Prof. Dr. Banu Coşar
banucosar@banucosar.netZayıflama iğneleri gözlerinize zarar verebilir
Son yıllarda hızla popülerlik kazanan bir ilaç grubu var: GLP-1 reseptör agonistleri. Bu ilaçların asıl kullanım amacı Tip 2 diyabet tedavisi… Ancak halk arasında “zayıflama iğnesi” olarak bilinen bu ilaçlar yalnızca şeker hastalığı için değil, zayıflamak için de kullanılıyor ve gözlerimizde pek çok olumsuz yan etki yaratıyor.
GLP-1 reseptör agonisti nedir? Nasıl çalışır?
Bu ilaçlardan en bilineni semaglutiddir. Bu ilaçlar, vücutta doğal olarak bulunan GLP-1 adlı hormonu taklit ederler. Yemekten sonra bağırsaklardan salınan bu hormon, pankreastan insülin salımını artırır, mide boşalmasını yavaşlatır ve beyne tokluk sinyalleri gönderir. Yani kişi daha az yer, daha uzun süre tok hisseder. İşte bu yüzden semaglutid içeren ilaçlar zamanla kilo kaybına neden olabilir.
Aslında bu sınıfa ait ilaçlar öncelikle kan şekeri kontrolü için geliştirilmiştir. Ancak obezite tedavisinde de etkinlikleri görülünce, Wegovy gibi sadece kilo kaybı amacıyla ruhsatlandırılmış versiyonları da piyasaya sürülmüştür.
Benzeri İlaçlar Hangileri?
Bugün GLP-1 agonisti sınıfında birçok ilaç vardır:
• Ozempic (semaglutid)
• Wegovy (semaglutid – obezite için)
• Rybelsus (ağızdan alınan semaglutid)
• Trulicity (dulaglutid)
• Victoza ve Saxenda (liraglutid)
• Mounjaro (tirzepatid – hem GLP-1 hem GIP etkili)
Her biri, iştahı baskılayarak ve insülin duyarlılığını artırarak hem kan şekeri kontrolü sağlar, hem de zayıflamaya yardımcı olur.
Göz Sağlığı Açısından Ne Kadar Güvenliler?
GLP-1 agonistlerinin göz üzerinde olumsuz etkileri mevcuttur:
1. Diyabetik Retinopatiyi Kötüleştirebilir
Bu ilaçlar özellikle şeker hastalarında ani ve hızlı kan şekeri düşüşlerine yol açabilir. Eğer kişinin gözünde mevcut diyabetik damar hasarı varsa, bu hızlı değişim gözdeki kılcal damarları olumsuz etkileyebilir. Bazı vakalarda, bu ilaçların diyabetik retinopatiyi kötüleştirdiği bildirilmiştir. 2019’da yapılan SUSTAIN-6 çalışmasında semaglutid kullanan hastalarda retinopatiye bağlı göz problemlerinin arttığı saptanmıştır.
2. Göz Kuruluğu ve Görme Bulanıklığı
Semaglutid gibi ilaçlar, bazı kişilerde dehidratasyon (susuzluk) yapabilir. Bu da gözyaşı üretimini etkileyerek göz kuruluğuna neden olabilir. Kurulukla birlikte gelen batma, yanma, bulanık görme gibi şikâyetler yaşanabilir.
3. Geçici Görme Bozuklukları
Kan şekeri düzeyindeki ani oynamalar, göz merceğinin şişip büzülmesine yol açarak geçici miyop veya hipermetropi oluşturabilir. Bu durum birkaç gün içinde normale dönse de kullanıcıyı endişelendirebilir.
Peki Ne Yapmalı?
Özellikle diyabeti olan veya daha önce diyabetik göz hastalığı geçirmiş kişiler bu ilaçları kullanmaya başlamadan önce mutlaka bir göz muayenesi yaptırmalıdır. Göz arkası yani retina detaylı şekilde değerlendirilmelidir.
İlaç kullanımı sırasında görme bulanıklığı, sinek uçuşmaları, ani ışık çakmaları gibi belirtiler yaşanırsa vakit kaybetmeden göz doktoruna başvurulmalıdır.
