×
Boğaziçi Üniversitesi Makine Mühendisliği Bölümü’nden mezun olan Beren Kayalı, Kraliyet bursu kazanarak İngiltere’ye gitti. Master yaparken ortağı olan Paul Mendieta ile birlikte kumaş beton teknolojisini su deposuna uygulayarak Deploy Tech isimli bir şirket kurdu. Güney Amerika ve Afrika’daki ihtiyaçtan yola çıkarak kurdukları şirket hem İngiltere’den hem de özel şirketlerden yatırım aldı. Kayalı, 700 bin sterlin yatırım alan fikrin nasıl oluştuğunu şöyle anlatıyor:
“Dünyada temiz suya ulaşma büyük bir problem. Paul, Ekvador’da kakao tarlalarında yaşanan sorunları biliyordu. Yüksek lisans sırasında ziyaret ettiğim Nairobi’deki Afrika’nın en büyük gecekondu mahallesindeki su ve kanalizasyon problemini görünce, bu konunun önemini daha iyi kavradım. Halihazırda var olan kumaş beton teknolojisini su deposuna nasıl çevirebiliriz diye düşündük ve 3 yıllık AR-GE çalışmasının sonunda Deploy Tech’i kurduk. Bunlar 14 tonluk su depoları, bir balon gibi şişiyor. Bu sebeple taşınması çok kolay. Ama en önemli özelliği normal su depolarının altında beton bir zemin döşemek gerekiyor. Bu betonun mukavemetinin oturması 21-28 gün arasında değişiyor. Ancak bizim su depomuz böyle bir beton zemine ihtiyaç duymuyor, suyla temas ettiğinde sertleşen bir yapıya sahip. Ayrıca zor ulaşılan arazilere ulaştırılması çok kolay. Çünkü bir pikap aracın bagajında bile taşıyabiliyoruz.”
DEPREMLE HAREKETE GEÇTİ
Şirket Hindistan, Güney Amerika ve Afrika’ya satış yapıyor. Kayalı, Türkiye’de 11 ili etkileyen depremle birlikte bu depoların bölgeye büyük fayda sağlayacağına inanarak harekete geçmiş: “Arkadaşımın ailesinin Hatay’da enkazın altında kalması ve gelişmeleri takip etmek, bizi herkes gibi televizyon karşısında çaresiz bıraktı. 4 aylık bir bebeğim var ve Galler’de yaşıyoruz. Ama bu teknolojinin çadır kentlerde, temiz suya ulaşamayan bölgelerde faydalı olacağını düşündüm. Özellikle depremin 4’üncü gününden sonra depremzedelerin tuvalet, hijyen sorunu ortaya çıkmaya başladı. Suya ulaşılamadığı için uyuz vakaları, ishal vakaları başlamıştı. Ortağımla konuşup 3 su deposunu bölgeye göndermeye karar verdik. Darüşşafakalılar Derneği ve Darüşşafaka Spor Kulübü de 4 depo için sponsor oldu.”
ÇEKTİĞİ VİDEO VİRAL OLDU
Beren Kayalı depoları yollamak için deprem bölgesindeki yetkililere ulaşmakta sıkıntı yaşayınca sosyal medyadan su depolarını anlatan bir video çekmiş. Kayalı bu videonun viral olması sonucunda sivil toplum örgütleri ve gönüllülerle iletişime geçebilmiş. İlk önce Türk Hava Yolları’nın bu depoları taşıması için konsoloslukla temas kurmuş: “Su depolarının kurulumunu ilk olarak bizim yapmamız, daha sonra bunu kendileri yapabilecek ekiplere öğretmemiz gerekiyordu. Yolların karpuz gibi ikiye ayrıldığı, büyük araçların geçemeyeceği bölgelere su deposu ulaştırabilirdik. Bu yüzden kendimiz gitmeye karar verdik. Depremin 10’uncu gününde su depolarını Adana’ya indirdik. Kendimiz de Hatay bölgesine doğru yola çıktı. Kurulumu bizden öğrenecek ekiplerle iletişime geçtik. İlk aşamada İskenderun, Antakya, Samandağ ve Osmaniye’de kurulum yaptık. Gün içerisinde bölgeyi dolaşarak nerelerin daha çok ihtiyacı olacağını tespit etmeye çalıştık. Özellikle çadır kent ardından konteyner kent olacak, yakınlarında sahra hastanesi olan büyük nüfusa ulaşabilecek noktalara kurmaya özen gösterdik.”
DEFNE’DEKİ DEPREMDE BÖLGEDEYDİ
Gaziantepli yemek yazarı ve gazeteci Ayfer Tuzcu Ünsal (70), deprem felaketi sırasında Hatay’ın Arsuz ilçesindeydi. Felaketin ardından Arsuzlu üreticilerden bahçelerindeki limonların ağaçta kaldığını öğrendi. Üreticilerin, “Normalde ürünlerimiz Rusya’ya giderdi, artık gitmiyor. Sadece 10 günümüz var, bu 10 gün içerisinde limonun toplanması gerek. Eğer limonlar ağaçta kalırsa, ağaç tekrar çiçek açmaz, seneye ürün vermez” sözlerini duyan Ünsal, hemen harekete geçti. Üretici depremden dolayı evini kaybetmişti, Arsuz’da limonları toplayacak insan bulunamıyordu. Ortada ne limonları kesecek makas ne toplayacak işçi ne doldurulacak meyve kasası ne nakliyeci ne de alıcı vardı.
Kurumsal market zincirleriyle bağlantısı olan kişilerle irtibata geçen Ünsal, sosyal medyadan çağrıda bulundu ve “Arsuz’un limonunu ziyan etmeyelim. İstanbul’da yaşayanlar! Yediğimiz limon o kadar kötü ve kalitesiz ki Arsuz’un limonunu yeseniz, limon yediğinizi anlarsınız” dedi.
ARSUZLULARIN UMUDU OLDU
Sosyal medyadan yaptığı bu çağrı hızlıca yayıldı ve 15 Şubat’ta Metro, Migros, CarrefourSA gibi pek çok market Ünsal’a ulaştı. Migros, 18 Şubat günü narenciye toplayabilmek için gerekli ekipmanları Arsuz’a ulaştırdı. İlk limon kamyonu da 20 Şubat’ta yola çıktı. Hafta sonuna kadar Arsuz’daki limon bahçelerinden 30 ton limon toplandı. Ünsal yaşadıklarını Hürriyet’e şöyle anlattı: “Bu organizasyona giriştikten sonra limonları almak isteyen çok sayıda şirket oldu. Ama imkânsızlıklar vardı. Limon kesecek işçi bulmakta zorluk çektik. Her evde en az bir cenaze vardı, işçiler gelmek istemiyordu. Bir yandan da üreticilerin kimlikleri, cep telefonları enkazda kaldığı için devletin istediği hiçbir belgeyi bulamıyorduk. Fatura kesemiyorduk, irsaliye veremiyorduk. Bu sorunu Migros, Mersin Kadın Kooperatifleri üzerinden halletti. CarrefourSA ise bizi kendi tedarikçisine yönlendirdi. Tüm bu çalışmaların sonunda 24 Şubat’ta Arsuz limonu farklı şehirlerdeki marketlere ulaştı. Evini, işini, arabasını kısaca tüm variyetini kaybetmiş Arsuzluların umudu oldu limon.”
Hatay’ın dört bir yanında AFAD, valilikler, belediyeler ve tüm gönüllülerin çalışmalarıyla çadır kentler oluşturuldu. Deprem felaketinin ardından ilk günlerde çadırların, elektriğin ve suyun depremzedelere ulaşması konusunda yaşanan sıkıntılar depremin 15. gününde bir nebze azalmış durumda. Hatay’ın en büyük 4 çadır kentini ziyaret ederek depremzedelerle buralardaki durumu konuştuk. Ziyaret ettiğimiz dört çadır kentte toplam 8 bin kişiden fazla insan konaklıyor. Şehrin en büyük çadır kentlerine ise kentin üç stadyumu ev sahipliği yapıyor. Yeni Hatay Stadyumu, Samandağ Stadyumu ve Kırıkhan Stadyumu bölgenin en büyük üç çadır kentinin başında geliyor.
TEK PROBLEM ISITICI
AFAD’ın Hatay’da kurduğu ilk ve en büyük çadır kentlerden olan Yeni Hatay Stadyumu’ndaki çadırkentte düzen hâkim. Kırıkhan Stadyumu’nun hemen bitişiğindeki geniş halı saha alanı ise Kırıkhanlı depremzedelerin yeni evi haline geldi. 127 çadır bulunan Kırıkhan çadır kentinde tüm depremzedelere sabah çorba ikram ediliyor öğle ve akşam sıcak yemek çıkıyor. Beykoz Belediyesi ile Gençlik ve Spor Bakanlığı bu kentte işbirliği yapıyor. Pek çok şirket de çadır kente malzeme desteğinde bulunuyor. Örneğin Arçelik çadır kente çamaşır makineleri kurmuş. Milli Eğitim ile Gençlik ve Spor Bakanlığı’nın psikologları ve rehber öğretmenleri depremzedelerle ve çocuklarla atölyeler düzenliyor. Çocuklar futbol ve voleybol oynuyor. Çadır kentte süren tek problem yerlerde sentetik malzeme olduğu için yangın riskine karşı ısıtıcıların kullanılmasına izin verilmiyor.
‘GİTMEYİN ÖĞRETMENİM’
Samandağ Stadyumu’ndaki çadır kentte de yaşayanlar durumlarından memnun. İlk günlere göre yardımların daha sistemli ulaştığını belirtiyorlar. Elektrik ve suyun bulunduğu çadırda duşlar önceki gün kurulmuş. Bakanlık görevlisi rehber öğretmen Özlem Kayım Bursa’dan gelmiş ve çadır kentteki çocukların sevgilisi haline gelmiş. Kayım, “Ben cuma döneceğim” deyince tüm çocuklar ona sarılıyor ve “Gitmeyin öğretmenim” diye bağırıyor. Çocuklar rehber öğretmenlerle pek çok atölye gerçekleştiriyor.
MASKOT BONCUK
Samandağ’daki stadyumda 250 çadır bulunuyor. Çadır kentte dolaşırken Bedia Samsun ve köpeği Boncuk’u görüyoruz. Samsun, “Evimiz yana yattı, oğlum ‘Anne Boncuk’u kurtar’ diye bağırdı. Boncuk’u aldığımız gibi kendimizi dışarı attık” diyor. Boncuk tüm çadır kentin maskotu haline gelmiş.
‘İHTİYAÇLARIMIZ KARŞILANIYOR’
Kahramanmaraş merkezli çifte depremde en fazla yıkımın olduğu kentlerden Hatay önceki akşam iki depremle daha sarsıldı. 3 dakika arayla meydana gelen 6.4 ve 5.8 büyüklüğündeki depremler, panik ve korkuyla kentten kaçışı da hızlandırdı. Başta Antakya, İskenderun ve Defne olmak üzere kentin büyük kısmı, hayalet şehre döndü.
Rıza Özel, Ece Çelik Hatay'dan bildiriyor
EŞYALARINI KURTARMAK İSTERKEN
6 Şubat tarihinde gerçekleşen depremin ardından evleri büyük hasar görmüş ama tam yıkılmamış pek çok depremzede, bazı eşyalarını alabilmek için harekete geçmişti. AFAD, ağır hasarlı binalara girmenin tehlikeli olduğu açıklamasını yapsa da bölgede her gün onlarca depremzedenin vinç ve kamyonlarla eşya taşıdığı görülüyordu. Önceki gün 20.04 ve 20.07 saatlerinde gerçekleşen iki deprem, depremzedeleri tam da eşyalarını almaya çalışırken yakaladı. Hasarlı evlerin yıkılmasıyla 6 kişi hayatını kaybetti, 294 kişi yaralandı. Depremlerin ardından çok sayıda vatandaş bölgeyi terk etti.
BİR ŞEHİR ENKAZA DÖNDÜ
Elektriklerin kesik olduğu Hatay gece boyu artçı depremlerle de sarsıldı. Günün doğmasıyla zaten yıkılmış olan Hatay sokaklarının artık tamamen enkaza döndüğü görüldü. Enkaz yığınlarıyla dolu kentte binalara yaklaşılmasına izin verilmiyor. Yetkililer, sürekli uyarı yapıyor. Tarihi kentin sokaklarında güvenlik güçleri ve gazeteciler dışında kimse yok. Devriye görevini ise özel harekât birimleri yapıyor.
Medeniyetler şehri Hatay’da Bayezid-i Bistami Türbesi büyük ölçüde yıkıldı. Kırıkhan ilçesinde bulunan 2 bin yıllık türbe yüksek bir alanda bulunuyor, yıkılan türbenin tüm taşları depremin etkisiyle aşağı düşmüş ve türbeye çıkan yolları kapatmış durumda. Birinci derece sit alanı olan ve günlük bin ziyaretçi alan türbenin imamı İsmail Bağ, “Türbenin girişi, içindeki çeşme, su kemeri büyük ölçüde yıkıldı.1886 yılında eklenmiş olan balkon kısımları tamamen yıkıldı. Türbenin kendisi de büyük zarar gördü” dedi.
Bağ, vakıflar müdürlüğü ile görüştüğünü ve türbenin orijinal çiziminin ellerinde olduğunu, kısa sürede türbenin onarılıp eski günlerine döneceğini söylediklerini aktarıyor. Ortaçağda Haçlı Seferleri’nde kullanılan yapı 1200 yıldan beri cami olarak kullanılıyor.
Ece ÇELİK ve Rıza ÖZEL Hatay'dan bildiriyor...
GERİYE ÇİZİMLER KALDI
Antakya merkezde bulunan Aziz Pavlus Ortodoks Kilisesi de depremin etkisiyle yerle bir olan yapılardan oldu. Kilisenin bulunduğu cadde komple yıkılırken kiliseden geriye sağlam kalan birkaç duvardaki çizimler ve yere düşen kilise çanı kaldı.
Hürriyet Caddesi’nde bulunan Aziz Patrus Rum Ortodoks Kilisesi’nin yapımına 1830 yılında başlanmış, 1872 depreminde büyük zarar görmüştü. Kilise yeniden inşa edilmiş, 1900’lerde ibadete açılmıştı.
Hatay’daki Atatürk Parkı’nda Beşiktaş taraftar grubu Çarşı büyük bir çadır kent kurdu. Çarşı’ya Antalyaspor, Sakaryaspor ve Trabzonspor taraftarından da desteğe gelen çok sayıda kişi oldu. Çarşı grubu ilk günlerde arama kurtarmalara da yardım ederken bir yandan da bu çadır kenti kurup yardım organize etti.
Ece ÇELİK ve Rıza ÖZEL Hatay'dan bildiriyor...
Şehirde özellikle kıyafet yardımlarının düzensiz bir şekilde dağıtılması problem yaratıyor, etrafta yığın halinde çok sayıda ikinci el kullanılmış kıyafet görülüyor. Çarşı gönüllüleri çocuk iç çamaşırlarını yaşlarına göre ayırmış, tüm kıyafetleri bir düzen içerisinde depremzedelerin isteğine göre veriyor. İstanbul Büyükşehir Belediyesi de alana dev bir ekran kurmuş, bu ekranın karşısında çocuklar çizgi film izliyor. Yaklaşık 2 bin kişinin konakladığı bölgede tüm çadırların üzerinde Çarşı grubunun sprey boyayla yazdığı mesajlar dikkat çekiyor. Çadırlara ve etraftaki duvarlara “Çarşı Hatay’ın yanında”, “Çarşı Hatay deplasmanında” gibi mesajlar yazan taraftarlar dönüşümlü bir şekilde bu çadır kentte gönüllü olarak çalışıyor.
‘DAYANIŞMA BÜYÜK’
Antalyaspor taraftarı olarak Çarşı’nın çalışmalarına katılan Ferhat Yüceer, “Burada büyük bir dayanışma var. Sahada rekabet depremde kardeşlik var. Biz dağcılar olarak ilk günlerde kurtarma çalışmalarına katıldık bir yandan da yardımları organize etmek için uğraştık” diyor. Şırnak’tan yardım etmek için gruba katılan Serkan Uygur, “Ben inşaat işçisiyim, Çarşı’yla birlikte güzel çalışmalar yaptık. Özellikle ilk gün kendi imkânlarımızla enkazdan çok fazla insan çıkarttık. Şimdi de burada yardımları organize ediyoruz” diye konuştu.
Depremde 11 yakınını kaybeden AK Parti Hatay Milletvekili Hüseyin Yayman, deprem gününden bu yana Hatay’ın Kırıkhan ilçesindeki tabur komutanlığı binasındaki araçta kalıyor. Yardımların ihtiyaç sahiplerine ulaşması için tüm gününü çalışarak geçiren Yayman, “Allah bana kardeş acısı gösterdi. Hiçbir yere sığamıyorum, acım çok büyük bu yüzden kendimi çalışmaya verdim. Halkımızın acısıyla kendi acımı biraz olsun unutmaya çalışıyorum” diyor.
AK Parti Hatay Milletvekili Hüseyin Yayman ile deprem yardım çalışmalarının koordinasyon merkezi olan Kırıkhan’daki tabur komutanlığında bir araya geliyoruz. Yayman’ın acısı yüzünden okunuyor, başsağlığı dilediğimizde “Allah bana kardeş acısı yaşattı, çok büyük bir üzüntü yaşıyorum, sabır sabır sabır diyorum” diyor.
BENİM HİKÂYEM TÜRKİYE’NİN HİKÂYESİ
Yayman’a depremin iki haftasını nasıl geçirdiğini soruyorum. Yayman yanıtlıyor:
“Biz 9 kardeşiz, 2’si gitti, en yakınlarımdan 11 insanımı kaybettim. Allah kimseye yaşatmasın. Bizim binadan bir ağabeyim ve bir ablam vefat etti, bir ablam ve ağabeyim de sağ kurtarıldı. Kader böyleymiş demek beni bu noktada rahatlatıyor. Benim hikâyem aslında Türkiye’nin deprem hikâyesi. Deprem meselesi Türkiye için bir milli güvenlik meselesi olmalıdır. Burada şiddeti büyük, ölçeği büyük bin yılda bir olacak bir deprem oldu. Elbette pek çok dersler çıkartıldı. Kırıkhan’da dağa yapılan evler sağlamken ovada olan neredeyse tüm evler yıkıldı. Artık İstanbul depremine konsantre olmalıyız. Hatay depremi bize ders olacak ve İstanbul depremine hazır duruma geleceğiz, gelmek zorundayız.
KARDEŞ ACISI ÇOK ZOR
Hassa, Kırıkhan, Antakya, Samandağ ilçelerindeki depremzedelerin ihtiyaçlarını öğrenmek için tüm gün geziyorum. Bu aslında terapi yöntemim oldu. Tek başıma kaldığım zaman çok kötü oluyorum. Ama birilerinin yardımına koştuğum zaman yaşadığım acıyı unutuyorum. Herkese yardım ettim ablama edemedim. Kardeş acısı çok zor.
Hatay’daki Hayvan Hakları Federasyonu (HAYTAP) sahra hastanesinde kurtarılan hayvanların ilk tedavileri yapılıyor, hayvanlar çipleri okutularak sahiplerine ulaştırılmaya çalışılıyor. Dostluk Parkı’na kurulan hastanede gönüllü veterinerler, teknikerler sadece kedi ve köpekler için değil tavşandan balığa kadar yüzlerce hayvan için seferber olmuş durumda. Gönüllüler bir yandan da hasar almış evlere giderek mahsur kalmış hayvanları kurtarıyor.
Ece ÇELİK ve Rıza ÖZEL Hatay'dan bildiriyor...
ÜÇ ARABA BİR VİNÇ
HAYTAP gönüllüsü Ömer Semih Çelik, çalışmalarını Hürriyet’e anlattı:
“Biz federasyon olarak Manavgat yangınlarından büyük bir deneyim kazandık ve bu tip afet konularına çok hazır bir durumdayız. Bu depremde de çok hızlı koordine olarak önce bölgeye yakın gönüllüler sonra tüm Türkiye’den gönüllüler buraya geldi. Çadırımızı Bursa’daki emekli hayvanlar çiftliğinden getirttik. Ortalama 20 gönüllü çalışıyoruz. Depremden bu yana her gün enkazda ya da evlerinde mahsur kalmış hayvanları kurtardık. Üç arabamız ve bir vincimiz gelen ihbarlara göre hayvanları kurtarıyor. Almanya ve ABD’den de iki hayvan arama kurtarma ekibi geldi. Onlarla da koordineli çalıştık. Yıkılmayan hasarlı evlerden kurtarma operasyonları yapıyoruz. Jandarmalar, polisler kendi köpekleri için ya da depremde buldukları hayvanlar için bizden ilaç yardımı istiyorlar. Meksika arama kurtarma ekibinin enkazda yaralanan köpeği burada tedavi görüyor. Çok güzel bir dayanışma ortamı oluştu.”