İdrar kaçırma hangi hastalıkların habercisidir?

Toplumda yaygın görülmesine rağmen birçok kişi bu durumu yaşlanmanın doğal bir sonucu olarak değerlendirdiği veya utanma duygusu nedeniyle sağlık kuruluşuna başvurmadığı için tanı ve tedavi süreci gecikebilmektedir.

Oysa idrar kaçırma tek başına bir hastalık değil, çoğu zaman altta yatan farklı sağlık sorunlarının belirtisi olabilir. Hafif düzeyde görülen kaçırmalar yaşam kalitesini olumsuz etkilerken, bazı durumlarda nörolojik hastalıklar, idrar yolu enfeksiyonları, prostat hastalıkları veya mesane fonksiyon bozuklukları gibi önemli sağlık problemlerinin ilk bulgusu olarak da ortaya çıkabilir.

Bu nedenle özellikle yeni başlayan, giderek artan veya başka belirtilerle birlikte görülen idrar kaçırma şikâyetlerinin mutlaka bir üroloji uzmanı tarafından değerlendirilmesi gerekir.

İdrar Kaçırma Nedir?

İdrar kaçırma, mesanenin depoladığı idrarın istem dışı şekilde dışarı çıkmasıdır. Kaçırmanın miktarı ve sıklığı kişiden kişiye değişebilir. Bazı kişiler yalnızca öksürme veya hapşırma sırasında birkaç damla idrar kaçırırken, bazı hastalarda aniden gelen sıkışma hissiyle tuvalete yetişemeden idrar boşalması görülebilir.

İdrar kaçırmanın nedeni doğru şekilde belirlenmeden tedavi planlanması mümkün değildir. Bu nedenle öncelikle altta yatan hastalığın araştırılması büyük önem taşır.

İdrar Yolu Enfeksiyonları

İdrar kaçırmanın en sık nedenlerinden biri idrar yolu enfeksiyonlarıdır. Enfeksiyon mesane duvarında tahrişe yol açarak ani idrar yapma isteği oluşturabilir. Bu durumda kişi tuvalete yetişemeden idrar kaçırabilir. İdrar yolu enfeksiyonuna eşlik edebilecek belirtiler şunlardır:

• İdrar yaparken yanma
• Sık idrara çıkma
• Ani sıkışma hissi
• Bulanık veya kötü kokulu idrar
• Alt karın ağrısı
• Ateş (ileri enfeksiyonlarda)

Enfeksiyon uygun tedavi edildiğinde idrar kaçırma şikâyeti de çoğu zaman düzelmektedir.

Aşırı Aktif Mesane

Aşırı aktif mesane, mesane kaslarının normalden fazla çalışması sonucu gelişen fonksiyonel bir rahatsızlıktır. Bu durumda mesane henüz tam dolmadan kasılarak ani idrar yapma isteğine neden olur.

Hastalarda görülebilecek belirtiler arasında şunlar yer alır:

• Ani ve ertelenemeyen idrar yapma isteği
• Gündüz sık idrara çıkma
• Gece sık idrara kalkma
• Tuvalete yetişemeden idrar kaçırma

Aşırı aktif mesane her yaşta görülebilse de ileri yaşlarda daha sık ortaya çıkmaktadır.

Prostat Hastalıkları

Erkeklerde idrar kaçırmanın önemli nedenlerinden biri prostat hastalıklarıdır. Özellikle iyi huylu prostat büyümesi (Benign Prostat Hiperplazisi), idrar akışını zorlaştırarak mesanenin tam boşalamamasına neden olabilir.Mesanede biriken idrar zamanla taşma tipi idrar kaçırmaya yol açabilir.

Prostat hastalıklarında şu belirtiler de görülebilir:

• İdrar akışında zayıflama
• Kesik kesik idrar yapma
• Sık idrara çıkma
• Gece idrara kalkma
• İdrar yaptıktan sonra tam boşalmama hissi

Prostat cerrahisi sonrasında da bazı hastalarda geçici veya kalıcı idrar kaçırma gelişebilir.

Pelvik Taban Kaslarının Zayıflaması

Özellikle kadınlarda görülen stres tipi idrar kaçırmanın en önemli nedenlerinden biri pelvik taban kaslarının güç kaybetmesidir. Bu durum;

• Gebelik
• Normal doğum
• Menopoz
• İleri yaş
• Obezite
• Kronik öksürük
• Ağır yük kaldırmayı gerektiren işler gibi faktörlerle ilişkilendirilebilir.

Pelvik taban kaslarının zayıflaması sonucunda öksürme, hapşırma, gülme veya egzersiz sırasında mesane üzerindeki basınç artar ve istemsiz idrar kaçırma meydana gelebilir.

Nörolojik Hastalıklar

İdrar yapma fonksiyonu beyin, omurilik ve sinir sistemi tarafından kontrol edilir. Bu nedenle sinir sistemini etkileyen hastalıklar mesane kontrolünü de bozabilir.
İdrar kaçırmaya neden olabilen nörolojik hastalıklardan bazıları şunlardır:

• Parkinson hastalığı
• Multipl skleroz (MS)
• İnme (felç)
• Omurilik yaralanmaları
• Diyabete bağlı sinir hasarı
• Alzheimer hastalığı

Bu hastalarda idrar kaçırma, nörolojik tablonun bir parçası olarak değerlendirilebilir ve multidisipliner yaklaşım gerektirebilir.

Diyabet (Şeker Hastalığı)

Kontrolsüz diyabet, uzun dönemde sinir hasarına yol açarak mesane fonksiyonlarını etkileyebilir. Diyabetik nöropati gelişen hastalarda mesanenin doluluğu yeterince hissedilemeyebilir veya mesane kaslarının kasılma gücü azalabilir.

Bunun sonucunda;

• Sık idrara çıkma
• Gece idrara kalkma
• Ani sıkışma hissi
• Taşma tipi idrar kaçırma gibi şikâyetler görülebilir.
Kan şekeri kontrolünün sağlanması, bu komplikasyonların önlenmesinde önemli rol oynar.

Mesane Taşları ve Mesane Tümörleri

Mesane içerisinde bulunan taşlar veya tümörler de idrar kaçırmaya neden olabilecek sağlık sorunları arasındadır. Bu hastalıklarda aşağıdaki belirtiler görülebilir:

• İdrarda kan
• İdrar yaparken ağrı
• Ani sıkışma hissi
• Sık idrara çıkma
• İdrar kaçırma
• Alt karın ağrısı

Özellikle idrarda kan görülmesi durumunda vakit kaybetmeden üroloji uzmanına başvurulması gerekir.

Kabızlık

Uzun süre devam eden kabızlık, özellikle çocuklarda ve yaşlı bireylerde mesane üzerine baskı oluşturarak idrar kaçırmaya neden olabilir.

Kabızlığın tedavi edilmesiyle birlikte birçok hastada idrar kontrolü de düzelebilir.

Kullanılan İlaçlar

Bazı ilaçlar mesane fonksiyonlarını etkileyebilir veya idrar miktarını artırarak kaçırmaya neden olabilir.

Bu ilaçlar arasında şunlar bulunabilir:
• Diüretikler (idrar söktürücüler)
• Bazı tansiyon ilaçları
• Kas gevşeticiler
• Sakinleştiriciler
• Bazı antidepresanlar

İlaç kullanımına bağlı gelişen idrar kaçırmada tedavi planı, ilacı reçete eden hekim tarafından değerlendirilmelidir.

İdrar Kaçırmada Tanı Nasıl Konur?

İdrar kaçırmanın nedeni ayrıntılı değerlendirme ile belirlenebilir. Tanı sürecinde hastanın şikâyetleri, kaçırmanın ne zaman başladığı, hangi durumlarda ortaya çıktığı ve eşlik eden belirtiler ayrıntılı olarak sorgulanır.

Gerekli görülen durumlarda şu incelemeler yapılabilir:
• Fizik muayene
• İdrar tahlili ve kültürü
• Kan testleri
• Ultrasonografi
• Mesane günlüğü
• Ürodinamik inceleme
• Sistoskopi
• Gerekli durumlarda bilgisayarlı tomografi veya manyetik rezonans görüntüleme

Altta yatan neden belirlendikten sonra kişiye özel tedavi planı oluşturulur.

İdrar Kaçırma Tedavi Edilebilir mi?

İdrar kaçırma, nedenine bağlı olarak büyük oranda tedavi edilebilen veya kontrol altına alınabilen bir sağlık sorunudur.

Tedavi seçenekleri arasında şunlar yer alabilir:
• Yaşam tarzı değişiklikleri
• Pelvik taban kas egzersizleri (Kegel egzersizleri)
• Mesane eğitimi
• İlaç tedavisi
• Fizik tedavi uygulamaları
• Botulinum toksin enjeksiyonları
• Sinir uyarı tedavileri
• Cerrahi yöntemler

Hangi tedavinin uygulanacağı; hastanın yaşı, genel sağlık durumu, idrar kaçırmanın tipi ve altta yatan nedene göre belirlenir.

Ne Zaman Doktora Başvurulmalıdır?

Aşağıdaki durumlarda vakit kaybetmeden bir üroloji uzmanına başvurulması önerilir:
• Yeni başlayan idrar kaçırma
• Günlük yaşamı etkileyen kaçırma şikâyeti
• İdrarda kan görülmesi
• Ateş veya şiddetli ağrının eşlik etmesi
• Tekrarlayan idrar yolu enfeksiyonları
• Bacaklarda güçsüzlük veya uyuşma ile birlikte gelişen idrar kaçırma
• Prostat hastalığı öyküsü bulunan erkeklerde ortaya çıkan yeni şikâyetler

Erken tanı hem yaşam kalitesinin korunması hem de altta yatan ciddi hastalıkların zamanında tedavi edilmesi açısından önem taşır.