Yoldan kazandığımız zamanı işe harcadık

Çalışma hayatında pandemiden sonra yaygınlaşan evden çalışma, evle iş arasındaki mesafeyi ortadan kaldırsa da ‘meşguliyeti’ değiştirmedi. Artık sabah trafiğinin yerini erken açılan bilgisayar ekranları, akşam dönüş yolunun yerini ise bitmeyen işler, yanıtlanmayı bekleyen e-postalar aldı.

Uzaktan çalışmanın getirdiği esnekliğin, çalışanlara görece bir özgürlük getirdiği kadar, ‘görünmez bir yoğunluk’ taşıdığına yönelik raporlar her geçen gün artıyor. Çalışanın, evden çalışmayla kazandığı zamanı yine iş nedeniyle kullanamaması, önemli bir tartışma konusu. İlk kez Hürriyet İK ile paylaşılan Küresel Çalışma Düzenlemeleri Araştırması da (Global Survey of Working Arrangements) bu tartışmaya yönelik güncel verileri ortaya koydu. En çarpıcı bulgu ise şu: Türkiye genelinde evden çalışılan bir gün ortalama 69 dakikalık yol süresi tasarrufu sağlarken, İstanbul’da bu sürenin 90 dakikanın üzerine çıktığı ölçülüyor. Ancak, bundan sonrası daha önemli... Araştırma, kazanılan zamanın önemli bir bölümünün yeniden işe ayrıldığına dikkat çekiyor. Yani meşguliyet azalmadı; şekil değiştirmiş oldu.

AVRUPA’YA GÖRE DÜŞÜK

2021’den bu yana Stanford Üniversitesi öncülüğünde yürütülen ve Dünya Bankası tarafından desteklenen modülleri de içeren söz konusu araştırma, Türkiye’nin de dahil olduğu çok sayıda ülkede düzenli olarak gerçekleştiriliyor; uzaktan çalışmanın işgücü piyasaları, çalışan tercihleri ve verimlilik üzerindeki etkilerini karşılaştırmalı olarak inceliyor. Uluslararası araştırmanın Türkiye’ye ilişkin diğer sonuçları şöyle:

Türkiye’de üniversite mezunu, tam zamanlı çalışanlar haftada ortalama 0.9 gün evden çalışıyor. Bu süre, toplam çalışma haftasının yaklaşık yüzde 18’ine karşılık geliyor.

 Avrupa ülkeleriyle karşılaştırıldığında Türkiye’de uzaktan çalışma oranının daha düşük seviyede kaldığı görülüyor. Almanya’da haftada ortalama 1.6 gün, İsveç’te 1.3 gün ve İspanya’da 1.2 gün evden çalışma uygulanıyor.

‘EV’ TERCİHİ HAFTADA 2.6 GÜN

Araştırmaya göre ayrıca, çalışanların tercihleri ile mevcut uygulamalar arasında dikkat çekici bir fark bulunuyor. Türkiye’de çalışanlar haftada ortalama 2.6 gün evden çalışmayı tercih ettiklerini belirtirken, mevcut uygulamanın bu seviyenin oldukça altında kaldığı görülüyor. Bu fark, işgücü beklentileri ile şirket uygulamaları arasındaki dönüşüm sürecinin devam ettiğine işaret ediyor.

Yaş grupları, sektörler ve hane yapısı da uzaktan çalışma davranışlarını doğrudan etkileyen faktörler arasında yer alıyor. Özellikle çocuk sahibi çalışanların evden çalışma oranının daha yüksek olduğu görülürken, şirketlerin faaliyet alanı ve organizasyon yapısına bağlı olarak uygulamalarda farklılıklar gözlemleniyor.

Araştırma kapsamında Türkiye’de farklı sektörlerde yürütülen saha çalışmaları, uzaktan ve hibrit modellerin verimlilik üzerindeki etkilerinin sektöre göre değişebildiğini gösteriyor.

TERCİHLER BAŞKA UYGULAMA BAMBAŞKA

Araştırmaya katkı sunan King’s College London öğretim üyesi Dr. Cevat Giray Aksoy, uzaktan çalışmanın pandemi sonrası dönemde ulaştığı noktaya ilişkin değerlendirmesinde, “Pandemi sonrası dönemde uzaktan çalışmanın tamamen ortadan kalkmadığını, ancak daha dengeli ve sınırlı bir seviyede devam ettiğini gözlemliyoruz” diyor. Aynı zamanda uzaktan çalışma, işgücü piyasaları ve teknolojinin çalışma hayatına etkileri üzerine yaptığı çalışmalarla öne çıkan Dr. Aksoy’a göre Türkiye’de hibrit çalışma modeli, şirketlerin kalıcı çalışma düzenlerinden biri haline gelmiş durumda.

Özyeğin Üniversitesi’nde misafir araştırmacı olarak çalışmalarını sürdüren OECD Ekonomisti Dr. Cem Özgüzel ise “Çalışanların uzaktan çalışmaya yönelik tercihleri ile mevcut uygulamalar arasında belirgin bir fark bulunuyor” değerlendirmesinde bulundu. İşgücü ekonomisi ve çalışma hayatı üzerine uluslararası düzeyde araştırmalar yürüten Özgüzel’e göre bu durum, şirketlerin çalışma modellerini ve organizasyon yapılarını yeniden değerlendirmesine neden oluyor.