Sivrisinekler neden hep sizi buluyor?
Güncelleme Tarihi:
Bazı insanların sivrisinekler tarafından daha fazla ısırıldığı yalnızca bir his olmayabilir. Bilim insanlarına göre sivrisinekler hedef seçerken kan grubundan çok vücut kokusu, nefesle verilen karbondioksit, cilt sıcaklığı, nem ve hatta alkol tüketimi gibi işaretlere bakıyor.
Yaz aylarında açık havada otururken sivrisineklerin özellikle bir kişiyi hedef alması çoğu insana tanıdık gelir. Yeni araştırmalar, bunun tesadüf olmadığını gösteriyor.
Uzmanlara göre sivrisinekler bazı insanları gerçekten diğerlerinden daha çekici bulabiliyor. Ancak bu durum kalıcı değil. Vücut kokusu, terleme, ciltteki kimyasal bileşikler, nefesle verilen karbondioksit ve vücut sıcaklığı, sivrisineklerin ilgisini artırabiliyor.
Sivrisineklerde insanı ısıranlar dişiler. Çünkü dişi sivrisinekler yumurta üretimi için kana ihtiyaç duyuyor. Hedef seçerken de insanların yaydığı kimyasal ve fiziksel işaretleri son derece hassas biçimde algılıyorlar.
KAN GRUBU DEĞİL KOKU
Sivrisineklerin belirli kan gruplarını daha çok sevdiği sıkça söylenir. Ancak uzmanlara göre bu iddianın güçlü bir bilimsel temeli yok. Cilt rengi, göz rengi ya da saç rengi de belirleyici görünmüyor.
Asıl önemli unsur koku. İnsan vücudu, ciltte yaşayan mikrobiyota ve terle birlikte yüzlerce farklı kokulu bileşik yayıyor. Araştırmalara göre insanlar 300 ile bin arasında değişen kokulu molekül salabiliyor.
Sivrisineklerin ilk yakaladığı işaretlerden biri ise karbondioksit. İnsanlar nefes verirken karbondioksit salar ve sivrisinekler bunu onlarca metre uzaklıktan algılayabilir. Yaklaşık 10 metre mesafeye geldiklerinde vücut kokusu devreye girer. Karbondioksit ile koku birleştiğinde hedef çok daha belirgin hale gelir.
Daha yakında ise vücut sıcaklığı ve ciltteki nem etkili olur. Yani sivrisinekler tek bir sinyale değil, birden fazla işaretin birleşimine göre karar verir.
CİLTTEKİ KİMYASAL İZ
Son çalışmalardan birinde, sarıhumma ve dang humması gibi hastalıkları yayabilen Aedes aegypti türü sivrisineklerin hangi insanları daha çok tercih ettiği incelendi.
Laboratuvar ortamında yapılan araştırmada sivrisinekler 42 kadın üzerinde test edildi. Bilim insanları, sivrisineklerin insanların yaydığı bin kadar olası koku bileşiği arasından 27’sini algılayabildiğini belirledi.
En çok ısırılan kişilerde, cilt yağının parçalanmasıyla ortaya çıkan belirli bir bileşiğin daha yüksek miktarda bulunduğu görüldü. “1-octen-3-ol” olarak bilinen bu madde, mantarı andıran kokusu nedeniyle “mantar alkolü” adıyla da anılıyor.
Araştırmacılara göre bu bileşikteki küçük bir artış bile sivrisineklerin ilgisini değiştirebiliyor. Hamileliğinin ikinci üç aylık döneminde olan kadınların da daha çekici hedefler arasında yer alması dikkat çekti. Bu durum, hamilelikte değişen vücut kokusu, sıcaklık ve nefesle verilen karbondioksit miktarıyla ilişkili olabilir.
BİRA ETKİSİ
Sivrisineklerin ilgisini artırabilecek bir başka faktör de alkol tüketimi. Bazı çalışmalar, özellikle bira içmenin sivrisinekler için kişiyi daha çekici hale getirebileceğini gösteriyor.
Bunun nedeni, alkolün vücut sıcaklığını artırması, nefesle verilen karbondioksit miktarını değiştirmesi ve cilt kokusunu etkilemesi olabilir.
Burkina Faso’da yapılan bir çalışmada, gönüllüler bazı günler bira, bazı günler su içti. Sıtma taşıyabilen Anopheles türü sivrisineklerin, bira içen kişilerin kokusuna daha fazla yöneldiği görüldü.
2023’te Hollanda’da yapılan başka bir araştırmada ise 465 gönüllü incelendi. Önceki 24 saat içinde bira içenlerin sivrisinekler için 1,35 kat daha çekici olduğu bildirildi.
Bu sonuçlar, bira içen herkesi kesin daha çok sivrisinek ısıracağı anlamına gelmiyor. Ancak alkolün sivrisineklerin algıladığı vücut sinyallerini değiştirebildiğini gösteriyor.
RİSK ARTIYOR
Sivrisineklerin kimi neden daha çok ısırdığını anlamak yalnızca kaşıntıdan korunmak için önemli değil. Sivrisinekler dang humması, sıtma, sarıhumma ve chikungunya gibi hastalıkların yayılmasında rol oynayabiliyor.
İklim değişikliğiyle birlikte bazı sivrisinek türlerinin yaşam alanı genişliyor. Daha önce tropikal veya subtropikal bölgelerle sınırlı görülen türler, Avrupa’nın daha kuzey bölgelerine doğru ilerliyor.
Bu nedenle bilim insanları, sivrisineklerin insanları nasıl seçtiğini çözmenin hastalıklarla mücadelede de önemli olabileceğini belirtiyor. Hangi kokuların sivrisinekleri çektiğini anlamak, daha etkili kovucular ve tuzaklar geliştirilmesine yardımcı olabilir.
Korunmak için en etkili yöntemler ise hâlâ klasik önlemler: cildi örten bol kıyafetler giymek, sivrisinek kovucu kullanmak, sineklikten yararlanmak ve riskli bölgelerde açıkta fazla kalmamak.
Uzmanlar ayrıca ağır yemeklerden ve fazla alkolden kaçınmanın da faydalı olabileceğini belirtiyor. Çünkü sivrisineklerin sizi seçmesi “kanınızın tatlı olmasıyla” değil, vücudunuzun o an yaydığı kimyasal sinyallerle ilgili olabilir.
