Oxford’dan Van’a kozmos yolculuğu
Güncelleme Tarihi:
Bilimle kurulan bağ bazen bir aile geleneğinden, bazen de kişisel bir meraktan doğar. Study UK Alumni Awards’ta 2026 yılı Türkiye finalistleri arasında yer alan Van Yüzüncü Yıl Üniversitesi Fizik Bölümü Yüksek Enerji ve Plazma Fiziği Anabilim Dalı başkanı Doç. Dr. Selçuk Topal’ın hikâyesi, Türkiye’den başlayıp Oxford’a uzanan, oradan yeniden Anadolu’ya dönen bir bilim yolculuğunu anlatıyor.
Aslen Giresunlu olan Selçuk Topal, 1981 yılında yedi çocuklu bir ailenin ferdi olarak dünyaya geldi. Babası şoför, annesi ev hanımıydı. Ailesinde akademiyle ya da uzay bilimleriyle ilgilenen kimse yoktu. Oxford Üniversitesi mezunu bir astrofizikçi, bilim iletişimcisi ve Van Yüzüncü Yıl Üniversitesi öğretim üyesi olan Topal’ın bilime uzanan yolu uzaya olan merak duygusuyla başladı. Bugün evli ve iki çocuk babası olan Topal’ın yaşamında bilim gündelik hayatının bir parçası ki oğluna Uzay, kızına da Venüs adını verdi.
Ankara Üniversitesi Astronomi ve Uzay Bilimleri bölümünde tamamladığı lisans ve yüksek lisans eğitiminin ardından Millî Eğitim Bakanlığı bursu kazanan Topal, astronominin Türkiye’de sınırlı çalışılan alanlarından biri olan milimetre astronomisine yöneldi. Doktora için Avrupa’daki farklı üniversitelerden kabul almasına rağmen yapılan mülakatın ardından tercihini Oxford Üniversitesi Astrofizik Bölümü’nden yana kullandı. Bu süreçte galaksi evrimi ve yıldız oluşumu üzerine çoklu dalga boyu gözlemlerine dayalı çalışmalar yürüterek uluslararası araştırma ekiplerinin parçası oldu. Burs yükümlülüğü kapsamında görev yeri olan Van’a dönen Topal, akademik çalışmalarını burada sürdürmeye başladı. Oxford’daki güçlü araştırma altyapısı ile Van’daki genç ve meraklı öğrenci profili arasındaki fark, onun bilim anlayışında belirleyici bir kırılma yarattı. Bilginin makalelerle sınırlı kalmaması gerektiği düşüncesi, onu bilimi üniversite duvarlarının dışına taşımaya yöneltti.
PROJE TÜRKİYE’DE BÜYÜDÜ
Topal’ın doktora yıllarında Oxford’da başlattığı ve bugün ulusal ölçekte devam eden “Gelecek Uzayda” projesi, bu yaklaşımın en somut karşılığı. Topal projeyi şöyle anlatıyor: “Bilimin özü sorgulamaktır. İnsanlara doğru soruları sorma becerisi kazandırabildiğinizde, bilim günlük hayatın bir parçası hâline geliyor. ‘Gelecek Uzayda’ projesi bu farkındalıkla ortaya çıktı.
Bu projeyle amacım, uzay bilimleri başta olmak üzere çağdaş bilimi gençler ve toplumun farklı kesimleri için erişilebilir, anlaşılır ve ilham verici hâle getirmek. Bilimi yalnızca bilgi aktarımı olarak değil, insanın evrendeki yerini anlamaya yardımcı olan bir düşünme biçimi olarak ele alıyorum.
Yüz yüze ve çevrim içi seminerler, okul buluşmaları, teleskop gözlemleri, planetaryum çalışmaları, popüler bilim yazıları, belgeseller ve dijital içerikler aracılığıyla Türkiye’nin 35 şehrinde gençlerle birebir temas kuruyorum. Yüz yüze etkinliklerle 200 bini aşkın gence ulaştım. Sosyal medya hesaplarım, YouTube kanalımdaki eğitici videolar, popüler bilim kitabım, sesli yayınlarım, 180’i aşkın popüler bilim makalem, bugüne kadar katıldığım 200’e yakın televizyon ve radyo programı, belgesel ve televizyon projeleri aracılığıyla milyonlarca kişiye temas ettim. Yıllar içinde şunu gördüm: Bilim iletişimini asıl geliştiren şey, insanlardan gelen sorular. ‘Gelecek Uzayda’, daha çok sorgulayan, merak eden, eleştirel düşünen ve bilimi hayatının bir parçası hâline getiren bir toplum hayaline dayanıyor. Uzun vadede ise Türkiye’de bilim iletişiminin sürdürülebilir, yaygın ve kurumsal bir yapıya kavuşmasına katkı sunmayı hedefliyorum.”
ASTRONOT SEÇİMLERİNDE FİNAL
2013 ve 2023 yıllarında iki kez astronotluk seçim süreçlerinin finallerine kalarak bu alandaki ilgisini uygulamalı düzeyde de sürdüren Topal, akademik çalışmalarının yanı sıra “Kaostan Kozmosa: Evrenin Hikâyesi” kitabının yazarı. İnanılmaz Evren belgeselinin hazırlayıp sunan ismi olan Topal, çocuklara yönelik Astro Rota programında ise metin yazarı ve bilim danışmanı olarak görev alıyor. Bu akademik ve toplumsal birikim, British Council tarafından yürütülen Study UK Alumni Awards’ta Social Action Award kategorisinde finalistliğe uzandı. Oxford’da edinilen akademik deneyim ile Van’da sahada yürütülen bilim iletişimi çalışmalarının birlikte değerlendirilmesi, Topal’ı 2026 Türkiye finalistleri arasına taşıdı.
Daha önce Türkiye’den farklı kategorilerde kazananların çıktığı ödül programında, 2026 yılı kazananlarının önümüzdeki aylarda açıklanması bekleniyor. Selçuk Topal ise Oxford’dan Van’a uzanan bu yolculuğu, bilimi daha geniş kitlelerle buluşturacak yeni akademik çalışmalar, belgeseller ve bilim iletişimi projeleriyle sürdürmeye hazırlanıyor.