik sesi henüz kamuya açık şekilde test edilmedi. Bunun nedeni, ilk süpersonik uçuşlarda uçağa NASA’ya ait bir F-15 takip uçağının eşlik etmesi.

F-15, geleneksel süpersonik uçaklar gibi ses hızını aştığında güçlü sonik patlama üretiyor. Bu nedenle erken testlerde X-59’un kendi sesini ayırt etmek mümkün olmadı. F-15’in görevi, test sırasında X-59’u izlemek ve uçuş güvenliğini sağlamak oldu.

NASA, yaklaşan uçuşlarda F-15’e özel bir şok dalgası ölçüm probu takacak. Bu sistem, X-59’un havada oluşturduğu şok dalgası imzasını ölçerek uçağın gerçekten hedeflenen daha düşük gürültü profiline yaklaşıp yaklaşmadığını ortaya koyacak.

TESTLER SÜRECEK

X-59’un halka açık ses testlerine geçmeden önce aylar sürecek performans denemelerinden geçmesi gerekiyor. NASA mühendisleri, uçağı farklı hızlarda, irtifalarda ve uçuş koşullarında test edecek.

Bu süreç, havacılıkta “uçuş zarfı genişletme” olarak biliniyor. Yeni bir uçağın güvenli sınırlarının adım adım test edilmesi anlamına gelen bu aşamada mühendisler, aracın daha önce doğrulanmış sınırların ötesinde nasıl davrandığını inceliyor.

Performans testlerinin ardından X-59 akustik doğrulama aşamasına geçecek. Bu aşamada araştırmacılar, uçağın süpersonik uçuş sırasında çıkardığı sesi ayrıntılı biçimde ölçecek ve hedeflenen düşük gürültü seviyesine ulaşılıp ulaşılmadığını kontrol edecek.

TİCARİ UÇUŞ HEDEFİ

NASA, sessiz süpersonik uçak çalışmalarına yaklaşık 10 yıl önce başladı. Kurum, X-59’un geliştirilmesi için Lockheed Martin’e 247,5 milyon dolarlık (yaklaşık 11,46 milyar TL) sözleşme vermişti.

Bu yatırımın arkasındaki temel hedef, kara üzerinde süpersonik ticari uçuşların yeniden mümkün hale gelmesi. Eğer X-59 başarılı olursa, gelecekte kıtalar arası yolculuk sürelerini ciddi biçimde kısaltabilecek yeni nesil yolcu uçaklarının önü açılabilir.

Ancak bunun için yalnızca teknolojinin çalışması yeterli değil. Halkın bu ses seviyesini ne kadar rahatsız edici bulduğu da belirleyici olacak. NASA bu yüzden X-59’u farklı yerleşim bölgeleri üzerinde uçurarak doğrudan insanların tepkisini ölçecek.

YENİ STANDARTLAR GELEBİLİR

NASA, X-59 testlerinden elde edilecek verileri havacılık otoriteleriyle paylaşmayı planlıyor. Amaç, süpersonik uçuşlar için eski yasaklar yerine ölçüme dayalı yeni gürültü standartları oluşturmak.

Bugün kara üzerinde süpersonik yolcu uçuşlarının önündeki en büyük engel ses problemi. X-59’un başarısı, bu engelin teknolojiyle aşılabileceğini gösterebilir.

NASA’ya göre her test uçuşu, X-59’u yerleşim bölgeleri üzerinde yapılacak denemelere biraz daha yaklaştırıyor. Bu denemelerden çıkacak sonuçlar, ticari süpersonik uçuşların geleceğini belirleyebilir.