Gönüllü yalnızlık mı, dayatılmış sessizlik mi?
Güncelleme Tarihi:
Öyle bir çağın içindeyiz ki, yalnızlık artık tek başına tanımlanabilir bir kavram olmaktan çıkmış durumda. Eskiden yalnız kalmak; insanın kendisiyle baş başa kaldığı, iç sesini dinlediği, hayatı tarttığı, anlamlandırdığı bir durak gibiydi. Bugün ise bu durak, çoğu zaman istemsizce içine düşülen bir boşluğa dönüşmüş durumda.
Düşünün…
Bir kafede tek başınıza oturuyorsunuz. Önünüzde kahveniz var ama zihniniz telefondaki bildirimlerde. Sosyal medyada onlarca insanla temas hâlindesiniz; ancak aynı anda kendinizi garip bir biçimde yalnız hissediyorsunuz. İşte bu noktada sormamız gereken soru şu:
Bu gerçekten yalnızlık mı, yoksa yalnızmış gibi hissettirilmek mi?
İnsanoğlu tarih boyunca zaman zaman yalnız kalmayı arzulamıştır. Kimi zaman bir yolculukta, kimi zaman bir odanın sessizliğinde, kimi zaman da doğanın içinde… Bu yalnızlık, insanı besleyen bir süreçti. Mesela bir yazarın sabaha karşı kimse yokken yazı yazması ya da bir düşünürün uzun yürüyüşlerde zihnini toparlaması gibi…
Bu tür yalnızlıklar üretkendi; insanı kendine yaklaştırırdı.
DİJİTAL KUŞATMA
Ancak günümüz koşullarında, Endüstri 4.0, otonom yaşam biçimleri ve dijitalleşmenin dayattığı hız kültürüyle birlikte yalnızlık kavramı köklü biçimde dönüşmüştür. Artık insan, fiziksel olarak kalabalıklar içinde bile yalnızlaşabiliyor. Toplu taşıma araçlarında yan yana oturan ama birbirine hiç bakmayan onlarca insan bunun en sıradan örneği. Herkes kulaklıklarıyla kendi dünyasına çekilmiş, fakat bu dünya gerçek bir içe dönüş değil; dijital bir kuşatma. Burada kritik bir ayrım ortaya çıkıyor:
Gönüllü yalnızlık ile dayatılmış yalnızlık.
Gönüllü yalnızlık, bireyin kendi iradesiyle seçtiği, kendini dinlediği, içsel arınma yaşadığı bir süreç. Oysa bugün karşı karşıya olduğumuz durum, büyük ölçüde dayatılmış bir yalnızlık. Sürekli uyarılan bir zihin, bildirim sesleriyle bölünen bir dikkat, “beğenilme” ve “görünür olma” baskısıyla şekillenen bir benlik…
Tüm bunlar, insanın kendi öz benliğiyle temas kurmasını zorlaştırıyor.
Bir başka örnek verelim: Aile bireylerinin aynı evde, aynı odada ama farklı ekranlara bakarak saatler geçirmesi…
Fiziksel birliktelik var fakat zihinsel ve duygusal temas yok. Bu tablo, yalnızlığın artık mekânsal değil, varoluşsal bir sorun hâline geldiğini gösteriyor.
YALNIZ KALMAYI MI UNUTTUK?
Birçok yazımda ve konuşmamda dile getirdiğim “insanlar yalnızlaşıyor ve yabancılaşıyor” tespiti, bugün daha da görünür hâle geldi. Ancak altını çizmek gerekir ki; bu yalnızlık, insanın kendi seçimiyle yaşadığı bir yalnızlık değil. Dijital çağ, bireyin doğuştan getirdiği içe dönüş kapasitesini bastırıyor; onun yerine sürekli meşgul, sürekli uyarılan ama derinlikten yoksun bir zihin inşa ediyor.
Sonuç olarak bugün yaşadığımız şey; gerçek anlamda bir yalnızlık değil, zorlanmış bir yaşam biçimidir. Bu yaşam biçimi, insanın gerçeklik algısını, dünya bilincini ve “insani olma” hâlini aşındırmaktadır. Kendiyle baş başa kalamayan insan, kalabalıklar içinde kaybolmakta; sessizliği değil, sadece gürültünün kesildiği anları yaşamaktadır.
Belki de artık şu soruyu yüksek sesle sormanın zamanı gelmiştir: Biz yalnız kalmayı mı unuttuk, yoksa yalnızlığa bile izin verilmeyen bir çağda mı yaşıyoruz?
PROF. DR. TUNCAY DİLCİ KİMDİR?
1970 yılında Kayseri’nin Pınarbaşı ilçesinde dünyaya geldi. İlk orta ve lise öğrenimini Kayseri’de tamamladı. 1990 yılında başladığı lisans öğrenimini Dicle Üniversitesi ve Ondokuzmayıs üniversitelerinde 1994 yılında tamamladı. Aynı yıl Milli Eğitim Bakanlığı’nda başladığı öğretmenlik görevini Şırnak ve Malatya illerinde sınıf öğretmeni ve beden eğitimi öğretmeni olarak sürdürdü. 2001 - 2002 yıllarında Fırat Üniversitesi sosyal bilimler enstitüsü eğitim yönetimi ve teftiş alanında yüksek lisans, yine aynı üniversitede eğitim programları ve öğretimi ana bilim dalında doktora derecesini aldı. Dilci, Gaziantep Üniversitesi, Kilis 7 Aralık Üniversitesi ve Cumhuriyet Üniversitesi Eğitim Fakülteleri’nde çalışırken; bu çalışmalarının yanı sıra, emniyet Genel müdürlüğü personeline suç piskolojisi ve davranış analizi üzerine çalışmalarıyla katkıda bulundu. ASELSAN, ASPİLSAN, Maliye Bakanlığı ve Milli Eğitim Bakanlığı bünyesinde bulunan bir çok okul ve personele konferans ve danışmanlıklar gerçekleştirdi. Uluslararası Psikologlar Derneği ile işbirliği halinde çocuklarda davranış bozukluğu, ileri iletişim teknikleri, hipnotik tekniklerle bilinçaltı analiz, aile danışmanlığı ve benzeri alanlarda kişisel gelişim eğitimleri vererek son on yılı içerisinde yaklaşık 400 bin aile ve eğitimciye seminerler verdi. Çocuklarda öğrenme güçlüğü ve davranış bozuklukları üzerine akademik çalışmalarını doçentlik düzeyinde sürdürmüş, dünyada ilk olarak bilinen bilinçaltı yapay zeka algoritmik sistemle çalışan bilinçaltı ölçerin mucidi ve geliştiricisidir. Dijital yaşam üzerine yaptığı çalışmaları sadece ülkemizde değil uluslararası birçok platformda da kabul görmüştür. Gazi Üniversitesi merkezli oluşturduğu kısa adı DİYAM olan Dijital Yaşam Araştırma Merkezi’nin de kurucusudur.