‘Yavrularımızı şiddet sarmalından nasıl çıkarabiliriz?’

Gizem: Gülay, geçen hafta  bahsetmiştik, Kahramanmaraş ve Şanlıurfa’da yaşanan okul saldırıları toplumu ciddi anlamda sarstı. Masum çocuklar ve bir öğretmen hayatını kaybetti. O çocukların aileleri, sınıf arkadaşları, bölgedeki herkes perişan. Tabii bizler de çok etkilendik. Ne günlere geldik... Amerikan haberlerinde, filmlerinde gördüğümüz şeyler artık bizim de mi gerçeğimiz oldu?

Gülay: Duygularımı derleyip ifade etmekte zorlanıyorum. Umarım münferit olaydır ve asla tekrarı yaşanmaz. Geçen hafta Bilge’yi okula göndermedim. Bunu biraz abartılmış bir önlem olarak bulabilir okurlarımız ama kaygım güvenlik değildi. Çocukların kendi aralarında bu yaşananları konuşurlarken olayın sıcaklığıyla abartılı tepkilerle birbirlerini etkileyebileceklerini düşündüğüm için göndermedim.

Gizem: Hem güvenlik kaygısı nedeniyle hem de okulda konuşulacaklara bir önlem almak için benim de bazı arkadaşlarım çocuğunu okula göndermedi. Lorin 1’inci sınıfa gittiği ve okulun rehberliği bu konuda iyi çalıştığı için pek endişe etmedim. Zaten golü okuldan değil, anneannesinden yedik. Annem boş bulunup okul saldırılarından bahsetti. Lorin’in gözleri kocaman açıldı ve “Hangi okul anne, kim ölmüş” diye şok içinde soru sordu.

Gülay: Nasıl toparladın?

Gizem: Annem “Dizideki bir olaydan bahsediyorum” diye topu çevirdi ama bence iyi olmadı. Bizden önceki kuşağın çocukları kandırma huyu var. Belki de biz kanıyorduk, işe yarıyordu. Bu jenerasyon kanmıyor. Ertesi gün okulda konuşulanları duyarsa bana ve anneannesine güveni sarsılmasın diye okula götürmeden önce durumu açıkladım. “Anneannen üzülme diye filmlerde dedi ama aslında bu gerçekten yaşandı. Ama güvendesin, seni korumak için buradayız” dedim. “Sormak istediğin bir şey olursa bana sor” diye ekledim.

Gülay: Yaşlarına uygun olmak kaydıyla açık iletişim en iyisi. Ama itidali elden bırakmamak, güvende olduğunu hissettirmek de önemli. Benim endişem birbirleriyle konuşurken olayı abartarak durumu içinden çıkılmaz hale getirmeleriydi. Küçükken güvenlik duygusunu oluşturmak ve korumak biraz daha kolay ama ergenlere ulaşmak daha zor. Biz olayın öznesi ve olaydan ziyade sebepleri hakkında konuştuk. Dışlanmışlık, zorbalık, kendini üstün görme, yalnızlık gibi temel olumsuz duygular hakkında... Bunlarla başa çıkmanın imkânsız olmadığını anlattık.

Gizem: Bence olayın öznesinden ziyade genel çerçevede neden bunların yaşandığını oturup konuşmak bayağı etkili olmuştur. Aile ve okul tarafından çocuğa karşı kapsayıcı adımlar atılmasını epey önemli buluyorum. Yalnızca bireysel iyilik halini değil; toplumsal güvenliği ve dayanıklılığı da güçlendirdiğini düşünüyorum. Çocuklar içinde bulundukları dünyanın dilini konuşuyorlar. Bir çocuğun şiddete yönelmesi, yalnızca bireysel bir sorun değil; o çocuğun içinde büyüdüğü toplumsal yapının da bir yansıması neticede. Sadece özne ve olay hakkında konuşmak ya da yalnızca şiddeti bastırmak yerine; şiddeti ortaya çıkaran duygusal, ilişkisel ve yapısal süreçleri anlamak ve dönüştürmek gerekiyor.

Başka dinamikler...

Gülay: Kesinlikle şiddet bir oyundan, filmden ya da telefondan mikrop gibi bulaşmıyor çocuklarımıza. 20 yıl önce de bilgisayar oyunlarında insanlar birbirine ateş ediyordu, kovboy filmleri izleyerek büyüdü bir kuşak... Başka dinamikler var demek ki! Şiddet sarmalına nasıl girdik; okullarımızı, çocuklarımızı nasıl bu sarmaldan çıkarabiliriz, eklerimizde uzmanlarla konuşmaya devam edeceğiz. Şiddetsiz iletişimi ve şiddeti
çocuklarımıza nasıl anlatacağımızı da iki uzmana danıştık.

‘Duygusunu küçümsemeyin, düzeltmeye çalışmayın’

Gülay Paralı, psikolog

◊ Çocuklarla konuşurken en önemli nokta gelişim düzeyine uygun ifadeler kullanmak. Okulöncesi dönemde detaylı açıklamalardan kaçınılmalıdır. Çevreden duyduklarını sorabilirler. Soruları geçiştirmeden ama ayrıntıya girmeden yanıtlayın. Çocuğun sorusu yoksa konuyu kendiliğinizden açmamak genellikle daha sağlıklıdır.

◊ Çocukların özellikle haber görüntülerine, sosyal medyadaki içeriklere veya şiddet içeren videolara maruz kalması kaygıyı artırabilir. Haberleri yanlarında izlememeye özen gösterin. Sosyal medya içeriklerini kontrolsüz şekilde izlemesini engelleyin.

◊ Kaygı ya da merak gösterdiği anlarda “Bununla ilgili ne düşündün”, “İstersen konuşabiliriz” gibi açık bir dil kullanın.

◊ Çocuğun yanında yapılan yetişkin konuşmalarına dikkat edin; çocuklar dolaylı olarak çok şey öğrenebilir.

◊ Çocuğun duygusunu küçümsemek ya da hemen düzeltmeye çalışmak yerine dinlemek gerekir. Oyun, resim çizme,  hikâye anlatma gibi yollarla
duygularını ifade etmesine destek olunabilir.

◊ Korumak amacıyla verilen yanlış ya da eksik bilgiler kısa vadede rahatlatıcı gibi görünse de ilerleyen süreçte güven kaybına ve daha büyük kaygılara yol açabilir. Bilmediğiniz bir konuda “Bunu senin için öğrenip sana tekrar açıklayabilirim” demek daha sağlıklıdır.

‘Kaygımızı çocukların üzerine boca etmemek gerekiyor’

Gizem Alav Şapçı, Uluslararası Şiddetsiz İletişim Merkezi eğitmeni

◊ Şiddet olaylarını anlatırken gerçeği çocukla yaşına uygun şekilde dürüstlükle ve aşırı ayrıntıdan kaçınarak paylaşmak, bunu yaparken kaygımızı onun üzerine boca etmemek gerektiği görüşündeyim. O esnadaki ruh halimiz onlar üzerinde etkili oluyor. Bu yüzden şiddet olaylarıyla ilgili bilgi vermeden kendi yoğun duygularımızı bir başka yetişkinle paylaşıp mümkün olduğunca içsel dengemize kavuşmalıyız.

◊ Çocuklar bu süreçte taşıyabileceklerinden fazla bilgiye maruz kalabiliyorlar. Görsel maruziyetini azaltmanın
ve bilgi kirliliğini sınırlamanın yanında, endişeyle geldiklerinde olayı geçiştirmemek, her yer tehlikeli algısı yaratmamak ve “Böyle hissetmene gerek yok” demeden anlayışla alan açmak da önemli.

◊  Bu süreçte çocukların ‘Okul güvenli değil mi’ kaygısı duyması son derece anlaşılır. Güvenlik ihtiyacına yönelmek için, önlemleri ve güvenliğe katkı sunan kişileri görünür kılmak, güvenliğini desteklemek için yapabileceklerini konuşmak yardımcı olacaktır.