“TikTok ne diyorsa onu yapıyorum”

Uluslararası basında son günlerde ‘cosmeticorexia’ adlı bir kavramdan bahsediliyor. Orexia sözcüğü ‘iştah’ anlamına geliyor. Başına kozmetik eklendiğinde kozmetik ürünlerine duyulan iştahı ifade ediyor. The Guardian gazetesi bu sözcüğü başlıkta kullandığı haberinde şunları söylüyor: “Cilt bakımına ‘takıntılı’ çocukların sayısındaki artış, bazı uzmanları beden algısı ve ruh sağlığı konusunda endişelendiriyor.” Çevremizde, aynı yaşlardaki çocukların anneleriyle görüştüğümüzde de benzer cevaplar alıyoruz. Hatta biri “Kız çocuklarının yeni oyun alanı kozmetik mağazaları” ifadesini kullanıyor. Bu konuyu uzmanlarla, çocuklar ve gençlerle konuştuk.

‘Kusursuz görünme baskısında artış gözlemliyoruz’

Feyza Bayraktar, klinik psikolog, psikoterapist

◊ Son yıllarda özellikle çocuk ve ergenlerde görünüş kaygısı ve kusursuz görünme baskısında ciddi bir artış gözlemliyoruz. Eskiden ergenlik döneminde karşımıza çıkan bazı kaygılar artık ilkokul çağlarına kadar indi. Bugün 8-10 yaşındaki çocuklar anti-aging (kırışıklık karşıtı) içerikleri konuşuyor. 13-14 yaşındaki çocuklar yoğun cilt bakım rutinleri oluşturuyor. Çocuk henüz kimliğini oluşturma sürecindeyken görünüşünü, yönetmesi gereken bir ‘imaj’ gibi düşünmeye başlıyor. Bu da uzun vadede kaygı, yetersizlik hissi ve özgüven problemleriyle ilişkili olabiliyor.

◊ Çocuk aynaya baktığında artık kendini değil, eksiklerini görmeye başlıyor. Üstelik bu ‘eksiklerin’ önemli bir kısmı gerçek değil; filtre kültürü ve dijital estetik standartları tarafından üretiliyor. Araştırmalar da sosyal medya kullanımının beden memnuniyetsizliği, düşük benlik saygısı ve görünüş odaklı kaygılarla ilişkili olduğunu gösteriyor.

◊ Çocukların yetişkinleri taklit etmesi tek başına patolojik değil. Eğer çocuk makyajsız görünmekten utanıyor ya da görünüşü nedeniyle yoğun kaygı yaşıyorsa burada psikolojik bir baskıdan söz edebiliriz.

‘Erken ergenlikle ilişkili olabilir’

Doç. Dr. Saygın Abalı, Acıbadem Dr. Şinasi Can Hastanesi, çocuk endokrinolojisi uzmanı

◊ Son yıllarda yapılan çalışmalar endokrin bozuculara maruziyetin nörogelişimsel bozukluklar, obezite, diyabet, infertilite, tiroit hastalıkları ve hormona duyarlı kanserler gibi birçok durumla ilişkili olduğunu göstermiştir. Endokrin bozucular plastik ürünler, pestisitler, işlenmiş hazır gıdalar, ambalajlar ve kozmetik ürünlerinde karşımıza çıkıyor.

◊ Çocukluk ve ergenlik; hormonların büyüme ve üreme sistemi gelişimini yönettiği çok hassas bir dönem. Kozmetik ürünlerinin erken yaşta ve sık kullanımı çocukların hormon sistemleri açısından önemli bir kaygı oluşturuyor. Endokrin bozucu kimyasallar (parabenler, fitalatlar, bisfenoller ve bazı UV filtreleri); güneş kremleri, cilt bakım, makyaj ve saç ürünleri aracılığıyla vücuda alınabiliyor. Özellikle kız çocuklarında kozmetik kullanımının yaygınlaşmasıyla idrarda paraben, bisfenol A (BPA) ve benzofenon benzeri endokrin bozucu maddelerin arttığı gösteriliyor.

◊ Endokrin bozucu kimyasalların erken ergenlikle ilişkili olabileceğine dair dikkat çekici veriler var. Yürütülen uzun süreli bir çalışmada meme gelişimi, kıllanma ve âdet başlangıcının erken görülebildiği bildiriliyor.

‘Tahrişe ve alerjik reaksiyonlara yol açabiliyor’

Prof. Dr. Seçil Saral, Memorial Şişli Hastanesi, dermatoloji uzmanı

◊ Çocuk cildi erişkinlere göre daha ince, geçirgen ve henüz tam gelişimini tamamlamamış bir yapıya sahip. Bu nedenle erken yaşta kozmetik ürün kullanımı cilt bariyerinde bozulma, tahriş ve hassasiyet, alerjik reaksiyonlar ve akne oluşumunun tetiklenmesi gibi sorunlara yol açabiliyor. Ürünlerin gelişigüzel ve birden fazla şekilde kullanılması cildin gereksiz yere çok sayıda içerikle temas etmesine neden oluyor. 

◊ Anti-aging kremler, retinol ve kimyasal peeling etkili asitler, yoğun serumlar ve aktif içerikli bakım ürünleri ergen cildi için uygun değil. Ergenlik döneminde kullanılırsa ciltte kuruluk, tahriş, hassasiyet ve cilt bariyerinde zayıflama sorunlarına yol açabilirler. Yoğun kapatıcı ürünler de ergenlik döneminde sorun yaratabilir. Çünkü bu dönemde ciltte yağ üretimi artar. Bu tür ürünler gözenekleri tıkayarak siyah nokta ve komedon (ciltteki gözeneklerin tıkanması) oluşumunu artırabilir, akneyi şiddetlendirebilir. Ürün seçerken etiketler dikkatle incelenmeli. Parfüm içermeyen, hipoalerjenik ve non-komedojenik olarak etiketlenmiş, içerik listesi kısa ve sade ürünler tercih edilmeli.

ÇOCUKLAR ANLATIYOR...

‘Yeni ürünleri konuşuyoruz’

A.K. (12)

Instagram’daki makyaj videoları 9 yaşımdan beri ilgimi çekiyor. En çok makyaj ürünlerine meraklıyım ama cilt bakım malzemeleri de kullanıyorum. Arkadaşlarımla da yeni ürünler hakkında konuşuyoruz. Neredeyse hepsi makyaj yapıyor.

‘Özendiğim için makyaj yapıyorum’

S.Ç. (13)

10-11 yaşımdan beri güvendiğim influencer’ların (içerik üreticileri) ürünlerini almak istiyorum. Ama bakım ve makyaj bana kendimi daha güzel hissettirmiyor, aslında en çok makyajsız halimi seviyorum. Sadece özendiğim için makyaj yapıyorum. 

‘Yüzümdeki etkisini merak ediyorum’

Ela A. (15)

12 yaşından beri TikTok’taki influencer’ların tanıttığı ürünleri kullanmak istiyorum. Reklamlarının profesyonelliğinden mi bilmiyorum ama yüzümdeki etkisini çok merak ediyorum. En çok kapatıcı
ya da cilt bakımında kullanılan serumlar, kremler ilgimi çekiyor.

‘Influencer’lardan görüp alıyorum’

Berrin G. (15)

Bir şey alacaksam önce TikTok’a yazıyorum. TikTok ne diyorsa genellikle onu yapıyorum. Yüzümü makyajsız çok sevmiyorum. Kendimi soluk ve çirkin hissediyorum. Çünkü göz altlarımdan hiç mutlu değilim. Çoğu ürünü influencer’lardan görüp alıyorum çünkü onlar deniyor ve ona göre öneriyorlar.

‘Ürünleri yapay zekâya soruyorum’

Eda M. (15)

Özellikle TikTok’taki ürün deneme videoları ilgimi çekiyor. Kullandıkları malzemeleri almak istiyorum; özellikle de ruj ve allıkları. Ürünlerin cilt tipime uyup uymadığını arkadaşlarıma ve yapay zekâya soruyorum. Bence ne kadar güzelsen
o kadar özgüvenli olursun.

‘Takma kirpik kullananlar da var’

Melek O. (15)

12-13 yaşından beri bakım ürünleriyle ilgileniyorum. Birkaç tane çok güvendiğim TikToker var, onlar ne dese alıyorum. Arkadaşlarım genelde benim gibi. Ama farklı sınıflarda takma kirpik kullananlar ve okula makyajla gelenler var.