CERN deneyi başarılı... Sıradaki hedefleri NASA
Güncelleme Tarihi:
Cağaloğlu Anadolu Lisesi öğrencileri, İsviçre’deki Avrupa Nükleer Araştırma Merkezi (CERN) tarafından düzenlenen dünyanın en prestijli liselerarası yarışmalarından biri olan ‘CERN Okullar için Işın Hattı (Beamline for Schools) Yarışması’nı kazanan ilk Türk ekip olmuştu. Bu sonucun ardından CERN’de kendi deneylerini test etme imkanı bulan ekibin bir sonraki hedefi NASA’da deney yapan ilk Türk öğrenciler olmak.
İstanbul’daki Cağaloğlu Anadolu Lisesi öğrencilerinden oluşan 7 kişilik ‘PhysiCal Takımı’, CERN tarafından 12 yıldır düzenlenen ‘CERN Okullar için Işın Hattı (Beamline for Schools) Yarışması’na 72 ülkeden 3 bin 500 başvuru arasından seçildi. Takım, yakın gelecekte daha fazla ilgi görmesi beklenen nükleer enerjinin ortaya çıkardığı radyoaktif atıkların insana ve doğaya verdiği zararın en aza indirileceği bir deney önerisi hazırlayarak bu başarıyı elde etmişti. CERN tarihinde ilk kez merkeze deneylerini uygulamak üzere davet edilen Türk takımı olmayı başaran ekip, 10-24 Eylül tarihlerinde çalışmalarını gerçekleştirdi. Geçtiğimiz günlerde Türkiye’ye dönen ekibin kaptanı 12’nci sınıf öğrencisi Baran Buluttekin, önerdikleri ve CERN’de yapma fırsatı buldukları deneyin başarıyla sonuçlandığını belirterek şunları söyledi:
“CERN’de geçirdiğimiz süre bize geniş bir bakış açısı kazandırdı. Benzersiz bir tecrübeydi. Oradaki bilim insanlarıyla deney yapmak dünyamızı değiştirdi. CERN’dekiler bize lise öğrencisi gibi değil de meslektaşlarıymışız gibi davrandı ve bu doğrultuda görevler verdi. Bu nedenle orada geçirdiğimiz 15 gün boyunca kendimizi CERN’de çalışan bilim insanı gibi hissettik. Öte yandan orada bizim gibi yarışmayı kazanan Belçikalı lise öğrencileriyle birlikteydik. Onların deney önerisi de bizimkiyle neredeyse aynıydı. Önerdiğimiz deneyle nükleer enerjinin radyoaktif atıklarını daha az zararlı hale getirmeyi amaçlıyorduk. Deney sonucunda ise önerimizin başarıya ulaşacağını görmüş olduk.
Gerçekleştirdiğimiz deneyi CERN’deki proje sorumlusu Markus Joos’un önerisi üzerine Belçikalıekiple birlikte makale haline getireceğiz. Bu süreçte CERN’deki uzmanlar bize mentorlük etmeye devam edecek. Daha sonra da bu makalenin uluslararası bilimsel dergilerde yayınlanması noktasında bize destek olacaklar. Zaten bu yarışmanın amaçlarından biri de konuyla ilgili başarılı olan öğrencileri, kendi çalışma ağlarına katabilmek. Bu noktada oradaki ekiplerle iletişimimiz ve çalışmalarımız devam edecek.
Diğer yandan CERN’deki test alanına girerken çok özel güvenlik önemleri alındığını gördük. Öyle ki eğer onların talimatlarına uygun giriş yapmazsak merkezdeki tüm elektrik sisteminin kesileceğini ve var olan tüm deney çalışmalarının duracağına dair bizi uyardılar. Bu kısım oldukça heyecan vericiydi. Oldukça dikkatli davrandık ve bu nedenle herhangi bir sorun yaşanmadı. Şimdi hazırlayacağımız makaleyle birlikte yeni bir hedefimiz var. O da yine bir deney önerisi hazırlayarak NASA’nın Amerika’daki üssünde çalışmayı başarmak. Bu yıl CERN’deki deneyle ilgili makalenin yanı sıra NASA’da deneyimizi gerçekleştirmek için de sıkı bir şekilde çalışacağız.”
KAPSAMLI BİR SÜRECİN İLK AYAĞI
Gökhan Gündüz, Cağaloğlu Anadolu Lisesi Biyoloji Öğretmeni:
Hem bizim hem de Belçikalı öğrencilerin tasarladığı bu deney aslında çok daha geniş kapsamlı bir sürecin ilk ayağıydı. Bu deney daha önce CERN’de hiç yapılmamıştı. İlerleyen dönemde bu çalışma daha ileri bir versiyona taşınabilecek. Öğrencilerin bu çalışmaya en büyük katkısı doğru malzemenin doğru oranda kullanılmasını sağlamak oldu. CERN’deki deney sırasında biz öğretmenler olarak öğrencilere asistanlık yaparak destek olduk.
DENEY NEYİ AMAÇLIYORDU?
Dünyadaki enerji kaynakları giderek azalıyor. Nükleer ise çok daha az bir uğraşla çok yüksek enerji elde edilmesini sağlıyor. Ancak nükleer enerji elde edilirken ortaya çıkan radyoaktif atıklar da büyük sorun yaratıyor. Bu atıklar insanlarda kansere yol açabildiği gibi tarım ve hayvancılığı da olumsuz etkileyebiliyor. Bu zararların azaltılması halinde nükleer enerjinin gelecekte daha fazla tercih edileceği ön görülüyor. ‘PhysiCal Takımı da önerdiği deneyle nükleer enerjinin radyoaktif atıklarını kısa sürede zararsız hale getirmeyi amaçlıyor. Normalde bu atıkların verdiği zararlar 5 ile 10 yıl arasında azalabiliyor ancak önerilen yöntemle bu sürenin 1 yıla kadar düşmesi mümkün olabilecek. Diğer yandan radyoaktif maddenin çekirdeğine müdahale edildiğinde canlılara ve çevreye vereceği zarar azalıyor. CERN’de de radyoaktif maddenin çekirdeğine çok yüksek hızlarla daha küçük çekirdekler gönderildi. Bu parçacıklar atom çekirdeğine çarparak onu daha zararsız hale getirdi.