Kimi şirketler sahte ilanla görünür olma peşinde: Bu ilanlar gerçek değil
Güncelleme Tarihi:
“Bir iş ilanına başvurdum ancak ilan aylardır yayında ve herhangi bir dönüş yok. Birkaç ay sonra ilan geçici süreyle kaldırıldı ve daha sonra tekrar yayına açıldı.” Bu sözleri iş arayanlar çok sık dile getirmeye başladı. Pek çok şirket aslında çalışan aramıyor, iş ilanı vererek görünür kalmak ve ekiplerini büyüttüklerini göstermek istiyorlar. Ancak bu durum iş arayanları tüketiyor. İK yöneticileri, şirketlerin asıl hedefinin mevcut çalışanlar üzerinde baskı kurmak ve piyasayı yoklamak olduğunu belirterek, “Kısa vadeli görünürlük sağlasa da uzun vadede güven kaybına yol açar” diyor.
Kariyer sitelerinde her gün binlerce ilan yayına giriyor. İş arayanlar kendilerine göre bir ilan gördüklerinde başvuruyor ancak sonrasında uzun bir sessizlik olabiliyor. Aslında pozisyonun kendileri için yetersiz olduğundan değil dönüş yapılmaması. Şirketler iddia ettikleri gibi bir işe alım planlamıyorlar.
Bazı şirketler sürekli eleman ilanı vererek, ‘marka karakterini güçlendirmek ve maddi anlamda güçlü, eleman alıp büyümek isteyen’ imajı vermek istiyor. Yani ‘hayalet iş ilanı’ veriyorlar. Ortada gerçek bir açık pozisyon yok ama açık pozisyon varmış gibi gösteriliyor. Bu ilanlar öyle yaygın ki, şirketlerin neredeyse yarısı bu yöntemi kullanıyor. Ancak iş arayanlar için bu durum oldukça can yakıcı, sadece zamanlarını çalmıyor; umudu ve motivasyonu da tüketiyor.
YÜZDE 40’I HAYALET İLAN
Resume Builder tarafından 2024 yılında yapılan bir araştırmaya göre, şirketlerin yüzde 40’ı son bir yıl içerisinde hayalet ilan yayınladı. Bu oran, özellikle teknoloji ve büyük ölçekli şirketlerde daha yaygın. Resume Builder tarafından haziranda yapılan bir çalışmaya göre de iş ilanlarının yüzde 30’unun şirketlerin aslında işe alma niyetinde olmadığı roller için yayımlandığını gösterdi. Resume Builder’ın baş kariyer danışmanı Stacie Haller, “İster şirketin büyüdüğü izlenimini yaratmak, ister çalışanlar arasında yer değiştirme duygusunu teşvik etmek olsun, bu tür uygulamalar kabul edilemez” diyor. Peki, şirketler neden bu yola başvuruyor, son zamanlarda öne çıkanlar faktörler neler, İK yöneticileriyle konuştuk.
NEDEN BU YOLU SEÇİYORLAR?
Şirketlerin neden sahte ilan verdikleriyle ilgili bilgi veren İnsan Kaynakları Yöneticileri Derneği (İKAYDER) Yönetim Kurulu Üyesi Aydan Kıyılmak, bunun arkasında yatan birkaç neden olduğunu belirterek, şöyle konuştu: “Birincisi, piyasa ücret araştırması yapmak. Topladıkları iş ilanlarında adayların beklentisi olan ücret aralıklarını toplayıp kendi ücret politikaları ile kıyaslamak istiyorlar. Tabii ki bu sağlıklı bir yol değil. Bunu yapan araştırma ve danışmanlık şirketleri var. Üstelik topladıkları verilerin de gerçekliği ne kadar yansıttığı tartışılır.
İkincisi işveren markası yaratmak, çünkü iş ilanları artık sadece iş ilanı değil. Kurumun vitrini. Bu nedenle sunduğu olanakları, yan hakları, çalışma modellerini öne çıkartmak için bir fırsat. Bu yolla da hikayelerini ve kültürlerini anlatmak istiyorlar. Bunu yaparken de reklam ve pazarlama araçlarını kullanmak yerine daha organik bir anlatımın peşindeler.
İçeride çalışanlara dolaylı bir mesaj vermek için bu yöntemi kullananlar da var. ‘Yeriniz doldurulabilir’ algısı yaratılarak psikolojik baskı oluşturulabiliyor. Bu da açıkça etik dışı bir yaklaşım ve uzun vadede hem çalışan bağlılığını hem de kurumun itibarını zedeleyen bir tutum.”
PİYASAYI YOKLUYORLAR
“Bu konu yeni değil; uzun süredir sektörün gündeminde. Ancak son dönemde daha görünür hale gelmesinin birkaç nedeni var” diyen Kıyılmak, “Birincisi, işgücü piyasasında belirsizlik arttıkça şirketler daha temkinli davranıyor ve gerçek bir işe alım ihtiyacı olmadan piyasayı ‘yoklamayı’ tercih edebiliyor. Bu da ilan sayısını artırıyor. Ayrıca, şirketler dışarıdan nasıl göründüğünü de görmek isteyebiliyorlar. Kurumun dışarıdan nasıl algılandığını ölçmek için de kullanılıyorlar. Çünkü bu ilanlara gelen başvurular ve başvuru sayısı ciddi mesajlar veriyor. Aslında bugün karşılaştığımız şey tamamen yeni bir uygulama değil; iş ilanlarının amaç değiştirerek daha stratejik görülmesinin de bir sonucu. Ancak bu yaklaşımın artması, beraberinde etik ve güven tartışmalarını da gündeme getiriyor” şeklinde konuştu.
İLAN AÇMAK ‘HAREKET HALİNDEYİZ’ MESAJI VERİR
İK Yöneticisi ve Pera İstihdam Kurucusu Bahar Erden ise şirketlerin bu yönteme neden başvurduklarıyla ilgili şu değerlendirmeyi yaptı: “Bu tür ilanları ben daha çok kurumsal karar alma refleksleri üzerinden okuyorum. Bazı organizasyonlar, iç süreçleri netleşmeden dış dünyaya açık sinyaller vermeyi tercih edebiliyor. İlan açmak, ‘hareket halindeyiz’ mesajı veren, düşük riskli bir aksiyon gibi görülüyor. Özellikle büyüme, küçülme ya da yeniden yapılanma dönemlerinde bu tür sinyaller daha sık kullanılıyor. Ancak ilan, bir iletişim aracı değil bir süreç vaadidir. Bu ayrım gözden kaçtığında, aday tarafında kafa karışıklığı kaçınılmaz oluyor.”
“Bugün iş arayanlar pasif alıcı değil sürecin aktif gözlemcisi. Platformlar üzerinden deneyimlerini paylaşıyor, karşılaştırıyor ve görünür kılıyorlar. Bu da daha önce fark edilmeyen uygulamaların artık hızla ifşa olmasına neden oluyor” diyen Erden, “Bir diğer etken de belirsizlik toleransının düşmesi. İşgücü piyasasında insanlar artık ‘olabilir’ ihtimalleriyle değil netlik üzerinden karar vermek istiyor. Bu da ilanların sorgulanmasına yol açıyor” diye konuştu.
KIRILMA YARATIYOR
Peki, sahte ilanlar markaya ne kazandırıyor? Erden, şöyle yanıtladı: “Bu ilanlar, şirketin organizasyonel olgunluğu hakkında dışarıya istemeden de olsa bilgi verir. Süreçleri net olmayan, kararları askıda kalan yapılar bu tür uygulamalara daha yatkın oluyor. Dolayısıyla burada bir kazanımdan çok, dışarıya yansıyan bir iç durum söz konusu. Adaylar da bunu giderek daha iyi okuyor.”
Bir organizasyonun değerinin ne söylediğinden çok, nasıl davrandığıyla ölçüldüğünü söyleyen Erden, “İş ilanı, bir temas noktasıdır. Bu temas noktası ciddiye alınmadığında, kurumun profesyonellik algısı zarar görür. Uzun vadede bu tür uygulamalar, şirketin değil sisteminin sorgulanmasına yol açıyor. Bu da hem adaylar hem de mevcut çalışanlar için önemli bir kırılma yaratır” ifadelerini kullandı.
NEDEN SAHTE İLAN VERİYORLAR?
Görünür olmak istiyorlar ve PR çalışması yapıyorlar.
Mevcut çalışanlara gözdağı vermek istiyorlar. Çalışanların kendilerini kolayca değiştirilebilir hissetmelerini sağlıyorlar ve daha düşük ücretle çalıştırıyorlar.
Şirketin büyüdüğü ve başarılı olduğu izlenimini oluşturuyorlar.
Mülakatlar sırasında rakip firmaların işe alım stratejilerini öğrenmek istiyorlar.
Piyasadaki ücret beklentilerini ölçüyorlar.
CV havuzu oluşturarak gelecekteki muhtemel pozisyonlar için veri tabanlarını oluşturuyorlar.
BU İLANLARI NASIL FARK EDEBİLİRİZ?
İlanın yayınlanma tarihine bakılmalı.
İşe alım yöneticisi veya şirkette çalışan kişilerle iletişime geçip pozisyonun gerçekliğini kontrol edilmeli.
Şirketin web sitesinde veya LinkedIn sayfasında aynı ilanın olup olmadığını kontrol edilmeli.
İlanda şirket bilgileri, lokasyon ve iletişim detayları belirsiz veya eksik olmamalı.
Aynı pozisyon için ilanlar sürekli tekrarlanıyorsa sahte olabilir.