Sedef Batı
sbati@hurriyet.com.tr20 kg ağırlığında dünyanın en büyük ve ağır tohumu 'Coco de mer'...200-400 yıl arası yaşıyorlar
2021 yılında çok ilgimi çeken bir haber yapmıştım. Meyve vermesi 50 yıl süren, Guinness rekorlar kitabına giren dünyanın en büyük tohumu olan 'coco de mer' ile ilgili yaptığım bu haberden sonra ara ara “Acaba nesli tükendi mi, yoksa yapılan çalışmalar sonrası sayıları arttı mı?" diye merak edip araştırdım. Coco de mer ' diye bir şeyi daha önce duymadıysanız bu yazımın ilginizi çekeceğinize eminim. O zaman hadi gelin bu hafta Afrika'ya gidiyoruz.
2021 yılında coco de mer ağaçlarından dünyada sadece 8000 adet kalmıştı, yani nesli tükenmek üzereydi.Son güncel bilgileri paylaşmadan önce size bu ilginç ağaç ve tohumları hakkında bildiklerimi aktarmak istiyorum.
Seyşel Adaları'nın kültürel ve botanik simgesi olan 'coco de mer' ağaçları, Hint Okyanusu'nda bulunan Seyşel Adaları’nda yetişen bir palmiye türü.
Guinness Rekorlar Kitabı’nda da "dünyanın en büyük ve en ağır tohumu" olarak yerini alan coco de mer’in tohumları yaklaşık 30 santimetre genişliğinde ve 20 kilogram ağırlığında.
Fransızca "deniz cevizi" anlamına gelen coco de mer, 'Maldiv Hindistan cevizi' veya 'çift Hindistan cevizi' olarak da biliniyor.
Guardian'a konuşan bitki uzmanı Katy Beaver, Seyşeller'in 115 adasından sadece 2 tanesinde doğal olarak yetiştiğine, 2021 yılında sadece 8000 adet yetişkin ağaç kaldığına ve coco de mer'in neslinin tükenmekte olduğuna dikkat çekmişti.
Tohumun büyüklüğünün yanında müstehcen şekli ile de oldukça dikkat çekici
Bu endemik palmiye türü, yalnızca Seyşeller'de doğal olarak yetişiyor. Dünya Doğa ve Doğal Kaynakları Koruma Birliği'nin (IUCN) kırmızı listesinde nesli tükenmekte olan kaynaklar arasında yer alıyor. Coco de mer ayrıca UNESCO Dünya Mirası olarak koruma altında.
Bu ağacın en önemli özelliklerinden biri de dişisi ve erkeğinin olması. Bu ağaç türünün üremesi için hem erkek hem de dişi yetişkin ağaçların bir arada bulunması gerekiyor.
Dişi ağaçların şu fotoğrafta gördüğünüz gibi dev meyveleri var, erkek ağaçların ise bir metreyi bulan çiçekleri. Ada halkına göre, coco de mer cevizlerinin cinsel organları çağrıştırması nedeniyle kabuğun içindeki etli çekirdeklerinin afrodizyak etkili olduğuna inanılıyor ama bu ne kadar doğru tartışılır.
Dişi coco de mer meyvesi
Erkek coco de mer meyvesi
Peki neden nesli tükeniyor?
Çünkü bu ağaçlar çok yavaş büyüyor, olgunlaşma süreleri neredeyse ortalama bir insan ömrü kadar. Bir ağacın ortalama ömrü ise 200-400 yıl arasında değişiyor. Bir coco de mer palmiyesinin meyve veren bir yetişkin ağaç haline gelmesi 50 yıl bile sürebiliyor. Zaten dişi ağaçlar ilk 25 yıl meyve vermiyor.
Bu meyvenin kabukları kadın vücudunu andırdığı için turistlerin çok ilgisini çekiyor ve hediyelik eşya dükkanlarında izinli bir şekilde satılıyor.
Bu arada ben hiç gidip görme şansı bulamadım ama sosyal medyada birkaç hesapta, Seyşeller'e giden turistlerin pasaportlarına vurulan mühürlerin de coco de mer şeklinde yorumlar gördüm. Bu çok tatlı bir detay, o mühürden ben de istiyorum.
Koruma altında olan bu ağaçlar ve tohumları o kadar değerli ki, Covid-19 salgınından önce, tohum ve kabuğu için kaçakçılık olaylarına neden olmuştu.
O dönemde başlatılan bir programla, ada sakinleri kendi özel mülklerine her biri en fazla beş tane olmak üzere coco de mer tohumu ekme izni için başvurmaya davet edildi. Böylece ada halkına yasal bir şekilde bu bitkiyi yetiştirme şansı vererek coco de mer’lerin geleceğinin koruma altına alınması amaçlandı.
1978'den beri coco de mer ticareti izin sistemiyle kontrol ediliyor. Özel mülklerinde bu ağacı yetiştiren ve ticaretini yapan herkes kayıtlı olmak zorunda çünkü her tohum numaralandırılıyor ve bu şekilde izleniyor.
Şimdi gelelim güncel bilgilere…
2021'den bu yana yayınlanan yeni detaylı bir makale bulamadım, en azından bildiğim, her zaman takip ettiğim sitelerde. Ancak biraz daha derinlemesin baktığımda seychellesnewsagency.com’da yer alan bir makaleye rastladım.
Temmuz 2024 tarihli makalede Seyşeller Adaları Vakfı (SIF) tarafından yapılan son sayımda en kalabalık ikinci ada olan Praslin'deki coco de mer nüfusunun arttığını ve istikrarlı olduğu yazıyor. Ayrıca yetkililer, coco de mer’in erkek ağaçlarının dişilerden daha fazla olduğunu bildirmiş.
SIF'in bilim koordinatörü Dr. Annabelle Constance ise “2023-2024 çalışma sonuçlarının geçmişte yapılanlarla karşılaştırıldığında, istikrarlı ve büyüyen bir popülasyon gözlemlendiğini, bunun da koruma çabalarının işe yaradığı anlamına geldiğini belirtti.
Ülkenin bu değerli ağaçlarına ve tohumlarına böyle sahip çıkmaları gerçekten takdire şayan… Umarım bir gün ben de hem coco de mer'lerin ve benim neslim tükenmeden Seyşellere giderim ve bu ağaçları görebilirim.
