CANLI Trump'tan İran duyurusu: Nihai kararı vermek üzere toplanıyoruz

Bir muhabirin sorusuna yanıt veren Beyaz Saray yetkilisi, dün Durum Odası'nda gerçekleştirilen ve olası ABD-İran anlaşmasının masaya yatırıldığı ulusal güvenlik toplantısını değerlendirdi.

Yetkili, açıklamasında, "Durum Odası'ndaki toplantı yaklaşık iki saat sürdü. Başkan Trump, yalnızca ABD için iyi olan ve kendi kırmızı çizgilerini karşılayan bir anlaşma yapacaktır. İran asla nükleer silaha sahip olamaz." ifadelerini kullandı.

ABD Başkanı Trump, Truth Social hesabından yaptığı paylaşımda, İran'la müzakerelerin akıbetine ilişkin önemli açıklamalar yaptı.

Açıklamasında, "İran, hiçbir zaman nükleer silaha veya bombaya sahip olmayacağını kabul etmelidir. Hürmüz Boğazı, her iki yönde de sınırsız deniz trafiği için derhal ve herhangi bir geçiş ücreti alınmaksızın açılmalıdır." ifadelerini kullanan Trump, boğazdaki mayınların da temizlenmesi gerektiğini vurguladı.

Trump, ulusal güvenlik ekibiyle toplantıya gireceğini ve birçok başlıkta anlaşma sağladıklarını aktararak, "Şimdi, son kararı vermek üzere Durum Odası'nda bir toplantıya gireceğim." dedi.

ABD Başkanı, anlaşma sağlanması halinde ABD'nin İran'a yönelik deniz ablukasının kaldırılacağını ve İran'daki nükleer tozun da ABD'ye teslim edileceğini kaydetti.

NYT: TRUMP, GÖRÜŞMEDE NİHAİ BİR KARAR VERMEDİ

Amerikan New York Times (NYT) gazetesi, üst düzey bazı ABD'li yetkililere dayandırdığı haberinde, Durum Odası'ndaki İran toplantısının yaklaşık 2 saat sürdüğünü belirtti.

Haberde, Trump'ın toplantıda, İran'la anlaşma konusunda nihai bir karar vermediği bilgisi yer aldı.

Beyaz Saray'dan toplantıya ilişkin henüz resmi açıklama yapılmadı.

Tesnim Haber Ajansının haberinde, "Ordunun hava savunması tarafından Keşm yakınlarında düşman bir Amerikan-Siyonist mini insansız hava aracının tespit edilmesinin ardından, başarılı bir operasyonla derhal vurularak imha edildi." ifadeleri yer aldı.

Konuya ilişkin detayların daha sonra duyurulacağı aktarıldı.

İran'ın Tesnim Haber Ajansına göre İran lideri Ayetullah Mücteba Hamaney'in Danışmanı ve eski Devrim Muhafızları Ordusu Genel Komutanı Tümgeneral Muhsin Rızai, ABD'nin İran'a uyguladığı deniz ablukasına karşı ülkesinin seçeneklerini değerlendirdi.

ABD ile İsrail'in bölgede ortak bir doktrin izlediğini belirten Rızai, "Bu doktrine göre, bölgede yeni bir düzen dayatmak istiyorlarsa İran'ın kesinlikle düşmesi gerekir. İran var olduğu sürece, istedikleri 'yeni düzenlerin' hiçbiri gerçekleşmeyecektir." dedi.

Rızai, ABD'nin ülkesine uyguladığı deniz ablukasına işaret ederek "Amerika Birleşik Devletleri'ni deniz ablukasını sonlandırmaya zorlayacağız. Bu ya müzakereler yoluyla veya buna direnmeleri durumunda doğrudan eylemle gerçekleştirilecektir." ifadelerini kullandı.

ABD Başkanı Donald Trump, İran’ın nükleer programı ve Hürmüz Boğazı’ndaki gerilime ilişkin yaptığı açıklamada sert ifadeler kullandı.

Trump, İran’ın nükleer silah ya da bomba sahibi olmayacağına dair taahhütte bulunması gerektiğini belirterek, “İran, nükleer silah veya bomba sahibi olmayacağına dair söz vermelidir” dedi.

HÜRMÜZ BOĞAZI İÇİN “DERHAL AÇILMALI” VURGUSU

Hürmüz Boğazı’nın ticari geçişlere tamamen açılması gerektiğini söyleyen Trump, “Hürmüz Boğazı, her iki yönde de kısıtlama olmaksızın, geçiş ücreti alınmadan derhal açılmalıdır” ifadelerini kullandı.

Boğazdaki mayın tehdidine de değinen Trump, “Denizdeki mayınlar varsa, imha edilecek” dedi ve ABD’nin daha önce yürüttüğü mayın temizleme operasyonlarına atıfta bulundu.

GEMİLER İÇİN “DÖNÜŞ” SÜRECİ

Bölgede mahsur kalan ticari gemilere de değinen Trump, “Şimdi kaldırılacak olan inanılmaz ve emsalsiz Deniz Ablukası nedeniyle Boğaz’da mahsur kalan gemiler, ‘eve dönüş’ sürecine başlayabilirler” açıklamasını yaptı.

“NÜKLEER MALZEME İMHA EDİLECEK”

İran’ın nükleer programına ilişkin de konuşan Trump, “Bazen ‘Nükleer Toz’ olarak da adlandırılan ve 11 ay önce güçlü B2 bombardıman uçağı saldırımız sonucu neredeyse çökmüş dağların altında derinlere gömülmüş olan zenginleştirilmiş malzeme… çıkarılacak ve imha edilecek” dedi.

Sürecin ABD, İran ve Uluslararası Atom Enerjisi Ajansı ile koordineli yürütüleceğini belirten Trump, bu kapasiteye sahip ülkeler arasında Çin’i de saydı.

İRAN KARARI İÇİN SON TOPLANTI MI?

Trump açıklamasının sonunda, “Şimdi, nihai karar için karar odasına geçiyoruz. İran için karar vereceğim” ifadelerini kullandı.

İran Meclis Başkanı Muhammed Bakır Kalibaf, ABD merkezli X şirketinin sosyal medya platformundaki hesabından paylaşımda bulundu.

Kalibaf, ülkesinin müzakere sürecinde izlediği temel ilkelere dair "Biz tavizleri görüşmelerle değil füzelerle alıyoruz." diyerek ABD ile müzakere sürecinde anlaşma için sözlü garantilere güvenmediklerini ve karşı taraf sözlerini yerine getirmeden herhangi bir adım atmayacaklarını belirtti.

İran Meclis Başkanı Kalibaf, "Herhangi bir anlaşmanın galibi, onun ertesi günü için savaşa daha iyi hazırlanandır." değerlendirmesinde bulundu.

İran’ın başkenti Tahran’daki Filistin Meydanı'na İsrail karşıtı dev afiş asıldı.

Asılan afişte kum saati fotoğrafı ile Farsça ve İbranice "İsrail önümüzdeki 15 yılı göremeyecek" yazıları yer aldı.

İran ile ABD arasında arabulucuların yürüttüğü görüşmelerde, savaşı sona erdirebilecek bir ön anlaşma taslağı üzerinde çalışıldığı belirtildi. Tarafların birbirini oyalama ve şartları çarpıtma suçlamaları nedeniyle süreç zaman zaman sekteye uğrasa da, yeni bir mutabakat metninin görüşüldüğü ifade edildi. Ancak ABD Başkanı Donald Trump’ın henüz taslağı imzalamadığının altı çizildi.

Söz konusu çerçevenin, İran’ın nükleer programı, ABD yaptırımları ve savaşın resmen sona erdirilmesine yönelik daha kapsamlı müzakerelerin önünü açabilecek bir başlangıç niteliğinde olduğu değerlendirildi.

60 GÜNLÜK ATEŞKES PLANI: CEPHELERDE SİLAHLAR SUSACAK MI?

New York Times'ta yer alan habere göre taslak, ilk aşamada 60 günlük bir ateşkes sürecini öngörüyor. Haberde aktarılan diplomatik kaynakların verdiği bilgilere göre, bu sürenin uzatılabileceği ve taraflara yeni bir müzakere zemini sağlayacağı belirtiliyor.

Ancak İranlı yetkililer, Lübnan dahil tüm cephelerde “savaşın sona erdiğinin ilanı” gibi daha geniş bir çerçeveden söz ediyor. Buna rağmen metnin nihai hali ve hangi tarafın onay verdiği konusunda belirsizlik sürüyor.

HÜRMÜZ BOĞAZI GERİLİMİ: EN KRİTİK BAŞLIK

Taslağın en tartışmalı maddelerinden biri Hürmüz Boğazı’nın statüsü oldu. Küresel petrol ve doğalgaz ticaretinin yaklaşık yüzde 20’sinin geçtiği boğazın yeniden açılması planın merkezinde yer alıyor.

ABD’nin planına göre boğazın derhal ticarete açılması, İran’a yönelik deniz ablukasının ise kademeli olarak azaltılması öngörülüyor. İran tarafı ise savaş öncesi gemi trafiğine 30 gün içinde dönüş ve boğazın hızlı şekilde normalleşmesini talep ediyor.

ABD’li yetkililer, bu konuda kesin bir zaman çizelgesi vermekten kaçınırken; İran tarafı ablukanın 30 gün içinde kaldırılmasını istiyor. Umman’ın da süreçte rol oynadığı ve geçiş ücretleri konusunda tartışmalar yürütüldüğü aktarılıyor. ABD Başkanı Donald Trump ise boğazın “geçiş ücreti olmadan herkese açık olması gerektiğini” savunuyor.

300 MİLYAR DOLARLIK “YENİDEN YAPILANMA FONU” İDDİASI

Taslakta en dikkat çeken başlıklardan biri İran için oluşturulması planlanan yatırım fonu oldu. İranlı bir yetkili ve bir diplomata göre fonun 300 milyar dolar seviyesinde olabileceği konuşuluyor.

İran tarafı bu öneriyi “yeniden yapılanma programı” olarak tanımlarken, savaş sonrası ekonomik kayıpların 300 milyar ila 1 trilyon dolar arasında olduğu iddiasını gündeme getiriyor. Diplomatik kaynaklar ise fonun ABD öncülüğünde uluslararası bir mekanizma olabileceğini belirtiyor.

Bu fikrin, daha önce Steve Witkoff ve Jared Kushner tarafından da gündeme getirilen yatırım modellerine benzediği ifade ediliyor. İranlı yetkililer ayrıca ABD şirketlerinin enerji ve petrol sektöründe yatırım yapabileceğini Washington’a iletti.

NÜKLEER DOSYA İKİNCİ AŞAMADA

Taslak anlaşmaya göre İran’ın yaklaşık 440 kilogram yüksek oranda zenginleştirilmiş uranyum stokunun geleceği ikinci aşama müzakerelerde ele alınacak. Bunun yanında yaklaşık 10 ton düşük seviyede zenginleştirilmiş nükleer materyal de gündemde.

ABD Başkanı Donald Trump’ın başlangıçta stokların ABD’ye gönderilmesini istediği, ancak daha sonra uluslararası denetim altında seyreltilme veya üçüncü ülkelere transfer seçeneğine daha esnek yaklaştığı belirtiliyor.

İran ise uranyumun bir kısmının kendi topraklarında uluslararası denetimle seyreltilmesini, bir kısmının ise üçüncü ülkelere gönderilmesini savunuyor. Rusya ve Çin’in rolüne ilişkin ise Washington’da çekinceler bulunduğu ifade ediliyor.

YAPTIRIMLAR VE DONDURULMUŞ VARLIKLAR ÖNEMLİ MADDELER ARASINDA

İran’ın nükleer programını geçici olarak askıya alması karşılığında ABD’nin yeni yaptırım uygulamama taahhüdü verdiği aktarılıyor. Nihai anlaşma halinde mevcut yaptırımların kademeli olarak kaldırılması planlanıyor.

İran’ın yurt dışında yaklaşık 24 milyar dolarlık dondurulmuş varlığı bulunduğu belirtilirken, Tahran bu fonlara erişim olmadan müzakerelerin ilerlemeyeceğini savunuyor. ABD tarafında ise doğrudan nakit transferi siyasi risk nedeniyle tartışmalı görülüyor.

Bu nedenle Katar gibi ülkeler üzerinden dolaylı finansman modelleri gündeme gelirken, İran’a fonların kademeli serbest bırakılmasını içeren alternatif bir yapı üzerinde de çalışıldığı ifade ediliyor.

ABD Başkan Yardımcısı JD Vance, Maryland eyaletindeki Joint Base Andrews Havalimanı'nda İran ile yürütülen müzakerelere ilişkin gazetecilere açıklama yaptı.

The Hill gazetesinin haberine göre Vance, ABD ve İran müzakerelerinde İran'ın nükleer programına ilişkin bazı "pürüzlerin" devam ettiğini ancak tarafların anlaşmaya "çok yakın" olduğunu söyledi.

Müzakerelerde İran'ın nükleer kapasitesi dahil bazı konularda "fikir alışverişinde bulunulduğunu" aktaran Vance, "Nükleer konuyla ilgili birkaç mesele var: yüksek oranda zenginleştirilmiş stoklar ve zenginleştirme sorunu. En azından şu ana kadar iyi niyetle müzakere ettiklerini düşünüyoruz ve bazı ilerlemeler kaydediyoruz." değerlendirmesinde bulundu.

ABD Başkan Yardımcısı, müzakerelerde ilerleme sağlamayı umduklarını belirterek, ABD Başkanı Donald Trump'ın anlaşmayı onaylayacak noktaya gelmesinin mümkün olduğunu ancak bunun henüz netleşmediğini ifade etti.

İran'ın zenginleştirilmiş uranyum stoklarının ülke dışına çıkarılıp çıkarılmayacağına ilişkin sorulara doğrudan yanıt vermeyen Vance, bu konuda bazı ayrıntıların çözülmesi gerektiğini ve bunun zaman alacağına vurgu yaptı.

Vance, yakın zamanda bir anlaşmaya varılıp varılamayacağına ilişkin "Bu sorunları masaya yatırıp çözüme kavuşturabileceğimiz bir noktaya yaklaşıyoruz, ancak bunun için biraz daha ilerleme kaydetmemiz gerekiyor. Bunu başaracağımızı garanti edemem, ama şu anda bu konuda oldukça iyimserim." görüşünü paylaştı.

Amerikan Axios haber platformunda yer alan ve isimleri açıklanmayan iki ABD'li yetkiliye dayandırılan haberde, ABD ile İranlı müzakerecilerin ateşkesin uzatılması ve İran'ın nükleer programına ilişkin görüşmelerin yapılması için 60 günlük bir anlaşmaya vardıkları iddia edilmişti.

Mutabakat için Başkan Trump'ın onayının beklendiği bildirilmişti.

Haberde, söz konusu mutabakat metninde, ilk aşamada Hürmüz Boğazı'nın herhangi bir kısıtlama olmaksızın ticari gemilerin geçişine açılacağı ve buna karşılık ABD'nin de İran limanlarına yönelik uyguladığı deniz ablukasını kaldıracağı bilgisi verilmişti.

Rusya Dışişleri Bakanlığı Sözcüsü Mariya Zaharova, başkent Moskova'da düzenlediği basın toplantısında, gündemdeki konulara dair açıklamalarda bulundu.

ABD Başkanı Donald Trump'ın, "İran'daki zenginleştirilmiş uranyumun imha için ABD'ye verilmesi veya uluslararası gözetim altında yerinde imha edilmesi" gerektiği yönündeki açıklamasına ilişkin Zaharova, "Zenginleştirilmiş uranyum, İran'a ait. Yalnızca Tahran, uranyumla ne yapılması gerektiği konusunda karar verebilir. Bu konuda söz hakkı İran'a ait." dedi.

Zaharova, ABD'nin Polonya'ya ek asker gönderme yönündeki kararına ilişkin ise "Onlarca yıl Avrupa'da bulunan Amerikan askeri güçlerinin çekilmesi, rasyonel ve gerekli bir adım olurdu." ifadelerini kullandı.

Amerikan orta ve kısa menzilli füze sistemlerinin Japonya'ya konuşlandırılması ihtimalini değerlendiren Zaharova, "Bunu Asya Pasifik bölgesindeki istikrar ve güvenliği olumsuz etkileyen ve Rus sınırlarına tehdit oluşturan adım olarak değerlendiriyoruz." şeklinde konuştu.

Sözcü Zaharova, Bulgaristan'ın yeni yönetiminden Rusya ile ilişkileri iyileştirme niyetinde olduğuna dair sinyal almadıklarını kaydetti.

İran ordusuna ait hava savunma sistemlerinin Buşehr kenti yakınlarında ABD’ye ait bir İHA’ya müdahalede bulunduğu yönündeki haberlere ABD’den yanıt geldi. ABD Merkez Komutanlığı’ndan (CENTCOM) yapılan açıklamada, İran’ın ABD’ye ait bir hava aracını düşürdüğünü iddia ettiği belirtilerek, "Hiçbir ABD hava aracı düşürülmemiştir. ABD’ye ait tüm hava araçlarının yeri bellidir" ifadeleri kullanıldı.

İRAN’IN ABD İHA’SINA MÜDAHALE ETTİĞİ ÖNE SÜRÜLMÜŞTÜ

İran basınında yer alan ve askeri kaynaklara dayandırılan haberlerde, İran ordusuna ait hava savunma sistemlerinin Buşehr kenti yakınlarında ABD’ye ait bir İHA’ya müdahalede bulunduğu öne sürülmüştü. İran’ın Cem kenti Valisi Mesud Tangestani ise bölgede daha önce duyulan patlama sesinin bu olay ile bağlantılı olduğunu belirterek, "Bu gece meydana gelen olay, düşmana ait bir hava aracının imha edilmesinden kaynaklıydı. Kentte durum şu anda normal" demişti.

ABD Hazine Bakanlığı, İran'ın silahlı kuvvetlerini yeniden inşa etmesini ve ABD ile bölgedeki ortaklarına yönelik tehditlerini engellemek amacıyla İran ordusunun petrol satışlarına yönelik yeni yaptırımları duyurdu.

Bu satışların, İran'ın silahlı kuvvetlerinin yeniden inşasını finanse etmesine ve ABD ile bölgedeki ortaklarına yönelik tehditlerini sürdürmesine imkan verdiği belirtilen açıklamada, İran ordusunun bir dizi paravan şirket aracılığıyla İran ham petrolünü satarak gelir sağladığı ifade edildi.
Açıklamada, İran Genelkurmay Başkanlığının petrol satış kolu olan Sepehr Energy Jahan firmasının petrol ihracatını gerçekleştirebilmek için büyük ölçüde gölge filo gemilerine ve paravan şirketlere bağımlı olduğu belirtilerek, bu kapsamda çeşitli şirketlerin yaptırım listesine eklendiği bildirildi.

ABD Hazine Bakanı Scott Bessent, konuya ilişkin değerlendirmesinde şunları kaydetti:

"Hazine Bakanlığı, İran ve ordusunu ABD müttefikleri ile Orta Doğu'daki ortaklarını tehdit etmek için ihtiyaç duyduğu finansal kaynaklardan mahrum bırakmak amacıyla İran'ın petrol satışları üzerindeki baskıyı artırmaya devam edecektir. İran hükümetinin silahlı kuvvetlerini ve askeri yeteneklerini yeniden inşa etmek amacıyla petrol gelirlerini artırmasına izin vermeyeceğiz."