Nükleer pazarlık başlıyor... İran’ın uranyumuna ne olacak
Güncelleme Tarihi:
ABD ve İran heyetleri arasında bu hafta yapılacak görüşmede kilit başlık İran’ın elindeki zenginleştirilmiş uranyumun akıbeti olacak. İran’ın elinde nükleer silaha yakın seviyede 275 kg uranyum stoğu olduğu tahmin ediliyor.
ABD ve İran, aralarındaki gerilimin diplomatik yolla çözülüp çözülmeyeceğini görmek adına bu hafta kritik bir görüşme gerçekleştirecek. Amerikan basınında ABD ve İran heyetlerinin cuma günü İstanbul’da bir araya geleceği belirtilmişti. Ancak dün akşam saatlerinde Amerikan merkezli Axios, İran’ın, görüşmenin adresi olarak Umman’ı talep ettiğini üstelik görüşmeyi yalnızca ABD’li heyetle gerçekleştirmek istediğini öne sürdü.
İRAN: İSTİŞARELER SÜRÜYOR
Görüşmenin nerede yapılacağına ilişkin ABD basınında yer alan haberlere dair açıklama yapan İran Dışişleri Bakanlığı Sözcüsü İsmail Bekayi, “Görüşmelerin önümüzdeki birkaç gün içinde yapılması planlanıyor ve yeri konusunda istişareler devam ediyor. Kesinleştiğinde duyurulacaktır” dedi. Beyaz Saray Sözcüsü Karoline Leavitt de, İran’la görüşmelerin “planlandığı şekilde” gerçekleştirileceğini belirterek ABD Başkanı Donald Trump’ın dün Özel Temsilcisi Steve Witkoff ile görüştüğünü, ‘ancak görüşmelerin bu hafta sonuna doğru yapılacağını’ duyurdu.
Bildiğimiz pekişti peki hâlâ bilmediğimizBu arada Axios, ABD’nin İran ile nükleer dosya, balistik füzeler ve vekil güçler konusunda görüşmek istediğini ancak İran’ın yalnızca nükleer konunun masada olmasını istediğini iddia etti. Bu ABD’nin şimdiye kadar reddettiği bir talepti. İddiaya göre İranlılar şimdi Washington’dan yanıt bekliyor. ABD tarafını dün Başbakan Binyamin Netanyahu ile görüşmek üzere İsrail’e giden Trump’ın Özel Temsilcisi Witkoff’un temsil etmesi bekleniyor. ABD’nin İran’a olası askeri müdahalesini önlemeyi hedefleyen görüşmede ana gündem maddesinin ise “uranyum pazarlığı” olacağı değerlendiriliyor.
Batılı kaynaklara göre Tahran’ın elindeki yaklaşık 275 kilogramlık yüzde 60 oranında zenginleştirilmiş uranyum stokunun akıbetine dair olası uzlaşma, müzakerelerin düğüm noktası olacak. Orta yol formülü olarak İran’ın, nükleer silah yapımında kullanılabilecek seviyeye yakın zenginleştirilmiş uranyumu Rusya’ya devretmesi seçeneği öne çıkıyor.
LARİCANİ PUTİN’E GİTMİŞTİ
ABD’nin İran’a yönelik olası askeri müdahalesini önlemeyi hedefleyen müzakereler öncesinde, geçen hafta İran Ulusal Güvenlik Yüksek Konseyi Genel Sekreteri Ali Laricani, gizlice Rusya’nın başkenti Moskova’yı ziyaret ederek Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin ile görüştü. Basına kapalı gerçekleşen görüşmede, uranyum meselesinin savaşı önleyici bir hamle olarak ele alındığı yönünde kulis bilgileri yansımıştı.
Rusya yönetimi, 2025 yaz aylarında Trump’ın İran’a yönelik olası bir “yıldırım harekâtı” ihtimalinin gündeme gelmesi üzerine, Moskova’nın devreye girerek arabuluculuk yapabileceğini açıklamıştı. Rus tarafı, İran’ın zenginleştirilmiş uranyumunu devralmayı, malzemeyi yeniden işleyerek nükleer silah malzemesi olmaktan çıkarmayı ve daha sonra nükleer enerji santrallerında yakıt olarak kullanmayı önermişti.
ALTERNATİF FORMÜL
Amerikan New York Times gazetesi ise Tahran’ın Washington ile bir anlaşmaya varmak ve bölgedeki gerilimleri azaltmak için nükleer programını askıya almaya yönelik alternatiflere de hazır olduğunu iddia etti. Yetkililere göre, İran geçen yıl 12 Gün Savaşı sırasında da gündeme gelen ve nükleer enerji kullanarak elektrik üretmek için bölgesel bir konsorsiyum kurulmasını ve uranyum zenginleştirmenin İran dışında yapılmasını öngören bir formüle de yeşil ışık yakabilir. Karşılığında Tahran tüm yaptırımların kaldırılmasını istiyor. Öte yandan ABD bombardıman uçaklarının, kamuoyunda “bombaların anası” olarak bilinen mühimmatla İran’ın Fordo, Natanz ve İsfahan nükleer tesislerini vurmasının ardından, yaklaşık 275 kilogram yüksek düzeyde zenginleştirilmiş ve neredeyse Uranyum-235 seviyesine getirilmiş nükleer malzemenin akıbeti belirsizliğini korumuştu. Uluslararası Atom Enerjisi Kurumu, söz konusu dönemde “Ortadan kaybolan uranyumun izini süremiyoruz” açıklamasını yapmıştı. İran’ın bir anlaşmaya varmayarak uranyum zenginleştirmeye gizlice devam etmesi halinde, bir yıl içinde her biri 20 kiloton (20 bin ton TNT’ye eşdeğer) güce sahip 15 nükleer başlık üretebileceği iddia ediliyor.
MÜZAKERE ÖNCESİ BÖLGEDE GERİLİM
ABD ve İran arasında bu hafta yapılması beklenen görüşme öncesinde bölgede iki kritik gelişme yaşandı. ABD Merkez Kuvvetler Komutanlığı (CENTCOM), Umman Denizi’nde bulunan USS Abraham Lincoln uçak gemisine yaklaştığı belirtilen ‘İran’a ait’ bir insansız hava aracının (İHA) düşürüldüğünü açıkladı. İran medyası, ABD’nin düşürdüğünü açıkladığı Şahid-129 tipi insansız hava aracının (İHA) uluslararası sularda “rutin ve yasal” bir keşif görevi yürüterek görüntüleri üsse başarıyla ilettiğini ve ardından İHA ile iletişimin kesildiğini duyurdu. Öte yandan Amerikan WSJ gazetesi İran’a ait silahlı sürat teknelerinin Hürmüz Boğazı’nda bir ABD petrol tankerine yaklaştığını ve gemiyi durdurmaya çalıştığını yazdı. İran güçleri tarafından uyarılan geminin daha sonra İran karasularını terkettiği bildirildi.