Görünmeyen emek, esneyen zaman, kaybolan sınırlar

20. yy başında bir banka olarak inşa edilen Minerva Han’ın bodrum katında yer alan kasa dairesinin dönüştürülmesiyle oluşan Kasa Galeri; birikim, ekonomi, saklama gibi niteliklere sahip tarihsel yapısı ile bu sergide ziyaretçilerini emek, göç, iktidar, üretimin hafızası ve zaman gibi kavramlar üzerine düşünmeye davet ediyor. 

Biyopolitik Denetim ve Görünmez Emek

Günümüzde, özellikle pandemi ve sonrasında hayatımızın her alanına giren dijitalleşmeyle birlikte çalışma koşullarının değişmesi, mesai saatlerinin esnemesi ve ofis - ev sınırının erimesi gibi etkenler, bir yandan emeğin görünürlüğünün kaybolmasına zemin hazırlarken diğer yandan zaman algısının esnemesine sebep oldu. Pandeminin etkileri büyük ölçüde geçmiş olsa da emek ve çalışma koşullarındaki zorluklar ile mesai saatlerindeki belirsizlik ortadan kalkmadı, aksine artarak devam etmekte. Değişen mesai algısının benzer şekilde sürüyor olması, biyopolitika ve kapitalist üretim rejimleri ile emeğin ve zamanın giderek daha fazla denetim altında tutulmasını ve sürekli üretim baskısının artmasını da tetikliyor.  Bu baskıyı ve denetimi üzerinde daha fazla hissedenler ise özellikle göçmenler oluyor. Göç eden kültür emekçilerinin karşılaştığı bürokratik ve politik kısıtlamalar, emeğin görünmez olması haline daha fazla olanak veriyor. İşverenin sınırsız ve bitmek bilmeyen emek talebine karşın göçmen emekçilerin seçme ve seçilme, sosyal güvenlik gibi bazı temel siyasi haklardan yoksun bırakılması, emek - değer dengesinin kırılgan olan konumunu daha da belirgin haline getiriyor. 

Emek, göç ve zaman üzerine

Angels Miralda küratörlüğündeki Bitmeyen Emek, Bitmeyen Zaman sergisi, bu eksendeki meseleleri temeline alarak Andrea Knezovic ve Yeşim Akdeniz’in işlerini bir araya getiriyor. Sergi, 2025 yılında Amsterdam PAKT Foundation’da gerçekleşen ilk versiyonunda Avrupa’nın göç, bürokrasi ve seçim süreçleri ile kesişen politik atmosferine konumlanmıştı. Gün geçtikçe zorlayan ekonomik ve politik koşullara bağımlı hale gelen kültür üretimine ve temel yaşam haklarından yoksun olan “dışarıdan gelenler”e odaklanan İstanbul’daki ikinci durağında ise gücün ve iktidarın sembollerinden biri olan eski bir banka kasasına konumlanıyor. 

Psikocoğrafik gerilim, cinsiyetlendirilmiş emek

Andrea Knezovic’in yerleştirmesindeki sorular kolektif bir iç ses gibi duvara yerleşiyor: “Yavaşlamayı göze alabilir miyiz?”, “Onların mekanı, senin zamanın.” gibi gerçekçi cümleleri ziyaretçilere hatırlatırken,  “Neyse, boşver” gibi içinden çıkılamayan durumlarda kurtarıcı olan bir serbestliği izleyicinin imdadına yetiştiriyor. Kolektif deneyim ve emek odaklı bu cümleler, denetim mekanizmalarının artırdığı psikocoğrafik gerilimin duygusal ve mekansal etkilerini görünür hale getiriyor ve direniş olasılıkları üzerine düşünmeye yönlendiriyor.  Yeşim Akdeniz ise göçün kolektif deneyimine ve popüler söylemlere gönderme yaptığı duvar yerleştirmelerinde el emeği ve bedensel ölçülere dayalı cinsiyetlendirilmiş emeğin rolüne dikkat çekiyor.

Bitmeyen Emek, Bitmeyen Zaman; farklı üretim pratiklerini bir araya getirerek günümüz çalışma koşullarının görünmez hale getirdiği emeği, zamanın esneyen yapısını ve göçmen emek üzerinden derinleşen eşitsizlikleri görünür hale getiriyor. Kasa Galeri’nin tarihsel mekânı hafıza, iktidar ve ekonomi arasındaki ilişkiyi bu sergi ile somut bir deneyim alanına dönüştürüyor. 

Bitmeyen Emek, Bitmeyen Zaman, emek ve zamanın süregiden bir üretim döngüsü içinde yeniden tanımlandığı günümüzde, bu döngünün kırılganlığı ve dönüştürülebilirliği üzerine düşünmeye davet ediyor. Sergiyi 30 Mayıs’a kadar Kasa Galeri’de ziyaret edebilirsiniz. 

Fotoğraf: Ozan Çağman