Kısmi süreli çalışanların bilmesi gereken 5 gerçek

İşgücü ve Mesleki Araştırmalar Enstitüsü’nün (IAB) 2025 yılı ilk çeyreğine ait verileri, Almanya’da çalışanların neredeyse beşte ikisinin yarı zamanlı istihdam edildiğini gösteriyor. Bu, şimdiye kadar kaydedilen en yüksek oran. Uzmanlar, kısmi süreli çalışanların tam zamanlı çalışınlarla kıyasla dezavantajlı olamayacağını vurguluyorlar. Temel kural şöyle olmalı: Saat ücreti, tam zamanlı ve kısmi çalışanlar arasında eşit olmalı, ancak sadece toplam gelir, daha kısa çalışma süresi nedeniyle düşüyor.

Peki, kısmi süreli çalışanların ikramiye, yıllık izin, prim ve diğer ödemeler konusunda hangi hakları var? İşte beş önemli gerçek:

1. KISMİ SÜRELİ ÇALIŞANLAR DA ÖZEL ÖDEMELERDEN YARARLANIR

Özel ödemelere örnek olarak Noel ve yıllık izin ikramiyesi sayılabilir. Alman iş hukuku uzmanlarına göre, bu tür ödemeler yalnızca iş sözleşmesi, toplu iş sözleşmesi veya işyeri anlaşmasında belirtilmişse hak edilir. Böyle bir düzenleme varsa, kısmi süreli çalışanlar en azından orantılı olarak bu ödemeden yararlanmalıdır. Alman Birleşik Hizmetler Sendikası Verdi Sendikası’ndan iş hukuku uzmanı Daniel Stach, “Ödemenin orantılı olarak azaltılması yalnızca söz konusu özel ödemenin türü ön plandaysa mümkündür” diyor. Bu durum Noel ikramiyesi, yıllık izin ödemesi ve enflasyon telafi primleri için geçerli. Ancak ödeme, çalışma süresine bağlı değilse, orantılı kesinti yapılamaz. Stach, “Zorluk ve kirli iş tazminatları (Almancası: Erschwernis- und Schmutzzulagen) çalışma süresi kısaltılmış olsa bile tam ödenmek zorundadır” diye ekliyor.

2. BAZI TAZMİNAT VE PRİMLER TAM ÖDENİR

Uzun süreli hizmet için verilen sadakat primi veya yıldönümü ikramiyesi gibi ödemeler, kısmi süreli çalışanlara da tam olarak yapılır. Stach, “Kısmi süreli bir çalışanın işyerine bağlılığı, tam zamanlı çalışanla aynı değere sahiptir” diye hatırlatıyor. Aynı şekilde, belirli hedeflere ulaşıldığında verilen başarı primleri de çalışma saatine göre orantılı olarak kesilemez. Ancak, bazı ödemelerde (örneğin fonksiyon tazminatı) sözleşmenin tam içeriği belirleyici olur. Bu nedenle, belirsiz durumlarda sendika, işyeri temsilcisi veya uzman bir avukata danışılmasını tavsiye ediyorum.

3. YILLIK İZİN SÜRESİ ÇALIŞMA GÜNLERİNE GÖRE HESAPLANIR

Tam zamanlı çalışanlar için beş günlük haftada genelde 30 gün yıllık izin hakkı söz konusudur. Alman iş hukuku uzmanı Stach, “Eğer kısmi süreli çalışan haftanın her günü çalışıyorsa, aynı hak onlara da verilir” diyor. Haftalık çalışma günleri azaldığında ise şu şekilde bir hesaplama yapılır: Tam zamanlı bir çalışanın yıllık izin gün sayısı, kısmi süreli çalışanın haftalık iş günü sayısıyla çarpılır ve tam zamanlı haftalık iş günü sayısına bölünür.

Örnek: 5 gün/30 izin modelinde haftada 4 gün çalışan birinin yıllık izni 30 x 4 ÷ 5 = 24 gündür. Haftada 4 gün çalışan kişi, 6 haftalık tatil hakkını tam zamanlı çalışanla aynı şekilde kullanabilir. Düzensiz çalışma durumlarında ise yıllık hesap yapılır. Örnek: 30 (tam zamanlı izin günü) ÷ 260 (yıllık iş günü) x 150 (kısmi süreli yıllık iş günü) = 17,3 gün.

4. KISMİ SÜRELİ ÇALIŞANLARIN DA FAZLA MESAİ HAKKI VARDIR

Alman hukukçu Stach’a göre, yarı zamanlı çalışanlar, tam zamanlı çalışanlara göre ne kadar süre çalışıyorsa, o oranda tüm parasal haklardan yararlanmalıdır. Bu durum, Alman Kısmi Süreli ve Süreli İş Sözleşmeleri Yasası’nda da (Teilzeit- und Befristungsgesetz) düzenlenmiştir. Merkezi Lüksemburg’da bulunan Avrupa Adalet Divanı’nın 29.07.2024 tarihinde verdiği kararları (C-184/22 ve C-185-22) ve ardından Federal İş Mahkemesi’nin 05.12.2024 tarihinde “8 AZR 370/20“ dosyal nolu hükmü, kısmi süreli çalışanların ilk fazla mesai saatinden itibaren tam zamanlı çalışanlarla aynı ek ücret hakkına sahip olduğunu ortaya koyuyor. Yalnızca yapılan işin niteliğinde nesnel gerekçelere dayalı farklılıklar varsa farklı uygulama yapılabilir.

5. KISMİ SÜRELİ ÇALIŞANLAR DA BAKIM İZNİ ALABİLİR

Almanya’da bilindiği gibi çalışanlar, en az 1. derecede bakım ihtiyacı olan yakınlarına evde bakabilmek için 6 aya kadar bakım izni alabiliyor. Federal Çalışma ve Sosyal İşler Bakanlığı’na göre bu hak, hem tam zamanlı hem de kısmi süreli çalışanlar için geçerli. Çalışanlar bu süreçte geçimlerini güvence altına almak için Aile ve Sivil Toplum Görevleri Federal Dairesi’nden faizsiz kredi başvurusu yapabiliyor.

Sonuç itibariyle, Almanya’da kısmi süreli çalışanlar, tam zamanlı çalışanlarla eşit haklara sahip. İzin, ikramiye ve fazla mesai gibi konularda iş sözleşmesindeki hükümler dikkatle incelenmeli ve hak kaybı yaşanmaması için yasal düzenlemeler takip edilmeli.

BUNU İHMAL ETMEYİNİZ! TATİLE ÇIKMADAN SEYAHAT SAĞLIK SİGORTASI YAPTIRIN

TATİLE gittiğiniz dış ülkede hastane masrafları çok yüksek olabilir. Seyahat sağlık sigortası, tatilde hastalık ya da kaza durumunda yüksek mali risklere karşı koruma sağlar. Üstelik bunu yıllık maliyeti çoğu zaman 10 Euro’nın altında ve yaz tatiline çıkmadan hemen önce bile yaptırılabildiğini biliyor musunuz?

Kime ne zaman ne olacağı önceden bilinmez. Bir kemik kırığı ya da kalp krizi tatilde de yaşanabilir. Çoğu tatilci bunu düşünmek istemese de buna hazırlıklı olmak şart. Tüketici platformu Finanztip’in uyarısına göre, tatilde hastalanma ya da kaza durumunda hastane masrafları birkaç bin Euro‘yu, Almanya’ya dönüşte yapılacak bir tıbbi nakil ise on binlerce Euro‘yu bulabiliyor. Avrupa dışı seyahatlerde mutlak suretle yaptırılması önerilen sigorta, AB içi tatiller için de tavsiye ediliyor.

MALİYETİ NEDİR?

Ürün test vakfı (Stiftung Warentest), Avrupa dışına yapılacak tüm seyahatlerde bu sigortanın kesinlikle gerekli olduğunun altını çiziyor. AB içindeki seyahatlerde ise yasal sağlık sigortasının kapsamındaki boşluklar nedeniyle ek koruma öneriliyor. Söz konusu sigortanını maliyetinin, karşılayabileceği mali risklerle kıyaslandığında oldukça düşük olduğunu söyleyebilirim. Finanztip’e göre, bireyler için kaliteli yıllık poliçeler 10 Euro‘nun altında bulunabiliyor. Aileler ise yaklaşık 25 Euro‘dan başlayan fiyatlarla kapsamlı bir şekilde

korunabiliyor. Fiyat karşılaştırması önemli olsa da uzmanlar, poliçede yer alan teminatların fiyat kadar kritik olduğuna dikkat çekiyor.

POLİÇEDE NELER OLMALI?

Sigorta poliçesinin, hastalıkları kapsam dışı bırakmaması ve tedavi veya nakil için üst ödeme sınırı koymamasına dikkat edilmesi gerekiyor. Finanztip’e göre, tıbbi nakiller sadece “zorunluluk” durumunda değil, “tıbben mantıklı” olduğu anlarda da karşılanmalı. Yani tedavinin Almanya’da daha başarılı olacağı durumlarda bile sigortanın masrafı üstlenmesi gerekir. Diğer önemli kriterler arasında dünya çapında koruma ve en az 5 bin Euro arama-kurtarma masrafı teminatı bulunuyor. Poliçede katılım payı şartı varsa, uzmanlar böyle sözleşmelerden uzak durmayı öneriyor.

AVRUPA’DA NEDEN GEREKLİ?

Avrupa Sağlık Sigortası Kartı (EHIC) ile yasal sigortalılar, AB ülkelerinde, ayrıca İzlanda, Norveç, Lichtenstain, İsviçre, İngiltere ve sosyal güvenlik anlaşması olan ülkelerde (örneğin Tunus ve Türkiye) temel güvenceye sahip. Ancak tüketici merkezleri, bu güvencenin tatilcileri tüm masraflardan korumadığına işaret ediyorlar. Bunun nedeni, sigortalıların hizmetleri sanki o ülkenin vatandaşıymış gibi alması. Yani o ülkede geçerli ek ödemeler ve katkı payları tatilciler tarafından karşılanmak zorunda kalabiliyor. Ayrıca bazı durumlarda elektronik sağlık kartı kabul edilmeyebiliyor. Özellikle özel hekimlerde hastalar masrafları önce kendileri ödemek zorunda kalabilir. Yasal sağlık sigortası kapsamında olmayan bir diğer nokta ise, yurtdışından Almanya’ya tıbbi nakil masrafları.

SEYAHAT SÜRESİ NE KADAR OLABİLİR?

Çoğu seyahat sağlık sigortası, 6 ila 8 haftalık seyahatleri kapsıyor. Daha uzun tatiller için poliçenin süresinin yeterli olup olmadığı mutlaka kontrol edilmeli. Birkaç ay veya daha uzun süreyle yurtdışında kalacak olanlar, örneğin kişisel değişim izninde ya da değişim programında olanlar, uzun süreli sağlık sigortası yaptırmayı düşünmeli.

SON DAKİKA SİGORTA YAPILABİLİR Mİ?

Evet, izine çıkmadan çok kısa bir süre önce de söz konusu sigortayı yaptırabilirsiniz. Çoğu sağlayıcı, poliçeyi seyahatten bir gün öncesine kadar sunabiliyor. Ancak yolculuk başladıktan sonra yeni poliçe yaptırmak genellikle mümkün değil. Seçenekler arasında tek seyahatlik ve yıllık poliçeler var. Yıllık poliçeler, bir yıl boyunca sınırsız sayıda seyahati kapsadığından, düzenli seyahat edenler için maliyet açısından daha avantajlı oluyor.

ÖZEL SİGORTALILAR İÇİN DE GEREKLİ Mİ?

Stiftung Warentest’e göre, özel sağlık sigortasına sahip olanlar için de ek seyahat sağlık sigortası bazı durumlarda mantıklı olabilir. Çoğu özel sigorta, dünya genelinde sınırlı bir süre için koruma sağlasa da, her poliçe Almanya’ya tıbbi nakil masraflarını kapsamayabiliyor.

HURDANIŞ’IN NOTU: Yaz tatiline çıkmadan önce seyahat sağlık sigortası yaptırmak, ciddi mali risklere karşı en ucuz ve etkili güvence olarak görülüyor. Avrupa içi ya da dışı fark etmeksizin, tatilde sağlığınızı güvenceye almak için bu sigorta büyük önem taşığını hatırlatmak istiyoruz. Bu bağlamda tüm izincilere, keyifli ve güvenlik bir tatil dönemi diliyorum.