Antik hazinede Dünya dışı metal bulundu
Güncelleme Tarihi:
İspanya’da Bronz Çağı’ndan kalma ünlü Villena Hazinesi yeniden gündemde. Çünkü hazinedeki ışıltılı altınların arasında görece “sönük” duran 2 parça, aslında en sıra dışı hikâyeyi anlatıyor: Araştırmacılara göre biri bilezik, diğeri ise içi boş yarım küre biçimli bir parça olan bu eserler, yer altından çıkarılan demirle değil, gökyüzünden düşen meteorların demiriyle yapılmış olabilir.
Araştırma, İspanya Ulusal Arkeoloji Müzesi’nin konservasyon bölümünün emekli başkanı Salvador Rovira-Llorens liderliğinde yürütüldü. Ekip, Villena’daki belediye arkeoloji müzesinde korunan eserlerden çok küçük örnekler alarak, metalin “imzasını” anlamaya çalıştı.
VİLLENA HAZİNESİ NEDİR?
Villena Hazinesi, toplam 66 parçadan oluşan, büyük bölümü altın eserlerden meydana gelen bir koleksiyon. 1963’te İspanya’nın Alicante bölgesinde bulundu ve Avrupa’daki en önemli Bronz Çağı altın işçiliği örneklerinden biri kabul ediliyor.
Ancak bu hazinede başından beri arkeologların kafasını kurcalayan 2 parça var:
* Tors (boyun halkası) benzeri bir bilezik
* Muhtemelen bir asa ya da kılıç kabzasının parçası olduğu düşünülen, altın süslemeli içi boş küçük bir yarım küre
Bu 2 objenin rengi ve yüzeyi “demirimsi” görünüyor. Sorun şu: İber Yarımadası’nda demirin, bronzun yerini almaya başladığı Demir Çağı genelde MÖ 850 civarında başlatılıyor. Oysa hazinedeki altın parçalar, çoğunlukla MÖ 1500-1200 aralığına tarihleniyor. Yani “Demir Çağı daha başlamadan bu demir parçalar burada ne arıyor?” sorusu yıllardır ortada duruyor.
METEOR DEMİRİ İHTİMALİ
Bu düğümü çözen ihtimal, arkeolojide aslında bilinen ama her zaman akla ilk gelmeyen bir gerçek: Demir sadece yer kabuğundaki cevherden elde edilmiyor. Meteorlar da demir içeriyor ve insanlık, demiri eritip işleyebilmeyi yaygın şekilde öğrenmeden çok önce, bazen gökten düşen bu malzemeyi işleyip özel eşyalar üretebiliyordu.
En meşhur örneklerden biri Tutankhamun’un “meteor demirinden” yapılmış hançeri. Bu tür malzeme, nadir olduğu için genellikle çok kıymetli sayılıyor; daha çok sembolik güç taşıyan parçalarda, süs eşyalarında ya da seçkinlere ait objelerde karşımıza çıkıyor.
Peki meteor demirini, yerden çıkarılan demirden nasıl ayırıyorsunuz? En pratik ipucu şu: Meteor demirinde nikel oranı genellikle daha yüksek oluyor. Yani metalleri karşılaştırırken nikel, adeta bir “parmak izi” gibi davranabiliyor.
İLK ÖRNEKLER BUNLAR OLABİLİR
Ekip, Villena’daki müzeden izin alarak bu 2 parçadan çok küçük örnekler aldı ve içeriği analiz etti. Kullanılan yöntemlerden biri, metalin içinde hangi elementlerin ne oranda bulunduğunu ölçebilen laboratuvar analizleri (kısaca: “metal içeriği taraması”).
Burada önemli bir ayrıntı var: Her iki eser de ciddi ölçüde korozyona uğramış durumda. Korozyon, metalin yıllar içinde oksitlenip bozulması demek; bu da ölçümlerdeki element dağılımını bir miktar “bulanıklaştırabiliyor”. Yani sonuçlar “kesin hüküm” gibi değil, ama güçlü bir işaret veriyor.
Analizler, bilezik ve yarım kürenin içeriğinin meteor kökenli demirle uyumlu olabileceğini gösteriyor. Bu yorum doğruysa, parçalar da hazinenin genel kronolojisine oturuyor: MÖ 1400-1200 gibi Geç Bronz Çağı’nda üretilmiş olmaları mantıklı hale geliyor. Araştırmacılar, bu 2 parçanın İber Yarımadası’nda meteor demiriyle ilişkilendirilebilecek ilk örnekler olabileceğini belirtiyor.
Ekip ayrıca, eserler çok korozyonlu olduğu için daha yeni ve daha az müdahaleci (hatta mümkünse temassız) yöntemlerle tekrar ölçüm yapılarak sonucun daha da sağlamlaştırılabileceğini vurguluyor.
