Bu kara delik fizik kurallarını alt üst ediyor
Güncelleme Tarihi:
Japonya’da Waseda Üniversitesi ve Tohoku Üniversitesi’nden gökbilimciler, evren henüz 1,5 milyar yaşından küçükken bile “inanılmaz hızda büyüyen” bir süper kütleli kara delik tespit etti. Keşfin dikkat çeken yanı, bu kadar hızlı beslenmesine rağmen aynı anda hem çok güçlü X-ışını yayması hem de radyo dalgalarında parlak bir jet üretmesi.
Araştırmacılar bu nesneyi, Subaru Teleskobu gözlemleriyle bir kuasar olarak yakaladı: Yani çevresindeki gazı yutarken adeta “farları açılmış” gibi parlayan, aktif bir süper kütleli kara delik.
KOZMİK HIZ SINIRI
Kara delikler, çevresindeki gazı içeri çekerken ışıma üretir. Ama gaz çok hızlı akmaya başlarsa, ortaya çıkan ışınım basıncı adeta “geri teper” ve içeri düşen maddeyi frenler. Bu dengeye bilim insanları Eddington limiti diyor; kabaca “kara deliğin kontrollü büyüme hızı sınırı”.
Nadir durumlarda kara delikler bu sınırı kısa süreliğine aşabiliyor. Ancak teorik modeller, böyle aşırı büyüme dönemlerinde yüksek enerjili X-ışınlarının ve güçlü jetlerin genellikle zayıflaması gerektiğini söylüyor.
MODELİ ŞAŞIRTAN İKİLİ
Ekip, Subaru’nun yakın kızılötesi cihazı MOIRCS ile kara deliğe yakın gazın hareketini ölçtü ve Mg II çizgisinden kara deliğin kütlesini tahmin etti. X-ışını verileri ise bu kuasarın, Eddington limitinin yaklaşık 13 katı hızla madde topladığını gösterdi. Bu, onu kendi kütle ölçeğinde bilinen en hızlı büyüyen kara delikler arasına yerleştiriyor.
Asıl sürpriz burada bitmedi: Nesne aynı anda parlak bir sıcak korona (X-ışını üreten çok sıcak plazma bölgesi) ve güçlü bir radyo jeti yayıyor. Yani modellerin “bu kadar hızlı büyürken ikisi bir arada zor” dediği iki imza, aynı fotoğraf karesinde görünüyor.
ERKEN EVREN İPUCU
Araştırmacılar, bu kuasarın çok kısa süren bir “geçiş anına” yakalanmış olabileceğini düşünüyor: Gaz akışı bir anda hızlanıp limiti aşıyor, ama korona ve jet henüz sönmeden bir süre daha varlığını sürdürüyor. Eğer bu yorum doğrulanırsa, erken evrende kara deliklerin nasıl bu kadar hızlı büyüdüğüne dair önemli bir eksik parça tamamlanabilir.
