Bilim insanlarını eşleştirecek platform
Güncelleme Tarihi:
ABD’deki John Hopkins Üniversitesi’nde lisans eğitimini burslu bir şekilde sürdüren Dila Öner, akademi dünyasında yaşanan emek hırsızlıklarına karşı bir platform geliştiriyor. Bilim insanlarının alanlarına göre eşleşmesini sağlayacak olan bu platformda, çalışmalar ve görevlendirmeler de kayıt altına alınacak.
ABD’deki John Hopkins Üniversitesi psikoloji bölümünde 2023’den beri tam burslu olarak lisans öğretimi gören Dila Öner ‘CollabRx’ adını verdiği bir platformla akademi dünyasında insanları duydukları ihtiyaca göre birbiriyle eşleştiren bir sistem geliştiriyor. Lise yıllarında görme engelli öğrenciler için geliştirdiği sesli kitap projesi sayesinde Schmidt Futures ve Rhodes Vakfı’nın ‘100 Rise Global’ listesine girip dünyanın en iyi 100 öğrencisi arasında yer alan Dila, eğitimde adalet ve fırsat eşitliği sağlama hedefiyle yaptığı çalışmalarını şöyle anlattı:
“Lisedeyken Türkiye’nin dört bir yanındaki görme engelli öğrencilere fen, teknoloji, matematik ve mühendislik eğitimleri verme fırsatım oldu. Bu süreçte görme engelli öğrencilerin sesli kitaplara erişimin zor olduğunu fark ettim. Onlar interneti tam olarak nasıl kullanacaklarını bilmediğini ve sesli kitap sitelerinin kendileri için pahalı olduğunu söylediler. Ben de buradan yola çıkarak bir internet sitesi oluşturdum. İlk başta yaklaşık 50 sesli kitap yükledim ancak telif hakkı nedeniyle bazı sıkıntılar yaşadım. Ancak bu projenin ardından benim için yeni bir yol açıldı. 2022 yılında dünya çapında gelecek vaat eden gençleri destekleyen Schmidt Futures ve Rhodes Vakfı’nın ‘100 Rise Global’ listesine girmeyi başardım. Böylece dünyanın en iyi 100 öğrencisinden biri oldum.
PROJEM HİKAYEMLE BAĞLANTILIYDI
Sesli kitap projemin beni dünyanın en iyi 100 öğrencisi arasına sokmasının bir nedeni daha vardı. Çünkü bu proje benim hikayemle de bağlantılıydı. 7’nci sınıfa gelene kadar bir göz tansiyonu problemi yaşıyordum. O yıllarda gittiğim bir doktor, ‘tansiyonun çok yüksek ve görme yetini kaybedebilirsin’ demişti. Aldığım tedaviler sayesinde şu an bir sorun yaşamıyorum. Ancak bu deneyim ben de ‘hayatta başımıza her şey gelebilir’ düşüncesini yarattı. Bu nedenle bazı durumlar başımıza gelmeden onlar üzerinde çalışmamız gerektiğini fark ettin. Bu sayede eğitimde fırsat eşitliğini güçlendirmek için sesli kitap gibi projeler yapmaya ve bu projelerin içinde yer almaya başladım.
John Hopkins Üniversitesi’ne 2023 yılında tam burslu kabul aldım. Önce elektrik mühendisliği bölümünde başladım. Daha sonra bu bölümün benim için tam olarak uygun olmadığını fark ettim. İnsanlarla daha fazla iletişim kurabileceğim bir bölüme yönelmenin daha doğru olacağını düşünerek psikoloji bölümüne geçiş yaptım. Geçtiğimiz yaz döneminde de Oxford Üniversitesi’nde Rhodes Vakfı tarafından düzenlenen bir programa seçildim. Bu programda yapay zekayla nasıl projeler geliştirebileceği üzerine eğitimler aldım.
EMEK HIRSIZLIĞINI ÖNLEMEYİ AMAÇLIYORUZ
Oxford’da geçirdiğim yaz okulu sonrasında arkadaşlarımla beraber bir start-up kurmaya karar verdik. Bu start-upta benimle birlikte çalışan Brezilyalı, İngiliz ve Amerikalı olmak üzere 4 kişi daha var. Projemiz, özellikle tıp alanında araştırma yapan öğrencilerin doğru mentörlerle eşleşmesini sağlayacak bir uygulamayı içeriyor. Yani bilim araştırmacıları için yapay zeka destekli bir eşleşme platformu olacak. Bu kapsamda bilim insanları, çalışma alanlarına göre doğru isimlerle bir araya gelebilecek. Bu platformu kurma amacımız akademideki emek hırsızlığının da önüne geçmeye çalışmak. Çünkü bazen yapılan bir araştırma sonrasında yayınlanan makalede bazı araştırmacıların adı dahi geçmeyebiliyor.
ETİK DEĞERLER İÇİN YETERİNCE TEKNOLOJİ YOK
Günümüzde insanlar etiğe çok fazla önem verse de etik değerleri koruyacak çok fazla teknoloji de yok. Oysaki eğitimde liyakatin korunması oldukça önemli. Yaptığımız anket çalışmalarında dünyanın en iyi üniversitelerinde dahi bu tarz emek hırsızlığının yaşandığını gördük. Platformda eşleşen akademisyenler ya da akademisyen ve öğrenciler birlikte çalışmaya başlayacak. Emeğin korunması ise platformun içindeki verilerle sağlanacak. Sistem kullanıcının gerçek bir akademisyen olduğunun doğrulanması ve ardından kaydının oluşmasıyla açılıyor. Ardından akademisyenlerin çalışmaları için aradıkları kişinin rolünü örneğin, araştırmacı ya da asistan gibi, seçmesi gerekiyor. Daha sonra sistem bu arayışlar doğrultusunda bilim insanlarını eşleştiriyor. Tüm bu bilgiler sisteme kaydediliyor ve çalışma süreçleri de aynı şekilde sisteme işleniyor.
PLATFORM ÖNÜMÜZDEKİ YIL AÇILABİLİR
Bu süreçte akademisyen yine ilgili kişinin kendisiyle çalışmadığını iddia ederek makaleye ya da proje çalışmasına isim yazmaktan kaçınabilir. Fakat platform neredeyse tüm çalışma sürecini kaydettiği için mağdurlar buradaki veriler ışığında hakkını yasal yollarla daha kolay arayabilir. Bu sistemi geliştirmeye devam ediyoruz. Veri grubunu oluşturma ve kullanıcı deneyimlerini inceleme sürecimiz sürüyor. Önümüzdeki yıl platformu kullanıcılara açmayı hedefliyoruz.”
‘100 RISE GLOBAL’ LİSTESİ NEDİR?
Google’ın eski CEO’su Eric Schmidt tarafından kurulan Schmidt Futures ile Oxford Üniversitesi bünyesindeki RhodesTrust Vakfı tarafından desteklenen Rise Challenge, her sene dünya genelinde düzenleniyor. 15-17 yaş grubundan gençlerin yer aldığı programda, toplum sorunlarına duyarlı projelerle başvuru yapan ve gelecek vaat eden öğrenciler seçiliyor. Her yıl dünya çapında 100 öğrenci bu listeye dahil ediliyor.