Prof. Dr. Banu Coşar

Prof. Dr. Banu Coşar

banucosar@banucosar.net

Gözlerinizi sık sık ovuşturuyorsanız dikkat!

Gözleriniz kaşındığında onları ovuşturmak çok masum bir hareket gibi görünebilir. Hatta çoğumuz bunu farkında olmadan yaparız. Ancak özellikle çocuklarda ve gençlerde gözlerin sık ve kuvvetli biçimde ovuşturulması, gözün saydam (kornea) tabakasının zaman içinde bozulmasına katkıda bulunabilir. Bunun sonucunda ortaya çıkabilen hastalıklardan biri keratokonustur.

Haberin Devamı

Keratokonus adını daha önce hiç duymamış olabilirsiniz. Oysa genç yaşlarda görme kaybına yol açabilen önemli göz hastalıklarından biridir ve erken tanındığında ilerlemesini durdurmak için elimizde etkili tedaviler vardır.

Keratokonus nedir?

Kornea, normalde düzenli ve kubbemsi bir şekle sahiptir. Keratokonusta kornea giderek incelir, zayıflar ve öne doğru bombeleşerek düzensiz bir şekil almaya başlar.

Bu şekil değişikliği nedeniyle göze giren ışık düzgün biçimde odaklanamaz. Hasta başlangıçta yalnızca gözlük numarasının değiştiğini düşünebilir. Zamanla gözlükle tam net görememe, görüntülerde gölgelenme, çiftleşme, ışıkların etrafında dağılma ve özellikle gece görmede bozulma ortaya çıkabilir.

Hastalık sıklıkla ergenlik döneminde veya genç erişkinlikte belirginleşir. Çocuklarda başlayan keratokonusun erişkinlerde başlayan hastalığa göre daha hızlı ilerleyebilmesi, erken tanıyı özellikle önemli hale getirir.

Haberin Devamı

Keratokonusun dünyada ne kadar sık görüldüğüne ilişkin rakamlar toplumdan topluma ve kullanılan tanı yöntemine göre oldukça değişmektedir. Dünya genelindeki tahmini sıklık yaklaşık %0,24, yani kabaca her 400 kişiden biri olarak bildirilmiştir. Ancak bazı coğrafyalarda ve belirli etnik gruplarda hastalık çok daha sık görülebilmektedir.

Gözlerinizi sık sık ovuşturuyorsanız dikkat

Göz ovuşturmak neden riskli?

Keratokonusun tek bir nedeni yoktur. Genetik yatkınlık ile çevresel faktörlerin birlikte rol oynadığı düşünülmektedir.

Bunlar arasında en dikkat çekici değiştirilebilir faktörlerden biri göz ovuşturmadır. Özellikle alerjisi olan, gözleri sürekli kaşınan ve kuvvetli biçimde ovuşturan çocuk ve gençlerde bu alışkanlık ciddi bir risk oluşturabilir. Göz ovuşturma keratokonusla yaklaşık üç kat daha yüksek olasılıkla ilişkili bulunmuştur. Ayrıca aile öyküsü, alerji, astım ve egzama da hastalıkla ilişkili faktörler arasındadır.

Gözümüzü sık ve kuvvetli biçimde ovuşturduğumuzda, korneaya tekrarlayan mekanik baskı uygularız. Keratokonusa yatkın kişilerde bu mikrotravmalar korneanın yapısal dayanıklılığının azalmasına ve zamanla şeklinin bozulmasına katkıda bulunabilir.

Haberin Devamı

Bu nedenle çocuğunuza yalnızca “Gözünü ovuşturma” demek yeterli olmayabilir. Neden ovuşturduğunu bulmak gerekir. Alerjik göz hastalığı varsa tedavi edilmeli, kaşıntı kontrol altına alınmalı ve ovuşturma alışkanlığı mümkün olduğunca ortadan kaldırılmalıdır.

Keratokonus tanısı kondu: Şimdi ne olacak?

Bugün tedaviyi iki ayrı hedef üzerinden planlıyoruz:

Birincisi hastalığın ilerlemesini durdurmak, ikincisi ise görme kalitesini artırmak.

Bu iki amaç birbirinden farklıdır ve uygulanacak tedavi hastanın yaşına, hastalığın ilerleyip ilerlemediğine, korneanın kalınlığına ve şekline, görme düzeyine ve kontakt lens toleransına göre kişiye özel belirlenir.
Hastalığın ilerlemesini nasıl durduruyoruz?

Haberin Devamı

Keratokonus genellikle ergenlik döneminde başlayan ve genç yaşlarda ilerleme eğilimi gösteren bir hastalıktır.

Korneal cross-linking (çapraz bağlama) işlemi ile keratokonusun ilerlemesini durdurabiliyoruz. Bu işlemde riboflavin, yani B2 vitamini ve kontrollü ultraviyole-A ışığı kullanılarak korneadaki kollajen lifleri arasındaki bağlar güçlendirilir. Diğer bir deyişle, zayıflayan kornea daha dayanıklı hale getirilir.

Buradaki en önemli nokta şudur:

Cross-linking tedavisinin temel amacı gözlük numarasını sıfırlamak veya hastayı gözlüksüz bırakmak değil, keratokonusun ilerlemesini durdurmaktır.

Keratokonusta gözlük ve kontakt lenslerin kullanımı

Keratokonusta gözlük, hastalığın erken dönemlerinde yeterli görme sağlayabilir. Ancak korneanın şekli düzensizleştikçe gözlükle düzeltilemeyen bulanıklık, gölgelenme ve ışık saçılmaları ortaya çıkabilir. Bu durumda özel kontakt lensler devreye girer.

Haberin Devamı

Bu özel kontakt lenslerin arasında sert gaz geçirgen (RGP), miniskleral/ skleral ve melez (hibrit) kontakt lensler yer alır.

Kornea içine halka neden yerleştiriliyor?

Keratokonusta kullanılan yöntemlerden biri de korneanın içine halka segmentleri yerleştirilmesidir.

Klasik yöntemde sentetik halka segmentleri kullanılır. Amaç korneanın şeklini mekanik olarak daha düzenli hale getirmek, aşırı dikleşmeyi azaltmak ve bazı hastalarda gözlük veya kontakt lensle elde edilen görmeyi iyileştirmektir.

CAIRS: Hastanın korneasına kornea dokusundan halka

Son yıllarda keratokonus tedavisinde dikkat çeken yöntemlerden biri de CAIRS uygulamasıdır.

Bu yöntemde sentetik plastik halka yerine insan korneasından hazırlanmış kornea dokusu segmentleri kullanılır.

Haberin Devamı

Amaç yine korneanın şeklini daha düzenli hale getirmek, dikleşmeyi azaltmak ve görsel kaliteyi artırmaktır.

Ancak CAIRS, uzun dönemli kanıta sahip değildir. Hangi hastaya, hangi segmentin, hangi derinlik ve konumda yerleştirileceği hâlen gelişmekte olan bir alandır. Bu nedenle CAIRS’i “keratokonusu tamamen tedavi eden yeni yöntem” şeklinde görmek doğru olmaz; uygun seçilmiş hastalarda kullanabileceğimiz yeni ve umut verici araçlardan biridir.

Kornea nakli ne zaman gerekir?

Günümüzde erken tanı, cross-linking ve gelişmiş kontakt lens seçenekleri sayesinde keratokonuslu hastaların önemli bir bölümünde kornea nakline hiç ihtiyaç duyulmayabilir.

Ancak hastalık çok ilerlemişse, korneada ciddi düzensizlik veya şeffaflık kaybı gelişmişse ve gözlük ya da kontakt lenslerle yeterli görme sağlanamıyorsa kornea nakli gündeme gelir.

Keratokonusta mümkün olduğunda hastanın kendi korneasının sağlıklı iç tabakasını koruyan DALK — derin anterior lameller keratoplasti yöntemini tercih ederiz. Bu ameliyatta korneanın hastalıklı ön tabakaları değiştirilirken, hastanın kendi endotel (iç) tabakası korunur. Bu nedenle tüm korneanın değiştirildiği penetran keratoplastiye göre bazı önemli avantajları vardır; özellikle endotel reddi riski ortadan kalkar.
Ancak korneanın tüm katlarını etkileyen şeffaflık kaybı veya DALK’ın teknik olarak uygun olmadığı bazı ileri olgularda penetran keratoplasti, yani tam kat kornea nakli gerekebilir.

Özetle;

Crosslinking hastalığın ilerlemesini durdurmaya; gözlük, RGP/miniskleral-skleral ve melez lensler görmeyi düzeltmeye; halka ve CAIRS ise uygun hastalarda kornea geometrisini düzenleyerek görsel rehabilitasyona yardımcı olmaya yöneliktir. Kornea nakli ise ileri olgularda gündeme gelir...

Yazarın Tüm Yazıları