Okullarda şiddetin nedenleri

Oysa eğitim gibi çok katmanlı bir alanda meseleleri tek bir sebebe indirgemek, resmi eksik görmemize yol açabilir. Burada konuştuğumuz konu, genel toplumsal şiddetten ziyade doğrudan okul ikliminde yaşanan durum.

Eğitim, kuşkusuz ki bir ülkenin geleceğini taşıyan en temel yapı. Çünkü eğitim sadece bilgi aktaran bir süreç değil; aynı zamanda insan yetiştiren, karakter oluşturan bir hayat yolculuğu. Bu yolculuğun en önemli durağı da okul.

Okul öğrencinin ailesinden çıktıktan sonra karşılaştığı ilk büyük sosyal ortam. Burada öğrenci ders öğrenir ama bunun yanında çok daha temel şeyler edinir: sınırları, sorumluluğu, birlikte yaşamayı, kendini ifade etmeyi… Yani hayatın kendisini.

HER DAVRANIŞ BİREYSEL DEĞİL
Bu yüzden okulda görülen her davranış sadece bireysel bir olay değildir. Arkasında çoğu zaman daha geniş bir sosyal tablo vardır. Ayrıca günümüz öğrencisinin farklı bir çağın içinde büyüdüğünü de unutmamak gerekir. Çünkü bilgiye ulaşmak kolaylaştı ama beklenti ve baskı da aynı ölçüde arttı. Bu durum zaman zaman gençlerin duygusal dünyasında dalgalanmalara yol açabilmektedir. Dolayısıyla dışarıdan bakıldığında bir anlık öfke gibi görünen bazı davranışların arkasında aslında görülmeyen bir birikim olabilir. Bu açıdan bakıldığında şiddet çoğu zaman bir güç göstergesi değil; yanlış ifade edilmiş bir kendini anlatma çabası, bazen de ait olma isteğinin bozulmuş hâlidir aslında.

Bu noktada şunu özellikle görmek gerekiyor: Öğrenci tek başına bir ada değildir. Aile, okul, arkadaş çevresi ve dijital dünya birlikte bir etki alanı oluşturur. Bu yüzden sadece bireyi işaret ederek çözüm üretmek yeterli olmaz. Olmayacaktır da zaten. Disiplin konusu da genelde bu aşamada tartışılıyor. İlk refleks çoğu zaman daha fazla kural, daha fazla denetim oluyor. Elbette okulda düzen şarttır; bu olmadan eğitim sağlıklı yürüyemez. Ancak sadece ceza üzerinden kurulan bir yapı uzun vadede karşılık bulmayacaktır.

OTORİTE DEĞİL ADALET
Ayrıca bugünün öğrencisi sadece “otoriteye” değil, “adalete” de bakıyor. Tutarlı olanı kabul ediyor, adil bulduğunu benimsiyor. Bu nedenle okulun iklimi korku üzerine değil, güven ve adalet üzerine kurulmak zorundadır.

Okul aslında bir ekosistemdir. Öğrenci, öğretmen, aile ve çevre bu yapının birlikte parçasıdır. Bu yapıdaki küçük değişimler bile okulun tamamına yansır. Sahada çok net gördüğümüz bir gerçek var: Kendini okulun parçası hisseden öğrenci, o yapıya asla zarar vermez. Aksine onu sahiplenir. Bir kulüpte yer almak, bir takımın parçası olmak, bir sorumluluk üstlenmek öğrenciyi güçlendirir. Bu noktada öğretmenin rolü çok belirleyicidir. Öğretmen sadece ders anlatan kişi değil; aynı zamanda güveni kuran, ilişkiyi yöneten, bağ kuran ve okul kültürünü taşıyan kişidir. Bu yönüyle öğretmenin rolünü hiçbir yapay zeka programının da üstlenemeyeceğini de vurgulamak gerekir. Aile ise bu sürecin başlangıcıdır. Evde kurulan iletişim dili, doğrudan okula yansır. Bu nedenle okul ile aile arasındaki bağ, resmi bir ilişki değil; eğitimin kendisidir.

SADECE GÜVENLİK KONUSU DEĞİL
Belki de en önemli soru şudur: Biz nasıl bir gençlik istiyoruz? Sadece sınavlara hazırlanan bireyler mi, yoksa birlikte yaşamayı bilen, sorumluluk alan, empati kurabilen insanlar mı?

Eğer eğitim sadece başarı odaklı tanımlanırsa, gençler kendilerine başka çıkış yolları arayabilir. Ama eğitim, insan olmayı merkeze alırsa, şiddetin zemini de doğal olarak daralır.

Sonuç olarak okullarda şiddet meselesi sadece bir güvenlik konusu değildir. Aynı zamanda bir ilişki, bir iletişim ve bir iklim meselesidir. Bu yüzden çözüm de sadece tedbirlerle değil, ilişkiyi güçlendiren yaklaşımlarla mümkündür.

Daha fazla kuraldan çok daha sağlıklı ilişkiler…

Daha fazla kontrolden çok daha fazla anlayış…

Bazen en kalıcı değişim, en basit yerden başlar: bir öğrenciyi gerçekten dinlemekten.

Çünkü gençler önce anlaşılmak ister. Anlaşıldıklarını hissettiklerinde yönleri de değişir.

Okul sadece bir eğitim kurumu değildir.

İnsanın inşa edildiği en temel sosyal yapıdır.

Ve güçlü toplumlar, güvenin kurulduğu okullarda şekillenir.

Bunu unutmayalım.

DR. MUHARREM BAYRAK KİMDİR?
İlk, orta ve lise öğrenimini İstanbul'da tamamladı. 2009 yılında Dumlupınar Üniversitesi Fen Edebiyat Fakültesi 'Türk Dili ve Edebiyatı' bölümünden mezun oldu. 2010 yılında Çanakkale Onsekiz Mart Üniversitesinde “Ortaöğretim Sosyal Alanlar Eğitimi” alanında tezsiz yüksek lisans yaptı. 2010-2011 yılları arasında ABD-New York LISMA Language Center´da ESL (English as a Second Language) eğitimi aldı. 2017 yılında İstanbul Arel Üniversitesinde 'Türk Dili ve Edebiyatı' alanında tezli yüksek lisans yaptı. 2017 yılında Atatürk Üniversitesinde 'Adalet' bölümünde ön lisans eğitimini tamamladı. 2019 yılında Bahçeşehir Üniversitesi Eğitim Bilimleri Enstitüsünde 'Eğitim Yönetimi ve Planlaması' bölümünde yüksek lisans eğitimini tamamladı. 2021 yılında İstanbul Kültür Üniversitesi Lisansüstü Eğitim Enstitüsü 'Türk Dili ve Edebiyatı' bölümünde doktora eğitimini bitirdi. İnönü Mesleki ve Teknik Anadolu Lisesinde 'Türk Dili ve Edebiyatı' öğretmeni olarak göreve başladı. 2017 yılında Beşiktaş Anadolu Lisesinde Müdür Yardımcısı olarak görev yaptı. 2018 yılında Beşiktaş İlçe Milli Eğitim Müdürlüğünde 'Özel Büro Temsilcisi' oldu. 2019 - 2021 tarihleri arasında Beşiktaş İlçe Milli Eğitim Müdürlüğünde Ortaöğretim Hizmetleri, Strateji Geliştirme Şubesi, Temel Eğitim Hizmetleri, Mesleki ve Teknik Eğitim Hizmetleri, Özel Eğitim ve Rehberlik Hizmetleri, Hayat Boyu Öğrenme, Personel Hizmetleri, Basın ve Halkla İlişkiler, Öğretmen Yetiştirme ve Geliştirme bölümlerinden sorumlu 'Şube Müdürü' olarak görev yaptı. Beşiktaş Anadolu Lisesinde 'Müdür' olarak görev yaptı. 20 Ağustos 2021 tarihinden itibaren ise Kabataş Erkek Lisesi’nde 'Müdür' olarak görev yapıyor.