GeriKitap Sanat Kayıp ressamın günlüğü
MENÜ
  • Yazdır
  • A
    Yazı Tipi
    • Yazdır
    • A
      Yazı Tipi

Kayıp ressamın günlüğü

Kayıp ressamın günlüğü

John Berger, 1958 tarihli ilk romanı ‘Zamanımızın Bir Ressamı’nda, Londra’da sürgün hayatı yaşarken ortadan kaybolan Macar bir ressamın hikâyesi üzerinden toplumcu sanat anlayışını, sanat-hayat ilişkisini ve dönemin sanat dünyasını anlatıyor.

Zamanımızın Bir Ressamı’, John Berger’in ilk romanı. 1958’de, Berger 32 yaşındayken yayımlanmış. Chelsea Sanat Okulu’nda ve Londra Merkezi Sanat ve Tasarım Okulu’nda öğrenim görmüş Berger. Kariyerine ressam olarak başlamış ve 1940’ların sonlarında Londra’daki galerilerde eserlerini sergilemiş. St. Mary’s kolejinde resim dersi vermiş. Daha sonra sanat eleştirmeni olmuş ve sanat üzerine birçok deneme ve incelemesi yayımlanmış. Biyografik bilgileri anımsatmamın nedeni ilk romanıyla doğrudan bağların olduğunu düşünmem.
John Berger, ‘Zamanımızın Bir Ressamı’nda İkinci Dünya Savaşı öncesinde Macaristan’dan kaçarak Londra’da sürgün hayatı yaşayan Macar ressam Janos Lavin’in 1956’da ortadan kayboluşunun ve günlüğünün John adlı sanat eleştirmeni bir arkadaşı tarafından keşfedilmesinin öyküsünü anlatır.
Günlüğü bulan John’la romanın yazarı John Berger arasında birçok benzerlik bulabileceğimizi düşünüyorum. Tabii günlük aracılığıyla öyküsü anlatılan ve sanat ve dünya hakkındaki görüşleri iletilen Janos Lavin’de de John Berger’in yaşamöyküsünün ve düşüncelerinin izleri görülüyor.

Soğuk Savaş’ın tüm hızıyla sürdüğü, antikomünizmin rüzgârlarının çok güçlü bir şekilde estiği bir dönemde yayımlanmış roman. O dönemde hemen her gün sosyalist ülkelerden, Demirperde’den ‘özgür dünya’ya kaçan yazar ve sanatçıların öyküleri anlatılırken Berger’in kahramanı Janos Lavin tamamen ters bir öyküye sahip. Lavin inançlı bir devrimci ve vatanı Macaristan’dan kaçma sebebi Mart 1919’da Béla Kun liderliğinde kurulan Macar Sovyet Cumhuriyeti’nin sağcı güçlerce Ağustos 1919’da yıkılması. Bu ters rüzgârlar yayıncısını olumsuz etkilemiş, roman okunup anlaşılmadan tepkiyle karşılanmış ve yayımlandıktan bir ay sonra yayından geri çekilmiş ve tekrar yayımlanması ancak 1972’de mümkün olmuş.
Janos Lavin, Sovyetler Birliği’ne, Moskova’ya gitmek yerine Londra’ya kaçmış. Kitabın arka kapağına da alınan günlük notunda bu kararını “Hâlâ sosyalizm için mücadele edebileceğim bir yere gitmek istemiştim. Başkalarının uğruna savaştıkları zaferin tadını çıkarmak istemiyordum” diye açıklar.

Lavin’in günlüğü ve John’un günlükte anlatılan olayları açıkladığı bölümlerden oluşan ‘Zamanımızın Bir Ressamı’ iki ana eksen üzerinde gelişiyor. Bir yandan çok önemli bir ressam olmasına rağmen Londra sanat çevrelerinde bilinmediği için hemen hiç tanınmayan Janos Lavin’in yaratım dünyasına girip onun toplumcu sanat anlayışını, bu anlayışla sanata bakışını ve kendi sanatını izah edişini okuyoruz. Londra sanat çevrelerinde etkili olduğu anlaşılan sanat eleştirmeni dostu John’un Lavin’i tanıtma, bir sergi açma girişimleri sayesinde de sanat dünyasındaki ilişkiler ağı, bir ressamın sergi açabilmek için nasıl yollardan geçmesi gerektiği gibi konular da tartışmaya açılıyor. Diğer eksen ise Janos Lavin’in göçmenlik kararıyla, ülkesinde yaşananlara bakarak kendiyle, siyasi inancıyla, yaşam sebebiyle hesaplaşması... Roman günlük şeklinde yazıldığı için yazarın hem sanat hem siyaset hakkındaki görüşlerini uzun uzun anlatmasını kolaylaştırmış. Ama bu tavır, kitabın anlatı ile düzyazı arasındaki salınımı, ortaya türler arası, kolay okunmayan bir eser çıkarmış. İlknur Özdemir’in ustalıklı çevirisiyle okuduğumuz kitaba John Berger’in 1988’de yazdığı sonsöz de eklense iyi olurmuş.
Hem John Berger sevenler hem de sanat-hayat ilişkisi üzerine türlerarası farklı bir anlatı okumak isteyenler için önerilebilecek bir eser ‘Zamanımızın Bir Ressamı’.

Kayıp ressamın günlüğüZAMANIMIZIN BİR RESSAMI
John Berger
Çeviren: İlknur Özdemir
Sia Kitap, 2021
248 sayfa, 28 TL.

False