‘Büyük Köpek’ Güneş Sistemi’ni etkilemiş

Yaklaşık 4,5 milyon yıl önce, dev bir ‘kozmik köpek’, Güneş Sistemi'nin yakınlarından geçti ve etkileri bugün hala görülebiliyor.

Astrofizikçiler, şu anda Dünya'dan yaklaşık 400 ila 500 ışık yılı uzaklıkta bulunan iki yıldızın, Samanyolu’ndaki yolculukları sırasında, Güneş Sistemi’ne sadece 32 ışık yılı kadar yaklaştığını hesapladı. Bu yıldızlar şu an Canis Major, yani “Büyük Köpek” takımyıldızının kollarını oluşturan birer parça.

Colorado Üniversitesi’nden (CU) astrofizikçi Michael Shull, “Bu iki yıldız, bugün Sirius’tan dört ila altı kat daha parlak olurdu ve gökyüzündeki en parlak yıldızlar arasında yer alırlardı” diyor.

Yıldızlar şimdi uzaklaştıkça sönse de, bu yıldızların başka izler bırakmış olabileceği düşünülüyor. Yıldızların yoğun ısısı, Güneş Sistemi'ni saran yerel yıldızlararası bulutlar içindeki gazları iyonize etmiş olabilir. Bu, bilim insanlarının daha önce çözülemeyen bir gizemdi.

İYONİZASYONUN SIRRI

Güneş Sistemi, Samanyolu galaksisinin ortasında, “Yerel Balon” adı verilen dev bir boşlukta yer alıyor. Bu boşluk, galaksinin ortalama yoğunluğundan çok daha az yoğun bir yıldızlararası maddeye sahip. Ancak bu balonun içinde, astronomların “yerel yıldızlararası bulutlar” dediği, daha yoğun bir madde bölgesi bulunuyor ve bu bulutların içinde yer alıyor.

Yerel bulutlar, yaklaşık 30 ışık yılı uzunluğunda olup çoğunlukla hidrojen ve helyumdan oluşuyor. Ancak bu maddeler, bilim insanlarını şaşırtacak şekilde yüksek bir iyonizasyon seviyesine sahip. Önceki çalışmalara göre, bu bulutlardaki hidrojen atomlarının yüzde 20’si ve helyum atomlarının yüzde 40’ı iyonize olmuş durumda.

İyonizasyon için güçlü bir radyasyon kaynağına ihtiyaç duyuluyor, çünkü bu radyasyon, bulutlardaki atomlardan elektronları söküp atıyor. Ancak, bu alandaki bilinen kaynaklar (örneğin, Yerel Balon’u ilk başta “patlatan” süpernova patlamaları) bu seviyedeki iyonizasyonu tam olarak açıklayamıyor.

İşte bu gizem, yeni yapılan çalışmanın ilham kaynağı oldu. Araştırmacılar, son birkaç milyon yıl boyunca bu bölgedeki radyasyon kaynaklarını incelemek için simülasyonlar yaptılar.

Shull, bu konuyla ilgili olarak “Bu, tüm parçaların hareket ettiği bir yapboz gibi. Güneş hareket ediyor, yıldızlar bizden uzaklaşıyor, bulutlar da sürükleniyor.” Ekip, en az altı farklı radyasyon kaynağının etkisini tespit etti. Bunlardan biri, Yerel Balon’un kenarında bulunan sıcak plazma, önemli miktarda iyonize edici foton gönderiyor. Ayrıca yakınlardaki üç sıcak beyaz cüce de bu sürece katkı sağlıyor.

RADYASYON ARTABİLİR

Son iki önemli kaynak ise, Canis Major takımyıldızını oluşturan Epsilon Canis Majoris ve Beta Canis Majoris. Bu yıldızlar, şu an Dünya’dan yüzlerce ışık yılı uzakta olsalar da, yaklaşık 4,4 milyon yıl önce Güneş Sistemi’ne sadece 32 ışık yılı mesafedeydiler.

Bu B tipi yıldızlar, Güneş’ten çok daha büyük ve daha sıcak. Yıldızların ekstra enerjisi, geride iyonize olmuş sıcak gaz bırakmış olabilir. Zamanla bu gazlar, yıldızların uzaklaştıkça geride bıraktıkları izlere dönüşmüş. Ancak bu iyonizasyon sonsuza kadar sürmeyecek. Uzayda rastgele dolaşan elektronlar, zamanla atomları nötral hale getirecek.

Gelecekte, Dünya daha yüksek dozda radyasyona maruz kalabilir. Şu anda, bu bulutların içinde olmamız, bizi yıldızlararası ortamın en kötü etkilerinden koruyor. Ancak, Güneş Sistemi’nin bu bulutlardan 2 bin yıl içinde çıkması bekleniyor.