‘Bipolar kişi tehlikeli değildir, iyi bir çalışan, çevresini zenginleştiren biri olabilir’

Bipolar bozukluk genetik, biyolojik, çevresel ve psikososyal etkenlerle oluşan, karmaşık nedenli bir psikiyatrik tablo. Eski ismiyle manik depresif olarak bilinen bipolar bozukluk kişinin ruh halinde aşırı değişimlerle seyrediyor. Bahçeşehir Üniversitesi Tıp Fakültesi Psikiyatri Anabilim Dalı Başkanı, Bipolar Yaşam Derneği ve Bipolar Bozukluklar Derneği’nin kurucu üyesi Prof. Dr. Sibel Çakır’ın Doğan Kitap’tan çıkan ‘Dalgalandım da Duruldum: Duygudurumu ve Bipolar Bozukluğu Yönetme Rehberi’ kitabı ‘Bipolar bozukluk neden olur’, ‘Hangi yaşta, nasıl başlar’ gibi soruların yanıtlarını içermekle kalmıyor, okuldan meslek seçimine kadar geniş kapsamlı başlıklardan oluşuyor.

◊ Bipolar bozukluk belirtileri genellikle ergenlik, üniversite, askerlik gibi dönemlerde başlıyor...

Bireyin kendi içinde ve toplumla çatışmasının yoğun olduğu bu gürültülü dönemlerde daha sonraki yaşamı etkileyecek kronik psikiyatrik sorunlar atlanabiliyor. Araya giren alkol ve madde kullanımı, yoğun kaygı, stresi yönetememe sorunları büyütüyor. Hem ebeveynlerin hem öğretmenlerin farkındalığının artması, destekleyici iletişimleri çok kıymetli. 

◊ Bipolar tanısı alanların yakınları en çok hangi alanlarda zorlanıyor?

Bipolar bozukluk seyrinde şiddetli mani dönemlerinin yaşanması, sık hastane yatışları ve düzenli ilaç kullanmama, tabloyu kötüleştiren alkol ve madde kullanımı ailelerde de tükenmişlik, çaresizlik ve öfkeye neden olabiliyor. Bir-iki kez tedavi deneyip yeterli yanıtı alamamak erken umutsuzluğa, tedaviyi bırakmaya varmamalı.

◊ ‘Yardım ediyorum’ diye yapılan hatalar neler?

Her iyi niyetli davranış, iyi sonuç ortaya çıkarmıyor. Bipolar bozukluk ya da depresyon dönemi ne hafife alınmalı ne de olağanüstü, çözümsüz kötü bir durum gibi nitelendirilmemeli. Durumu yaşayan kişiye sürekli öneride bulunmak yerine eşlik etmek, anlamaya çalışmak, tedavisi ve sorumlulukları için destek olmak çok daha faydalı.

◊ Peki, kişi tehlikeli ve kontrolsüz eylemlerde bulunuyorsa?

Önce bunun neden kaynaklandığını anlamaya çalışmak gerek. Olumsuz davranışlar sıklıkla ruhsal bozukluk ve bipolar bozukluğa atfedilebiliyor ama altından kişilik patolojileri, alkol ya da madde kullanımı gibi başka nedenler çıkabiliyor. Bu kontrolsüz davranışların mani benzeri bipolar atak döneminden kaynaklandığı düşünülüyorsa, kişi belirtilerinin farkında değil, inkâr ediyor ve tedaviyi kabul etmiyorsa durumu yönetmek sabır, hassasiyet, kararlılık gerektirir. Düşük ses tonu, kısa ve net cümlelerle yavaş konuşulmalı ve kişinin en güvendiği yakınları bilgilendirilmeli. Hekimiyle görüşmeyi ve ilaçlarını düzenlemesini önermek iyi olabilir. Bunu kabul etmiyor, kendine zarar verebilecek riskli davranışları sürüyorsa hekimiyle ya da bir acil psikiyatri kliniğiyle temasa geçmek gerekebilir. Mani benzeri ataklarda ilaç tedavisi şarttır.

‘YAKINLARINDAN DESTEK HALKASI OLUŞTURMALI’

◊ Ailelere en sık ne söylüyorsunuz?

En sık vurguladığım mesajlar; duygudurum bozuklukları nadir değil, yalnızca siz yaşamıyorsunuz, çok sayıda kişi bu durumla mücadele ediyor, doğru ve düzenli tedavilerle sağlıklı, dengede yaşam mümkün. Birkaç atak ve tedaviyle olumsuz şeyler yaşasanız da umutsuz olmayın. Bipolar bozukluğa sahip bireylerin ataklar çıkmadan önceki dönemlerine göre daha güçlü, daha sağlıklı olmaları, tatminkâr bir yaşam sürmeleri mümkün. Anlamak, önyargıları yıkmak ve neler yapılması gerektiğini öğrenmek gerekir. Bipolar bozukluğu olanlar çevreleri için tehlikeli kişiler değildir. İyi bir çalışan, verimli, üretken, mutlu ve enerjik, çevresini zenginleştiren biri olabilir. Dünyada pek çok sıradışı başarılı işi, normalin dışında olabilen yaratıcı kişilerin yaptığını unutmamak gerekir.

◊ Mani ya da depresyon dönemlerinde nelere dikkat edilmeli?

Her iki dönemi de erken tanımak, bu dönemler şiddetlenmeden tıbbi yardım almak, gereken ilaçları kullanmak önemli. Okul/iş gibi sorumluluk alanlarında işlevsel bozulma varsa istirahat haklarını kullanmak, yalnız kalmamak, güven duyulan yakınlardan destek halkası oluşturmak, önemli kararları ertelemek başlıca dikkat edilmesi gereken noktalar. Hem mani hem depresyon döneminde en çok bunu yaşayan kişilerin kendisi zarar görür.