Japonya’dan Anadolu topraklarına... Öğrencilerde dikkat eksikliği için dorodango

Sınav takvimi, yoğun ders programı ve ekran kullanımı öğrencilerin günlük hayatının önemli bir parçası haline gelirken Japonya’da bazı okullarda ve atölyelerde farklı bir yöntem uygulanıyor. Çocuklar masaya defter ya da test kitapçığı yerine toprak koyuyor. Ellerindeki çamuru yoğuruyor, yuvarlıyor, kurutuyor ve parlatıyor. Ortaya çıkan toprak topa ise dorodango adı veriliyor. Bu uygulamayı ülkemizde hayat geçiren isimlerden Sevim Eşmedere, Muğla Sıtkı Koçman Üniversitesi Türkçe Öğretmenliği mezunu. Mesleğini keyifle sürdürürken seramikle de tanışan Eşmedere, kısa bir süre sonra seramik usta öğretici ünvanını da alıyor. Bir yandan atölyesinde üretim yaparken bir yandan da araştırmalarını sürdürüyor. Tam da bu süreçte Japonya’da çocukların oynadığı geleneksel bu oyunla tanışıyor. Eşmedere, dorodangoyu ilk olarak bireysel denemelerle çalışıyor. Zamanla bu deneyim atölyelere dönüşüyor. Bugünse atölyeler farklı yaş gruplarındaki öğrencilerle, engelli bireylerle, dezavantajlı gruplarla ve köy okullarındaki çocuklarla yürütülüyor. Ayrıca, sınav dönemlerinde öğrencilerin stres yoğunluğunu azaltmak ve dikkatlerini tek bir işe yönlendirmek amacıyla da dorodango alternatif bir yöntem olarak kullanılıyor.

Farklı şehirlerde düzenlenen atölyelerde çocuklar, sınav ve ders temposundan uzaklaşarak belirli bir süreyi yalnızca toprağa ayırıyor. Masalarda su kapları, elekten geçirilmiş toprak, parlatmak için kavanozlar ve küçük bezler yer alıyor. Katılımcılar hazırladıkları küreleri avuç içinde döndürerek parlatıyor. Eşmedere, dorodangoyu şöyle anlatıyor:

SÜREÇ ODAKLI ÇALIŞILIYOR
“Dorodango yavaş ilerleyen bir üretim. Günümüzün hızlı yaşantası ve teknolojiden kaynaklı mevcut sorunların aksine bir çok çocuğun ilk kez toprakla buluşmasını ve bunu keşfetmesine olanak sağlıyor. Toprakla temas zihni sakinleştiriyor. Hasas, kaygılı ve içe dönük çocuklarda çok etkili. Farkında olmadan tek bir işe odaklanmayı öğreten iç disiplini sağlayan bir etkinlik aslında. Çocuk burada sadece bir nesne yapmıyor aslında. Zamanı, sabrı ve dikkatini yönetmeyi deneyimliyor. Toprak acele etmiyor. Bastırırsanız çatlıyor, sabırla işlerseniz güçleniyor ve parlıyor. Atölyelerde çocuklar aynı masada, yan yana çalışıyor. Karşılaştırma yapılmıyor. Her dorodango farklı bir yüzeye ve dokuya sahip oluyor. Çocuklar sırayla malzeme kullanıyor, bekliyor ve birbirlerinin sürecine müdahale etmeden üretim yapıyor. Sonuç değil süreç odaklı bir çalışma çünkü.

HATA YAPMAK SERBEST
Küçük çocuklarda yuvarlama, bastırma ve parlatma hareketleri el–göz koordinasyonunu çalıştırıyor. İnce motor beceriler doğal biçimde destekleniyor. Bu da yazı yazma ve akademik beceriler için bir altyapı oluşturuyor. Duygusal açıdan da bakıldığında çalışılırken toprak çatlayabiliyor, bozulabiliiyor ve yeniden yapılıyor. Çocuk hata yapabildiğini ve düzeltebildiğini görüyor. Bu da kendine güvenini arttırıyor.

HER YAŞA UYGUN BİR ETKİNLİK
Yaş büyüdükçe sınav korkusu ya da dikkat eksikliği gibi duygusal durumlar olduğunda dorodango yapan öğrenciler dikkatlerini güçlendirebiliyor ya da streslerini azaltabiliyorlar. Aslında herkese faydası var diyebiliriz. Otizimli çocuklarda da sürekliliği olan hareketler zihnin sakinleşmesine yardımcı oluyor. Yetişkinler için meditasyon amaçlı da kullanılabiliyor.

ÇOCUK KENDİNE TEMAS EDİYOR
dorodango özünde Japonya’da da uzun süredir çocukların oynadığı geleneksel bir etkinlik olarak biliniyor. Okul bahçelerinde ve sınıf etkinliklerinde yapılan toprak topları, kültürel bir oyun pratiği olarak aktarılıyor. Aslında unutulmuş bir hobiydi. Ancak Kyoto’daki gelişim psikolojisi alanında çalışan Prof.Dr. Fumio Kayo tüm dünyada doradangoyu canlandırdı. Onun gözlemsel çalışmalarında da çocukların dorodango yaparken dikkatlerini uzun süre tek bir işe verdikleri, sabır gerektiren bir üretim sürecine girdikleri ve birlikte çalıştıkları belirtiliyor. Bu çalışmalar dorodangoyu çocukların oyun davranışları ve sosyal etkileşimi açısından ele alıyor. Kısacası çocuğa sadece toprakla değil, kendisiyle temas etmeyi öğreten bir deneyim. Ben de bu deneyimi ülkemizde mümkün olduğunca çok çocukla buluşturmak istiyorum.”