Mekândan düşünceye merdivenin dönüşümü

Tanrılara çıkan yol olarak kabul edilen Mezopotamya zigguratlarının ve Antik Yunan’ın dik merdivenleri zamanla Roma’nın büyük amfitiyatrolarının geniş merdivenlerine evrilir. Doğrudan göğe yükselen Maya ve Aztek piramitlerinin keskin merdivenleri gibi ezoterik ve sembolik okumalarda da merdiven insanın dünyevi olandan ilahi olana yükselişidir. Sümer mitolojisindeki basamaklı yollar tanrıların göğe ulaşan yollarıdır. İki gerçekliği birbirine bağlayan Yakup’un merdiveni de sıradan bir araç değildir; gök ile yer arasında bir bağdır. Her bir basamağı bir erdemi ve bilgelik aşamasını temsil eden merdiven hem yolculuk hem sınavdır. Orta Çağ’ın görkemli Gotik katedrallerindeki göğe doğru uzanan spiral merdivenler de insana, göğün sembolize ettiklerine ulaşabilmesi için daha yolun başında olduğunu hatırlatır. Saraylarda ihtişamın ve iktidarın mimari öğesine dönüşen merdiven, modern ve çağdaş dönemde yer yüzüne ve insan gözüne yakınlaşır. Le Courbusier, Mies van der Rohe’nin merdivenleri heykel sanatına göz kırpar. Bugünün kent yaşamında merdiven, katları, mekanları, kamusal alanları birbirine bağlayan bir bağlayıcı unsur olarak fonksiyonel özelliğini ön plana çıkarır.

PG Art Gallery, 20 Aralık’a kadar küratörlüğünü Meltem Sırtıkara’nın üstlendiği “Merdiven Bir Dairedir” başlıklı sergiye ev sahipliği yapıyor. Sergi, merdiven basamaklarının hiyerarşik yapısının tam tersine alternatif bir merdiven arayışının basamaklarını inşa ediyor. Sanatçıların kendi ifade araçlarını ve mekanla kurdukları ilişkiyi anlattığı kişisel üretim pratikleri bu sergide görünür oluyor. Ali Miharbi, Ali Şentürk, Beyza Boynudelik, Burak Kutlay, Ekin Saçlıoğlu, Fırat Engin, İrem Tok, Meltem Sırtıkara, Merve Şendil, Sümer Sayın, Seher Uysal, Sergen Şehitoğlu, Şafak Çatalbaş ve Ünal Baş’ın eserlerinin yanında, bir süre önce kaybettiğimiz Devran Mursaloğlu’nun anısına sanatçının bir yerleştirmesi de yer alıyor.

Burak Kutlay’ın duvara sabitlenmiş işi Condesigning, üzerinde taşıdığı mimari izlerle insanın doğayı dönüştürme gücünü sorguluyor. İzleyicinin farklı açılardan baktıkça değişen görüntü, üst üste binen boya katmanlarıyla tasarımın yoğunluğunu açığa çıkarıyor. Beyza Boynudelik’in “Günlük Rutin / Aranan Habitat” çalışması ise insanın doğaya yaklaşımını ve kendini dünya üzerinde konumlandırma çabasını hatırlatıyor; belki de hepimizin mekânla kurduğu ilişkiyi yeniden düşünmemiz için bir kapı aralıyor.

Sümer Sayın’ın yerleştirmesinde sıradan bir kalem, dik ve düz formunu kaybederek işlevini yitiriyor; ifade aracı olmaktan çıkıp eğilip büküldükçe başka bir şey anlatmaya başlıyor. Şafak Çatalbaş’ın yerleştirmesi ise ev hayatından tanıdık bir merak hâlini somutlaştırıyor: Duvardan yan komşuyu cam bardakla dinleme anı… Sıcak cam üfleme tekniğiyle oluşturduğu bu iz, sanatçının “derin dinleme” dediği pratiği bedenselleştiriyor.

Seher Uysal’ın “Zaman Kapsülü” projesi ise 1908’de açılan ve yüzyıl boyunca olduğu gibi korunan bir ahşap atölyesinin izini sürüyor. Uysal, “Mekân nedir?” sorusunu mekânın fiziksel unsurlarından çok, içinden geçen zaman ve yaşanmışlıklarla yanıtlamaya çalışıyor. Ali Miharbi’nin önceki çalışmalarından ve gerçekleşmemiş denemelerinden arta kalan parçalarla oluşturduğu yerleştirmesi ise hiçbir kesme ya da delme işlemi yapılmadan bir araya geliyor; geçmiş üretimlerin bir çeşit hafıza örgüsüne dönüşmesi gibi.

Serginin küratörlüğünü yapan Meltem Sırtıkara da sergiye iki resim ile katılıyor. Son dönem çalışmalarında yoğunlaştığı “mekânda ikamet etme” ve “bedenleşen mekân” kavramları, sergide yer alan resimlerinde tekinsiz bir ortam olarak karşımıza çıkıyor. Belirsiz mekânlar ve boşlukta süzülen beden parçaları, izleyicinin zihninde kendi tamamlanışını arıyor.

“Merdiven Bir Daire¬dir” yalnızca basamaklardan oluşan bir anlatı değil; insanın kendini, çevresini ve yükselme arzusunu sorguladığı bir döngü. Merdiven, belki de bu sergide ilk kez, çıkılan bir yol değil, dolaşılan bir düşünce alanı olarak karşımıza çıkıyor. Sergiyi 20 Aralık’a kadar PG Art Gallery’de görebilirsiniz.