Patili dostlarımızın tahliyesi

Yaşadığımız 6,2’lik deprem büyük korku yarattı. Sarsıntının ardından güvenli, açık alanlara yöneldik. Apartman önlerinde, parklarda, arabalarında bekleyenler arasında, kedileri ve köpekleri yanında olanların sayısı hiç az değildi. İlk paniğin ardından anlaşıldı ki bazı hayvan sahipleri de afet anında korkan, kaçan, panikleyen dostlarını yalnız bırakmamak için evde kalmayı tercih etmişti ya da evde bırakmak zorunda kaldığı kedisini, köpeğini düşünüyordu. Peki, afet anında evcil hayvanlar söz konusuysa nasıl hareket edilmeli? 

Veteriner hekim Ayça Turan deprem anında güvenli tahliye sürecinin kediler ve köpekler için aynı olmadığını vurguluyor: “Köpekler insanlarla birlikte daha rahat hareket edebildikleri için deprem anında onlarla dışarı çıkmak mümkün. Ama tasmalarının kolay ulaşılabilir bir yerde olması gerekiyor. Kedilerse ani ses ve sarsıntılardan çok daha fazla korkar, bir yerlere saklanabilir. Onları hemen yakalamaya çalışmak hem sizin için hem onlar için riskli olabilir. Panik halinde kucağınıza almaya kalkarsanız sizi çizebilir, kaçabilir. İlk etapta kediyi taşıma kutusuna koymaya çalışmak yerine önce kendinizi güvenli alana çıkarmak en doğrusu.” Turan uyarıyor: “Çıkmadan önce ya da her zaman ne olur ne olmaz diye birkaç farklı noktaya mama ve su bırakmakta fayda var. Camları açıp çıkmaksa doğru değil. Kedi panikle cama atlayabilir, cam kırıklarıyla yaralanabilir ya da kaçabilir. Kediyi evde bırakmak zorunda kalanlar ilk fırsatta dönüp güvenli bir şekilde evcil hayvanlarını tahliye etmeli.”

Veteriner hekim Gökhan Durukan ise deprem öncesi yapılabilecek hazırlıkları şöyle sıralıyor: “Ev içerisinde hayvanlarımızla girebileceğimiz yaşam üçgenleri planlanmalı, kediler için özellikle sevdikleri kutu alanları yaşam üçgeni olarak düzenlenmiş lokasyonlarda bulunmalı, evde hayvanların üzerine düşebilecek nesneler sabitlenmeli.”

Durukan deprem sonrasındaysa hayvanların yaşadığı korku ve stresi azaltmanın ilk kuralının onları zorlamamak olduğunu vurguluyor: “Etkileşimi kendi başlatmalı ve sonlandırmalı. Kendi başına kalmak istiyorsa bırakılmalı, insanla olmak istiyorsa ona da izin verilmeli.” Köpeklerde çiğneme oyuncakları, koku odaklı oyunlar, kısa yürüyüşler olumlu etki yaratırken kedilerde beslenme oyuncaklarıyla yapılan ‘av simülasyonu’ stresi azaltabiliyor.

Nasıl taşımalıyız?

Veteriner hekim Gökhan Durukan kedilerin taşıma kabına alıştırılması gerektiğini belirtiyor: “Korkmuş bir kediyi yönlendirmek için önce mama, ödül ya da oyuncak denenmeli. Eğer yanıt alınamazsa kalın bir havlu ya da battaniyeyle üzeri örtülmeli, ardından koltuk altlarından ve kalça bölgesinden nazikçe kavranarak sert plastik taşıma kabına yerleştirilmeli. Köpeklerde de benzer şekilde ödül ve oyuncak kullanılabilir. Ancak bu işe yaramazsa köpeğin üzerine havlu örtülerek, tasma ve kayış yardımıyla, onu severek ve sakin bir şekilde yönlendirmek gerekir.”

Bu semptomlara dikkat!

Veteriner hekim Durukan, hayvanlar için tanımlanmış bir travma sonrası stres bozukluğu (TSSB) kriteri olmadığını ama deprem gibi olağandışı olaylara maruz kalan kedi ve köpeklerde, insanlardakine benzer tepkilerin görülebildiğini söylüyor. Belirtilerin kalıcı olup olmadığının anlaşılması için olayın üzerinden 2 ila 4 hafta geçmiş olması gerektiğini de vurgulayan Durukan, semptomları şöyle sıralıyor: “Uykuda huzursuzluk, ani uyanmalar, sese karşı aşırı duyarlılık, hızlı soluma, dinlenme halinde bile gerginlik, nabız artışı, iştah kaybı ya da artışı, tuvalet düzeninde bozulma, ev içinde uygunsuz dışkılama ya da idrar, saldırganlık, tekrarlayıcı ya da kompülsif hareketler, titreme, salyalanma, mide sorunları, olayı yeniden yaşıyormuş gibi davranma.”

Yedek tasma, konserve mama...

Uzmanların verdiği bilgilere göre evcil hayvanlar için hazırlanacak deprem çantasında şu malzemeler olmalı:

Yedek tasma, kayış, ağızlık

Katlanabilir mama ve su kapları

Yüksek enerjili konserve mamalar

Pet şişe ya da özel hayvan termosları

Mevsime uygun yedek kıyafet

Aşı karnesi/pasaport fotokopisi

Batikon, antiseptik solüsyon, gazlı bez, sargı bezi

Varsa düzenli kullandığı ilaçlar

‘Bazı kediler kaçmayı tercih eder’

Veteriner hekim Yeter Öcal depremin ilk anında hayvan sahiplerinin panikle hiçbir şey yapamamasının, depremden etkilenen hayvanlarınsa agresif ve gergin davranmasının normal olduğunu aktarıyor. Hayvanların verebileceği tepkileriyse şöyle anlatıyor: “Yememek, içmemek, kendini bir köşeye çekmek gibi belirtiler gösterirler. Ama hayvanın fiziksel bir yarası yoksa, bu durumda yapılacak en doğru şey güvenli bir yerde sakinleşmesini sağlamak. Hemen veterinere gitmeden önce, hayvanın kendi ritmine dönmesine alan tanımak gerekir.”

Barınma koşullarının zor olduğu büyük afet senaryolarında özellikle kedilerin çadır gibi geçici barınaklarda kalmakta zorlanabileceğini ekleyen Öcal “Bazı kediler kaçmayı tercih eder. Ancak büyük afetlerin yaşandığı durumlarda bu değişebilir. Biz barınmaya yer bulamazsak kediyi nasıl kafesten çıkaracağız da rahatlatacağız? Bu senaryolar çok zor ve ne yazık ki kimsenin tam olarak bir cevabı yok” diyor.