Harun Sarıkaya

Hep var gibi ama sorsan yok gibi

20 yıl önce görüntü olarak hayatımdan çıkmıştı insanlar. Sadece bir silik görüntü olmuştu herkes. Geçen sene şubattaysa babamı kaybettim. Bir yıl oldu. “Nasıl alıştın” diye çok soruluyor ama bunun net bir cevabı yok. Fotoğraflar, videolar sizi ne kadar teselli eder bilmem ama bende onlar da yok.

Sokakta kopan gürültü

Mahallede kim arabasını nereye park edecek tartışması vardı. Park etmek istenen yer de kaldırımdı! Yani iki tarafa da ait değildi. Biz körler de nerede bir bastonluk yol bulursak oradan geçmeye çalışıyoruz!

‘Size bu kadar mutluluk yeter!’

Biz engelliler için bazen yeni bir uygulama hayata geçiriliyor, tanıtılıyor, reklamı yapılıyor. Biz de faydasını görüyor, mutlu oluyoruz ama sonra aniden birileri bunu kaldırıp atıyor. Sinemadaki betimleme uygulaması da böyle...

Unutulmak bizi yavaşlatıyor

Zaman ve mekân kavramları üzerine çok yazıldı, çizildi, azıcık da ben konuşayım. Teknolojinin nimetleriyle hayatımız her gün daha da hızlanıyor. Yeni yılda biraz durup nefes almak hepimize iyi gelebilir. Ben sizi göremiyorum ama eğer biraz yavaşlarsanız belki siz benim gibileri fark edebilirsiniz.

Üretilen her şeyi herkes kullanabilse

Piyano çalmayı denedim ve şu an vazgeçemiyorum. Evde piyanom yok, arkadaşımın bana verdiği orgla pratik yapmaya çalışıyorum. Fakat bu aletler tasarlanırken görme engelliler hiç düşünülmemiş. Bugünkü teknolojiyle bunlar çözülebilecekken neden hâlâ yapamıyoruz?

Engelleri sevgi değil bilgi aşar

Bu sene 3 Aralık Dünya Engelliler Günü’nde geçen yılki paylaşımların tarihleri değiştirilmiş; aynı cümleler, filmler paylaşılmış. Sevgi engel aşmaz. Hepiniz bir engelli bulup bir şeyler hediye etmişsiniz. Tekerlekli sandalye, baston... Peki, bilin bakalım neyi unuttunuz?

‘Sil baştan yaşamak gerek bazen’

Bize en çok sorulan sorulardan biri şu: “Bizi nasıl hayal ediyorsunuz?” Aslında böyle bir ihtiyaç olmuyor bizde. Tabii doğuştan kör olanlar daha çok böyle hissediyor. Benim gibi sonradan kör olanlarsa eski görüntüler üzerinden bir imaj oluşturuyor kafasında. İkinci bir hayat bu ve zor da olsa bir şekilde alışmanız gerekiyor.

Farkında mıyız acaba?

Herkesin dilinde ‘farkındalık’ ve ‘duyarlılık’ kelimeleri... Acaba bizim farkındalığımız ne kadar gelişmiş? Peki, çocuklarımıza bu değerleri aktarabiliyor muyuz? Geçtiğimiz hafta alerjik astım hastası kızımla yaşadıklarımız bu farkındalık meselesi üzerine düşünmemiz gerektiğini bir kere daha gösterdi.

90’lar partisi!

“Öndekine baksana, ne güzel süslenmiş. Arkadakine bak asıl, mont, çanta, ayakkabı tam bir uyum içinde!” Arkadaşımızın doğum günü partisine giderken duyduk bu sözleri. Biz sadece görmüyoruz, kulaklarımız duyuyor; duymuyormuşuz gibi rahat davranmanıza bir anlam veremiyoruz ama komik de geliyor...

Okurken hayal ediyoruz ama nasıl?

Kitap okurken ya da dinlerken gerçek olanlar yani dağlar, denizler, insanlar kafamda canlanıyor. Ama söz konusu fantastik kurgular olunca, çizgi film gibi oluyor her şey. Siz nasıl hayal ediyorsunuz okuduklarınızı?

Sorunlar çözülmeden kaç eğitim yılı daha bitireceğiz?

Açıldığı ilk gün okula gitmeye çalıştım. Öğrenciler dağılınca ortalık birbirine karıştı. Karış karış bildiğim yoldan eve dönemedim. En az 10 kişiden laf işittim “Bu kalabalıkta ne işin var” diye... Benim çocuğum da okulda. Ben de onu almaya gittim!

Sokaklarda insanca yaşama aşkımla bir kez daha isyan ediyorum!

Mecidiyeköy’de kaldırımdan yürüyemedim dün akşam. Ben de yola indim. Araçlar kornaya basıyordu, biri beni kenara çekmeye çalıştı. “Dokunma” dedim. “Kaldırım işgal edilirken iyi, ben yoldan yürüyünce neden rahatsız oldunuz” diye haykırdım.

Yaklaşım kötü olunca her şey çöp oluyor

Deniz planına giriştik, 6 kişi (4 kör, 2 gören) Heybeliada’ya plaja gittik. Doğru yaklaşımla, tam erişilebilir ve eğlenceli hale geldi günümüz. Bu arada gizli bakışları da bolca üzerimize toplamışız.

Zihinsel haritalar oluşturabileceğiz

Görme engelli bireylerin bağımsız hareket edebilme mücadelesi, teknolojinin sunduğu olanaklarla yepyeni bir boyut kazanıyor. Apple ve Columbia Üniversitesi işbirliğiyle geliştirilen yapay zekâ destekli prototip sistem SceneScout sokakları göremesek bile keşfetme imkânı sunuyor.

Benim arabamın ve şoförümün olma ihtimali yok mu?

Videolarda, filmlerde görmeyenlerle ilgili mizah yapılmasına karşı değilim. Ama gündelik hayatta bizim adımıza varsayımda bulunurken bu etkiden çıkmak gerekiyor.

Bir robot kadar olamadık!

Robotların hareket kabiliyetine göre düzenlenmiş alanları görünce şaşırıyorum. Mesela evler robot süpürgelere göre düzenleniyor bile. Ben hiçbir yerde diyemedim ‘Buraya bana göre bir düzen kuralım’ diye! Olsun komşuda pişer, bize de düşer.

‘Üzgünüm, size yardımcı olamıyoruz’

Çağrı merkezini aradığınızda neler yaşıyorsunuz? Bir robotu geçmeniz, sonra da hızlı karar vermeniz, hızlı tuşlamanız gerekiyor... Aynı dertler sizde de var ama görmeyen biriyseniz işler daha zorlaşıyor. Önceden ders çalışır gibi çalışmak zorunda kalıyorsunuz!

Görmeden nasıl alışveriş yapılır?

Benim işim kolay; gömlek ya da tişört, bir kot pantolon, hepsi bu. Ama görmeyen kadın arkadaşlarım alışveriş yaparken neler yaşıyor? Mesaj atarak fikirlerini sordum. Cevapları çok benzerdi: “Alışverişten öte sürekli yargılanmak çok yorucu.”

Bir göz aradım, bir dünya buldum

Aslında uzun zamandır hayatımızda olan Be My Eyes isimli bir uygulamadan bahsedeceğim size. Adını Türkçeye ‘Benim Gözlerim Ol’ diye çevirebiliriz. Ben çok sık kullanmıyorum ama birçok görme engelli arkadaşım için günlük yaşamın vazgeçilmezi oldu. İhtiyaca dayalı bir fikir nasıl toplumsal faydaya dönüştü, hemen anlatayım.

İşte hayallerin yıkıldığı yer burası

Günümüzde iş bulmak zaten zor, bir de görme engelliyseniz önyargıları kırmak büyük mücadele gerektiriyor. Bu hafta üniversite mezunu, çalışmaya can atan, görme engelli birkaç genç arkadaşımla konuştum. İçlerinden birinin yaşadıklarını anlatacağım.