“Çocuğumuzu yurtdışında okumaya gönderdik, yaşam maliyeti azaldı”

Eskiden daha çok varlıklı ailelerin çocukları yurtdışında üniversitede okumaya giderdi ama son yıllarda eğitim tercihlerinde dikkat çekici bir değişim yaşanıyor. Türkiye’deki özel okulların fiyat artışları ve bazı kurumlarda hissedilen eğitim kalitesindeki düşüş endişeleri, öğrencileri yurtdışındaki üniversitelere yöneltiyor. Peki, bu değişim aile bütçelerini nasıl etkiliyor; doğru ülke, okul ve bölüm seçimi nasıl yapılıyor? Tüm bu soruları ASBA Yurtdışı Eğitim ve Danışmanlık’ın kurucusu Aslıhan Özenç ve yöneticisi, akademik danışman Çiğdem Riad’la masaya yatırdık.

- Yurtdışında eğitime olan ilgi gözle görülür bir şekilde artıyor. Elinizde oran var mı?

Aslıhan Özenç: Net istatistik olmasa da yaklaşık yüzde 40 arttığını tahmin ediyoruz. Bu artış son 6-7 yılda yaşandı. Önceden sadece yüksek lisans veya üniversite konuşulurken artık liseyi yurtdışında okumayı planlayan öğrenci sayısı ciddi oranda arttı.

- Neden böyle oldu?

Çiğdem Riad: En önemli sebep ekonomik şartlar. ABD, Kanada ve Avrupa’nın bazı bölgelerinde, çocuklar Türkiye’den daha ekonomik şartlarda okuyabiliyor. Hatta bazı aileler “Çocuğu gönderdik, yaşam maliyetimiz düştü” bile diyor. İkinci sebep, üniversiteye geçişteki sistem farklılıkları. Hollanda gibi bazı ülkeler, IB (International Baccalaureate-Uluslararası Bakalorya) veya AP (Advanced Placement-
İleri Düzey Yerleştirme Programı) gibi hazırlık programlarını zorunlu tutuyor. Ailelerse bu durumda “Madem üniversiteyi orada düşünüyoruz, gitsin şimdiden sisteme girsin” düşüncesiyle lisede göndermeyi tercih ediyor.

- Ülkelerde okul ve yaşam bütçeleri nasıl?

Çiğdem Riad: İngiltere hâlâ en pahalı seçenek. Okul ücretleri 12 bin pound’dan başlayıp 45 bin pound’a çıkarken yaşam maliyetiyle birlikte toplam 25 bin pound civarında bir bütçe gerekiyor. Burs imkânı çok kısıtlı. Avrupa daha ekonomik. İtalya’da devlet üniversiteleri yıllık 2 bin 500-7 bin euro arasında, yaşam maliyetiyse yıllık 7-10 bin euro. Hollanda’da devlet üniversiteleri 8-15 bin euro civarı. Finlandiya, Norveç, İsveç 10 bin-13 bin euro aralığında, yaşam maliyetleri 10-15 bin. Letonya, Litvanya yıldızı son yıllarda parlayan ülkeler; eğitim 2 bin 900-3 bin 400 euro, yaşam maliyeti de yıllık 5-6 bin euro aralığında. ABD’de yıllık okul maliyeti 17 bin dolardan 60-80 bin dolara çıkabilir. Burs imkânsız değil ama zor; oranlar yüzde 25-30 civarı. Kanada’ysa ABD’yle benzer bütçelerde diyebiliriz ancak Kanada doları daha makul bir seviyede. Kanada’da belli eyaletlerde yaşam maliyetleri daha uygun.

- Bütçe elbette önemli ama başka hangi parametreleri dikkate almalı?

Çiğdem Riad: Alan seçimi kritik. Mesela mühendislik okuyacak bir öğrenci için Almanya veya Kuzey Avrupa ülkeleri daha iyiyken İtalya yanlış bir tercih olabilir. Ayrıca diplomayı aldıktan sonra o ülkede çalışma, kalma olanakları ve Türkiye’de denkliği olup olmadığı iyi araştırılmalı.

- Peki, en temelinden ne yapmak gerekiyor?

Aslıhan Özenç: Her ülkenin başvuru kriteri farklı ama burada Yükseköğretim Kurumları Sınavı’na (YKS) girmek, denklik aşamasında elinizi güçlendirir. Almanya, okumak istediğiniz bölüme Türkiye’deki sınavda yerleşmenizi şart koşar. İtalya’ysa sınava girmiş olma şartını arar. Macaristan, Polonya ve Kuzey Avrupa ülkeleri YKS aramaz; kendi çevrimiçi sınavları ve mülakatıyla kabul eder. Ayrıca yönetmeliklere göre, öğrenci dünyadaki 4 sıralayıcı kuruluşun listesinde ilk 1.000’de olan bir üniversiteden mezun olursa, denklik için YKS şartı aranmaz.

‘Sosyal bilimler ve sanatın çok daha revaçta olacağını düşünüyorum’

Çiğdem Riad: Tıp ve hukuk hâlâ popüler olsa da artık daha çok bilgisayar bilimi, yapay zekâ (AI) ve robotik gibi alanlar çok tercih ediliyor. Ticaret, finans ve ekonomi de popülerliğini koruyor. Sosyal bilimler ve sanata da ilgi devam ediyor. İtalya; moda, tasarım ve mimarlık gibi bölümler için çok ciddi tercih ediliyor. Yapay zekâ yükselirken yaratıcılık ve insani yetenekler ön plana çıkacağı için sosyal bilimler ve sanatın gelecekte çok daha revaçta olacağını düşünüyorum.

‘Önümüzdeki 5 yılda Uzakdoğu popülerleşecek gibi görünüyor’

Aslıhan Özenç

Şu anda trend İspanya, Letonya ve Dubai. İspanya’da okullara İngilizce bölümler açılıyor. Letonya özellikle ekonomik eğitim ve yaşam maliyetleriyle çıkışta, Dubai’deyse Amerikan ve İngiliz okullarının şubeleri var. Listelerde ilk 100’deki okulların bu şubelerini başarılı öğrenciler için Dubai finanse ediyor. Kabulle gidiyorlar, burs alıyorlar, okul ve yaşam masraflarını Dubai karşılıyor. Yeter ki o başarılı öğrenciler gitsin, orada okusun ve ‘Dubai’de okudum’ desin istiyorlar. Önümüzdeki 5 yıla da bakınca ben Uzakdoğu’yu görüyorum. Şimdi yavaş yavaş Japonya soranlar, Çin soranlar başladı. Geçmişteki İtalya örneğiyle çok benzer durumu ileride Uzakdoğu’da göreceğiz bence.

‘Her aday mutlaka Yükseköğretim Kurumları Sınavı’na girmeli, vize-denklik konuları iyi incelenmeli’

Nuran Çakmakçı, Demirören Medya Eğitim Projeleri Grup Direktörü

Çocuğunuz için yurtdışı seçimi yaparken sadece okul değil, o ülkenin sizin ve çocuğunuzun koşullarına uyup uymadığını da araştırmanız şart. Çünkü her ülkenin eğitim modeli, burs imkânları, eğitim süresi farklı. Vize, denklik gibi konuları çok iyi inceleyin. Yurtdışında eğitim görmek okuldan ibaret değil, yaşam bedeli de var. Çocuğunuz büyük şehirde mi, küçük bir yerde mi eğitim almak ister? Siz çocuğunuzdan uzakta kalmayı göze alabiliyor musunuz? Ya da çocuğunuz sizden uzakta yaşama becerisine sahip mi? Yemeğini yapıp çamaşırını yıkayabilir mi? Siz sık sık yanına gidebilecek misiniz? Herhangi bir sağlık sorununda acil ulaşabileceğiniz kişiler var mı?

Bütün bunları iyi planlamak gerekiyor. Her ne olursa olsun yurtdışına çıkacak her adayın mutlaka Yükseköğretim Kurumları Sınavı’na (YKS) girmesini öneriyorum. Her ülkenin, her üniversitenin öğrenci kabul koşulları çok farklı. Mülakatlarda adayların kendini çok iyi anlatması, gerçekdışı beyanda bulunmaması şart.

Aileler çok güvenilir bir danışmandan destek alsınlar. Ayrıca üniversitelerin öğrenci kabul sayfalarını çok dikkatli okusunlar. Çünkü özellikle Türk öğrencilerin talebi nedeniyle her yıl bazı üniversitelere girmek daha da zorlaşıyor. Bir değil, birkaç üniversiteye başvurmak daha iyi olabilir. Kabul aldıktan hemen sonra karar verilirse beklemeden yurt ayarlamak sonrasında yaşanacak sıkıntıları önler.