×
Yunan basınına göre, Türkiye’nin F-35 alımını engelleme çabalarının sonuç vermeyeceğini anlayan Atina yönetimi, bu kez ABD’den olası F-35’lerin Yunanistan’a karşı kullanılmayacağı yönünde güvence arayışına girdi. Savaş uçaklarının Ege’deki askeri dengeyi nasıl etkileyeceğine odaklanan Atina’nın yeni hedefi, “F-35’lerin bir NATO müttefikine karşı kullanılmayacağı yönünde ABD’den siyasi güvence almak”. Ancak, Türkiye ve Yunanistan’ın NATO müttefiki olmasının böyle bir güvencenin uygulanabilirliği konusunda soru işaretleri yarattığına dikkat çekildi.
Atina’nın en büyük kaygılarından biri ise, Türkiye için daha önce üretilmiş altı adet F-35 savaş uçağının hızlı şekilde teslim edilmesi. Bu uçakların hızlı teslimi halinde Ankara, yeni nesil savaş uçaklarına Yunanistan’dan önce sahip olacak. Yunanistan’ın, ABD’ye ısmarladığı toplam 40 adet F-35 savaş uçağının ilk teslimatının 2028-2029 döneminde başlaması bekleniyor.
ABD’NİN NATO TEMSİLCİSİ: ‘BENCE F-35 SATIŞI YAPILACAK’
Türkiye’nin olası F-35 savaş uçağı tedarikine ilişkin Washington cephesinden olumlu mesajlar gelmeye devam ediyor. Son olarak ABD’nin NATO Daimi Temsilcisi Matt Whitaker, Türkiye’ye F-35 uçaklarının satışının “gerçekleşmesinin mümkün” olduğunu söyledi. CNN’e yaptığı değerlendirmede, F-35 uçaklarının teknik bilgilerinin Rusya’nın eline geçmesi konusunda Kongre’nin endişelerini anladığını aktaran Whitaker, ancak bu uçakların Türkiye’ye satışına ilişkin “Bence bu, gerçekleşmesi mümkün bir anlaşma. Bunun gerçekleşeceğini düşünüyorum” ifadelerini kullandı.
Whitaker, Türkiye’deki NATO Zirvesi’ne ilişkin gözlemlerini aktararak, Türk ordusunun “çok kabiliyetli bir müttefik” ve “Batı ile entegre” olduğunu vurguladı, “Türkiye ile olan bu ilişkiyi daha da güçlendirmeliyiz” dedi. Whitaker, satışın gerçekleşmesi durumunda teslim sürecinin zamana yayılacağını söyleyerek, “Ayrıca, Türkiye programa geri alınsa ve yasal şartların tümünü yerine getirse bile bu uçakların hemen yarın teslim edilmeyeceğini biliyorsunuz” diye konuştu.
ABD’de Yunan lobisinin önde gelen isimlerinden Demokrat Partili Temsilciler Meclisi üyesi Dina Titus, Türkiye’nin Kongre’de F-35 konusunda “çok agresif” lobi yürüttüğünü söyledi.
Titus, Yunan Ta Nea gazetesine verdiği röportajda, “Türkiye, Kongre üyelerinin desteğini sağlamak için çok agresif bir şekilde lobi yapıyor. Yunanistan’ın da aynısını yapmasını istiyorum” itirafında bulundu. Türkiye’nin F-35 programına dönüşü konusunda henüz resmi bir karar alınmadığını savunan Titus, Kongre’de bu konuda güçlü bir muhalefet bulunduğunu öne sürdü.
Titus ayrıca, Türkiye’nin F-35 programına katılımına karşı hazırladığı mektuba 17 Demokrat üyenin imza attığını, bazı Cumhuriyetçilerin ise satışa karşı olmalarına rağmen Başkan Donald Trump ile karşı karşıya gelmemek için imza vermediğini de söyledi.
ABD’li vekil, Türkiye’nin S-400’leri üçüncü bir ülkeye devretmesi ihtimalinin de bazı “dolaylı çözüm yollarından biri” olabileceğini, ancak bunun hukuki ve siyasi açıdan birçok engel barındırdığını iddia etti.
Yunanistan, Türkiye’nin ABD’deki savunma projelerinin önünü kesebilmek için Kongre ara seçimlerine kadar sürecek 117 günlük kritik döneme odaklandı.
ORTAK GÖRÜŞ VAR
Farklı siyasi çizgideki Yunan gazeteleri, Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan’ın zirveden güçlenerek çıktığı görüşünde birleşti. Kathimerini, “Zirvenin en büyük siyasi kazananı Erdoğan oldu” değerlendirmesini yaparken, Ta Nea ise “Ankara her alanda güçlenerek çıktı, Atina zor durumda kaldı” ifadelerini kullanarak, Türkiye’nin hem ABD Başkanı Donald Trump’tan hem de Avrupalı liderlerden güçlü destek gördüğünü yazdı. Gazete, Erdoğan’ın zirvede birçok Avrupalı liderle de savunma ve ekonomi alanında temas kurduğunu belirterek, Türkiye’nin NATO’nun güney kanadındaki stratejik konumunu ve gelişen savunma sanayisini başarıyla öne çıkardığı yorumunu yaptı. Savunma portalı Militaire.gr ise Miçotakis hükümetini zirvede “figüran rolü” oynamakla suçladı.
ARA SEÇİM BEKLENİYOR
Yunan basınına göre, ABD’de 3 Kasım’da yapılacak ara seçimlere kadar kalan yaklaşık 117 gün, Yunan hükümeti açısından kritik önem taşıyor. Atina’ya göre bu süreç Trump yönetiminin Türkiye’ye yönelik olası adımlarında belirleyici olabiliyor. Ara seçimler, Trump’ın Kongre’deki gücünü ve Türkiye ile ilgili savunma kararlarını hayata geçirme kapasitesini etkileyebilir. F-35 meselesini CAATSA yaptırımlarından ayrı değerlendiren Atina, Türkiye’nin F-35 programına dönüşü konusunda kendi lobisi aracılığı ile Washington’daki siyasi dengelere odaklanıyor.
DENDİAS: MEMNUN OLMAYIZ
Yunanistan Savunma Bakanı Nikos Dendias, Atina’da The Economist’in düzenlediği toplantıda, Türkiye’nin F-35 temin etmesinden memnun olmayacaklarını söyledi. “Açık konuşayım; Türkiye’nin F-35 alması ya da yeni nesil savaş uçağı için motor temin etmesi Yunanistan’ı memnun etmez” diyen Yunan Bakan, ABD’nin silah satış kararlarının Washington’un yetkisinde olduğunu belirtti ve “Biz sadece bunun ABD’nin gerçek çıkarına hizmet edip etmediğini soruyoruz” ifadelerini kullandı. Doğu Akdeniz’de istikrarın NATO için hayati önem taşıdığını savunan Dendias, “Bir müttefike, başka bir müttefike karşı kullanılmayacağı güvencesi olmadan askeri kapasite sağlanması ABD’nin çıkarına mıdır” diye sordu.
ABD Başkanı Donald Trump’ın Cumhurbaşkanı Tayyip Erdoğan’a yönelik sıcak mesajları, Türkiye’nin yeniden F-35 programına dahil edilmesi ve CAATSA yaptırımlarının kaldırılması ihtimali, Atina’da endişe dalgası yarattı. Yunanistan Başbakanı Kiriakos Miçotakis, NATO Zirvesi’nde yaptığı açıklamalarında, doğrudan Trump’ı hedef almaktan kaçınırken, Trump-Erdoğan görüşmesi Yunan basınının manşetlerine taşındı. Hükümete yakın medya F-35 satışının Kongre engeline takılabileceğini savunurken, muhalif basın ise zirveyi Ankara’nın diplomatik başarısı olarak yorumladı.
İKİYE BÖLÜNDÜLER
Kathimerini, “F-35 için övgüler ve vaatler” başlıklı haberinde Trump’ın Türkiye’ye olumlu mesajlar vermesine rağmen F-35 konusunda kesin taahhütte bulunmadığını yazdı. Ta Nea gazetesi de perde arkasında “bol vaat, siyasi gösteri ve pazarlık” yaşandığını belirterek, Türkiye’nin F-35 programına dönüşünün Kongre nedeniyle kolay olmayacağını savundu. Muhalif basın ise çok daha sertti. Efimerida Ton Sintakton, “SultanaNATO” başlığıyla Trump’ın Erdoğan’a neredeyse istediği her şeyi verdiğini ve Atina’nın F-35 sürecini durdurmak için İsrail’in itirazlarına umut bağladığını yazdı. Estia, “Trump Sultan’ın önünde saygıyla eğildi ve F-35’lerin kapısını açtı” manşetini attı. Militaire.gr, “Türk diplomasisi kazanırken, Yunanistan’ın tek boyutlu dış politikası Atina’nın elini zayıflattı” yorumunu yaptı. Dimokratia ise “Ankara’dan gelen haberler Yunanistan için kötü ancak bunu başarı olarak sunacaklar” değerlendirmesinde bulundu.
MİÇOTAKİS: SAVAŞ TEHDİDİ VAR
Miçotakis, NATO’nun bir savunma ittifakı olduğunu belirterek, “Bir ittifak iyi komşuluk ilişkileri ilkesine dayanmalıdır. Tüm NATO müttefiklerinin hassasiyetleri dikkate alınmalıdır” dedi. Türkiye ile yaşanan sorunlara değinen Miçotakis, Yunanistan’ın karasularını genişletme hakkını kullanması halinde Ankara’nın savaş tehdidinin sürdüğünü ileri sürdü. Buna rağmen sorunların “iyi komşuluk ve işbirliği ruhu içinde” çözülebileceğini söyledi.
ATİNA’NIN SON UMUDU KONGRE
Atina’nın en büyük beklentisi ise ABD Kongresi. Yunanistan, 1996’da kurulan ve 80’den fazla üyeye sahip iki partili Yunan Dostluk Grubu’na güveniyor. Grubun önde gelen isimlerinden Cumhuriyetçi Kongre üyesi Gus Bilirakis, Miçotakis ile görüşmek için dün Atina’ya geldi. To Vima, Türkiye’ye olası F-35 satışına karşı çıkmaya hazırlanan en az 18 Kongre üyesi bulunduğunu yazarken, Kathimerini ise Trump politikalarının Yunan Dostluk Grubu içinde yıllardır görülmeyen görüş ayrılıklarına yol açtığını aktardı.
İSRAİL ÜSTÜNLÜK PEŞİNDE
ABD Başkanı Donald Trump’ın, Türkiye’nin 2019 yılında Rusya’dan satın aldığı S-400 hava savunma sistemi nedeniyle çıkarıldığı F-35 savaş uçağı programına yeniden katılmasına yeşil ışık yakması, İsrail’de paniğe yol açtı.
CNN’e konuşan İsrail Başbakanı Binyamin Netanyahu, “F-35’lerin satılması Ortadoğu’daki güç dengesini yok edecektir, çünkü bence Türkiye’nin saldırgan emelleri var. Osmanlı İmparatorluğu’nu yeniden canlandırmak istediklerini söylüyorlar. Ben olsam satmazdım” dedi.
İsrail Dışişleri Bakanı Gideon Saar da Türkiye’nin F-35 programına yeniden dahil edilmesiyle ilgili kendileri için bölgede niteliksel askeri üstünlüklerinin korunmasının kritik öneme sahip olduğunu belirterek Trump ve yönetiminin de bu politikayı benimsediğini ve bu nedenle Türkiye’ye F-35 satışının gerçekleşmeyeceğini ümit ettiğini ileri sürdü.
DENGELERİ DEĞİŞTİRİR
İsrail merkezli Jerusalem Post gazetesinin başyazısında, ABD’nin Türkiye’ye F-35 savaş uçaklarını vermesi halinde İsrail’in güvenliği ile Ortadoğu’daki bölgesel güç dengesinin ciddi sınamalarla karşı karşıya kalabileceği savunuldu. Yazıda, F-35’lerin Türkiye’ye yalnızca yeni bir savaş uçağı kazandırmakla kalmayacağı, aynı zamanda radara yakalanma ihtimalini azaltan gizlilik teknolojisi, uzun menzil ve gelişmiş istihbarat toplama kabiliyeti sağlayacağı da belirtildi. İsrail’in hava üstünlüğünün “lüks değil, zorunluluk” olduğu savunulurken, bu üstünlüğün zayıflamasının bölgedeki rakip aktörleri de daha cüretkâr adımlar atmaya teşvik edeceği öne sürüldü.
TRUMP DİKKATE ALMIYOR
Benzer değerlendirmeler İsrail basınının diğer yayın organlarında da yer aldı. Kanal 13’e konuşan İsrailli bir yetkili, Türkiye’ye F-35 satılmasının İsrail Hava Kuvvetleri’nin harekât serbestisini önemli ölçüde tehlikeye atabileceğini öne sürdü. Haaretz, (Cumhurbaşkanı) Erdoğan’ın NATO vizyonunun İsrail’i ittifakın en büyük tehdidi, Türkiye’yi ise en önemli aktörü olarak yeniden tanımladığı yorumunu yaparken, Maariv de Erdoğan’ın tek bir ülke fethetmeden Türk İmparatorluğu’nu yeniden inşa ettiği değerlendirmesinde bulundu. Yedioth Ahronoth ise Trump’ın, Netanyahu’nun itirazlarını dikkate almadığını yazdı.
ATİNA’DA ENDİŞELİ BEKLEYİŞ
Bu gelişme Atina’da, ABD Kongresi’nin en etkili lobi gruplarından biri olan “Yunan Dostluk Grubu çözülüyor mu?” endişesini de beraberinde getirdi. Yunanistan’ın Kathimerini gazetesine göre grup, Türkiye karşıtı girişimlerde kuruluşundan bu yana en büyük iç uyum krizini yaşıyor.
Gazeteye konuşan bir Kongre danışmanı, “Belki de grubun bildiğimiz haliyle sonuna tanıklık ediyoruz” dedi. Krizi tetikleyen gelişme ise Cumhuriyetçi Kongre üyelerinin Trump’ın Türkiye politikasına karşı çıkmaktan kaçınması oldu. Türkiye karşıtı ortak ret kararına Cumhuriyetçi Parti’den destek çok sınırlı kaldı ve Beyaz Saray’a yönelik eleştiriler metinden çıkarıldıktan sonra gecikmeli olarak Kongre’ye sunuldu. Bu arada Dışişleri Bakanı Yorgos Yerapetritis ise, Yunan Meclisi’nde yaptığı konuşmada, ABD’nin Türkiye’ye F-35 satışına yönelik kısıtlamaları kaldırmasının şu aşamada sözkonusu olmadığını ve olası bir değişikliğin ABD Kongresi’nin yeni bir kararıyla mümkün olabileceğini söyledi. Kongre kulislerine göre bazı Cumhuriyetçiler, enerjilerini motor satışını durdurmak yerine Türkiye’nin olası F-35 programına dönüşünü engellemek için kullanmayı düşünüyor.
Kathimerini gazetesinin manşetinde yer alan, “F-35’e zorlu müdahale” başlıklı haberde, Yunanistan’ın Washington’da yoğun lobi faaliyetlerine rağmen süreçte Trump’ın belirleyici ve hızlandırıcı tutumunun öne çıktığına dikkat çekildi. Buna göre, ABD’de kasım ayındaki ara seçimler öncesinde Başkan Trump’ın göstereceği tepkiden duyulan endişe, bazı Kongre üyelerinin, Ankara karşıtı tavırlarını “frenleyerek”, engelleme girişimlerinden uzak durmalarına neden oldu.
ESKİSİ GİBİ DEĞİL
ABD Kongresi içinde Yunanistan’ın çıkarlarını savunmayı amaçlayan “Yunan Dostluk Grubu’nun”, kuruluşundan bu yana en zorlu siyasi sınavlarından birini yaşadığına dikkat çekildi. 1996’dan bu yana Türkiye’ye karşı en etkili yapılar arasında gösterilen bu grubun, bugün hem siyasi baskılar, hem de iç görüş ayrılıkları nedeniyle etkisini kaybetmeye başladığı ifade edildi. Trump’ın Türkiye ile savunma alanında yeni bir işbirliği sürecine yeşil ışık yakma ihtimalinin Kongre’deki dengeleri sarsarak Türkiye çatlağına neden olduğu ve Yunanistan lehine yürütülen girişimlerin etkisini zayıflattığı da vurgulandı.
LOBİDE HAYAL KIRIKLIĞI
WashIngton’daki Yunan lobisinin bel kemiğini oluşturan Helenik Amerikan Liderlik Konseyi (HALC) İcra Direktörü Eddie Zemenides tarafından kaleme alınan ve Kathimerini’de yayımlanan “Amerika’nın 250’nci doğum günü Türkiye’ye hediye mi?” başlıklı analizde, Atina’nın Washington’da yaşanan Türkiye rüzgârı nedeniyle duyduğu hayal kırıklığı açık şekilde dile getirildi.
Analizde, Türkiye’ye yönelik savunma alanında olası açılımların Kongre denetimini aşarak ilerlemesinin Atina açısından stratejik bir kayıp anlamına gelebileceği savunuldu. Türkiye’nin bu teknolojilerle hem savunma sanayisini güçlendirdiği hem de ABD’ye bağımlılığını azaltma yönünde kritik bir eşik aştığı belirtildi.
Yunan basını zirvenin Türkiye’ye önemli diplomatik ve stratejik kazanımlar sağlayacağını değerlendirdi. Liberal gazetesi, Ankara’nın zirveyi savunma sanayisini müttefiklere tanıtmak için bir vitrin olarak gördüğünü yazdı. Militaire.gr, ABD Başkanı Donald Trump’ın Cumhurbaşkanı Tayyip Erdoğan’a yönelik olumlu mesajlarını “hediye” olarak nitelendirdi. NATO Genel Sekreteri Rutte’nin Türkiye’ye ilişkin açıklamaları da Atina’da rahatsızlık yarattı; Yunan uzmanlar, Ankara’nın Ege ve Doğu Akdeniz politikalarını sürdürürken bu mesajların soru işaretleri doğurduğunu savundu.
MİÇOTAKİS’TEN YUMUŞAK MESAJLAR
Öte yandan Yunanistan Başbakanı Miçotakis, zirve öncesi yumuşak mesajlar verdi. Liberal’e verdiği röportajda “İki ülke arasında hiçbir koşulda savaş beklemiyoruz” diyen Miçotakis, zirvede Cumhurbaşkanı Erdoğan’la görüşmesi halinde, Türkiye ve Yunanistan arasında çözülmesi gereken tek temel konunun Ege ve Doğu Akdeniz’deki deniz yetki alanlarının sınırlandırılması olduğunu ileteceğini belirtti. Ege adalarına gelen Türk turist sayısına da değinen Miçotakis, Türk turistlerin ekonomik hareketliliğin yanı sıra iki ülke halkının yakınlaşmasını sağladığını vurguladı.
ÖNCE MEKTUP ŞİMDİ TASARI! YUNAN VEKİLİN KAAN ÇIRPINIŞI
ABD Başkanı Donald Trump’ın KAAN’da kullanılacak F-110 jet motorları ve F-35 savaş uçağı satışında Ankara’ya yeşil ışık yakabileceğine dair sözlerinin Kongre’deki Türkiye karşıtı isimlerde yol açtığı endişe büyüyor. Yunan Kathimerini gazetesine göre ABD Temsilciler Meclisi’nin Yunan asıllı Demokrat Üyesi Dina Titus motorların satışını engellemek amacıyla Trump’a yazdığı mektubun ardından bu kez de Temsilciler Meclisi’ne bir ortak ret tasarısı sundu.
Titus’un tasarısı, yalnızca motorların fiziki olarak Türkiye’ye teslimatını engellemek amacıyla yetinmiyor; KAAN uçaklarının motor entegrasyonu, kurulumu, harici modifikasyonları, kalifikasyonu, sertifikasyonu, montajı ve test süreçlerini desteklemek için gerekli olan savunma malzemeleri, savunma hizmetleri ve teknik verilerin aktarımının da önüne geçmeyi amaçlıyor. Öte yandan tasarının süreci tıkaması uzak ihtimal görülüyor. Satışın engellenmesi için tasarının hem Temsilciler Meclisi hem de Senato tarafından onaylanması, ardından da Trump’ın imzasıyla ya da Kongre’nin üçte ikilik çoğunluğunun onayıyla yasalaşması gerekiyor.