Kene ısırdıysa ne yapmalısınız? Yanlış müdahale riski artırabilir
Güncelleme Tarihi:
Havaların ısınmasıyla birlikte piknik alanları, bahçeler, tarlalar, ormanlık bölgeler ve hayvanların bulunduğu açık alanlarda kene riski yeniden gündeme geldi. Uzmanlara göre kene fark edildiğinde panik yapmak kadar, yanlış yöntemlerle müdahale etmek de tehlikeli. Kenenin vakit kaybetmeden doğru şekilde çıkarılması, temas bölgesinin temizlenmesi ve sonraki günlerde ortaya çıkabilecek belirtilerin dikkatle izlenmesi gerekiyor.
Havaların ısınmasıyla birlikte açık havada geçirilen süre artarken, kene vakaları da yeniden gündeme geliyor. Piknik alanları, bahçeler, tarlalar, bağlar, ormanlık bölgeler, yaylalar ve hayvanların bulunduğu açık alanlar bu açıdan daha dikkatli olunması gereken yerler arasında yer alıyor.
Keneler çoğu zaman fark edilmesi zor canlılar. Özellikle küçük boyuttaki keneler, ciltteki bir leke ya da kabuk gibi görülebiliyor. Bu nedenle riskli bir alandan döndükten sonra yalnızca “bir şey hissetmedim” demek yeterli olmuyor.
Kene ısırığı her zaman hastalık anlamına gelmez. Ancak cilde tutunan bir kene, taşıdığı mikroorganizmaları kan emme sırasında insana bulaştırabilir. Bu yüzden kene fark edildiğinde “kendiliğinden düşer” diye beklemek yerine doğru adımları izlemek büyük önem taşıyor.
Ülkemizde kene denildiğinde özellikle Kırım Kongo Kanamalı Ateşi riski akla geliyor. Her kene bu hastalığı taşımaz ve her temas hastalıkla sonuçlanmaz. Ancak bu ihtimal, kene temasını hafife almamak için yeterlidir.
Kene tutunması sonrası yapılacak en önemli şeylerden biri, gereksiz paniğe kapılmadan hızlı ve doğru müdahale etmektir. Kenenin üzerine kolonya dökmek, sigara ya da kibritle yakmaya çalışmak, yağ veya vazelin sürmek gibi yöntemler güvenli kabul edilmez. Bu uygulamalar hem zaman kaybettirebilir hem de kenenin cilde daha fazla salgı bırakmasına yol açabilir.
Bu nedenle doğru yaklaşım nettir: Kene görülür görülmez uygun şekilde çıkarılmalı, temas edilen bölge temizlenmeli ve sonraki günlerde vücuttaki belirtiler dikkatle takip edilmelidir.
BAKMADAN GEÇME!
Cildinizde küçük, koyu renkli bir canlı fark ettiğinizde ilk yapılması gereken şey bunun gerçekten kene olup olmadığını ve cilde tutunup tutunmadığını anlamaktır. Eğer kene cilt üzerinde yürüyorsa, henüz kan emmek için uygun bir yer arıyor olabilir. Bu durumda hemen uzaklaştırılmalı ve vücudun diğer bölgeleri de kontrol edilmelidir.
Eğer kene cilde yapışmışsa daha dikkatli davranmak gerekir. Kenenin şişkin olup olmadığı fikir verebilir. Yeni tutunmuş bir kene daha küçük ve yassı görünür. Kan emdikçe gövdesi büyür, dolgunlaşır ve daha belirgin hale gelir.
Ancak kenenin ne kadar süredir ciltte olduğunu yalnızca görüntüsüne bakarak kesin söylemek her zaman mümkün değildir. Bu yüzden en güvenli yaklaşım, cilde tutunmuş kenenin fark edilir edilmez çıkarılmasıdır.
Kenenin nerede ve ne zaman vücuda tutunmuş olabileceğini hatırlamak da önemlidir. O gün pikniğe gidildiyse, bahçede çalışıldıysa, tarlada bulunulduysa, otluk ya da çalılık alandan geçildiyse veya hayvanlarla temas edildiyse bu bilgiler not edilmelidir.
Kenenin bulunduğu vücut bölgesi de gözden kaçırılmamalıdır. Keneler saç dipleri, kulak arkası, koltuk altı, kasık, bel çevresi, diz arkası ve ayak bileği gibi zor fark edilen yerlere tutunabilir. Çocuklarda boyun, kulak arkası ve saçlı deri özellikle kontrol edilmelidir.
Riskli bir alandan dönüldüğünde kıyafetlerin çıkarılarak vücudun baştan ayağa kontrol edilmesi gerekir. Açık renkli kıyafetler kenenin daha kolay fark edilmesini sağlar. Uzun kollu giysi giymek ve pantolon paçalarını çorap içine almak da basit ama etkili önlemler arasındadır.
BAKMADAN GEÇME!
HIZLI VE DİKKATLİ ÇIKARIN
Cilde tutunmuş bir kene varsa beklemek doğru değildir. Kenenin vücutta kalma süresi uzadıkça, eğer hastalık etkeni taşıyorsa bulaştırma ihtimali de artabilir. Bu nedenle kene mümkün olduğunca kısa sürede çıkarılmalıdır.
En doğru yöntem, ince uçlu bir cımbız ya da kene çıkarma aparatı kullanmaktır. Kene çıplak elle tutulmamalıdır. Eldiven, bez, peçete ya da poşet gibi bir bariyer kullanılabilir. Cımbızla kene deriye en yakın yerinden kavranmalı ve düz, sabit, kontrollü bir hareketle yukarı doğru çekilmelidir.
Burada amaç kenenin gövdesini sıkmak değil, cilde tutunduğu noktadan çıkarmaktır. Kenenin karnını sıkmak, ezmek ya da parçalamak sakıncalıdır. Bu sırada kenenin vücut sıvılarıyla temas riski artabilir.
Kene çıkarılırken döndürmek, ani hareketlerle koparmaya çalışmak ya da tırnakla kazımak doğru değildir. Kenenin tek parça halinde ve kontrollü biçimde çıkarılması hedeflenmelidir. Eğer ağız kısmı ya da küçük bir parça ciltte kalmış gibi görünüyorsa, bölgeyi iğneyle oymak yerine sağlık kuruluşuna başvurmak daha güvenlidir.
Kene çıkarıldıktan sonra ısırılan bölge uygun bir antiseptikle temizlenebilir. Ardından eller sabun ve suyla iyice yıkanmalıdır. Kullanılan cımbız ya da aparat da temizlenmeli veya güvenli şekilde saklanmalıdır.
En sık yapılan yanlışlardan biri, kenenin üzerine kolonya, alkol, yağ, vazelin, krem ya da kimyasal madde dökmektir. Sıcak cisimle yakmaya çalışmak da tehlikelidir. Bu yöntemler kenenin daha kolay çıkmasını sağlamadığı gibi riski artırabilir.
BAKMADAN GEÇME!
FOTOĞRAF ÇEKİN YA DA KAPALI BİR POŞETTE SAKLAYIN
Kene çıkarıldıktan sonra hemen ezilip atılmamalıdır. Mümkünse kenenin fotoğrafı çekilmeli ya da ağzı kapanan küçük bir kap, poşet veya bant içinde saklanmalıdır. Bu, sağlık kuruluşuna başvurulması halinde değerlendirmeye yardımcı olabilir.
Fotoğraf çekilecekse kene açık renkli bir zemin üzerine konulmalı ve net şekilde görüntülenmelidir. Kenenin genel şekli, büyüklüğü ve mümkünse ön kısmı seçilebilir olmalıdır. Çok uzaktan ya da bulanık çekilen fotoğraflar çoğu zaman yeterli bilgi vermez.
Kenenin saklanması, mutlaka hastalık bulaştığı anlamına gelmez. Ancak türün, görünümün ve şişkinlik durumunun değerlendirilmesi, riskin anlaşılmasına katkı sağlayabilir. Kene kapalı bir kapta tutulmalı ve çıplak elle temas edilmemelidir.
Kene kesinlikle parmakla ezilmemelidir. Ezme sırasında kenenin vücut sıvılarıyla temas etmek gereksiz risk yaratabilir. Atılacaksa kapalı şekilde çöpe atılmalı ya da güvenli biçimde imha edilmelidir.
Kenenin test ettirilmesi ise her zaman kesin bir cevap vermez. Bir kenenin hastalık etkeni taşıması, bu etkenin mutlaka kişiye bulaştığı anlamına gelmez. Aynı şekilde kene test edilmedi diye belirtiler de görmezden gelinmemelidir.
Asıl önemli olan, temas sonrası kişinin kendisini takip etmesidir. Kene çıkarıldıktan sonra ilk günlerde her şey normal görünse bile ateş, halsizlik, kas ağrısı, baş ağrısı, iştahsızlık, bulantı, kusma, ishal ya da kanama bulguları açısından dikkatli olunmalıdır.
BAKMADAN GEÇME!
DOKTORUNUZA HABER VERİN
Kene çıkarıldıktan sonra her durumda paniğe kapılmak gerekmez. Ancak bazı durumlarda sağlık kuruluşuna danışmak doğru olur. Kene uzun süre vücutta kalmış gibi görünüyorsa, çok şişkinse, tam çıkarılamadıysa ya da ısırılan kişi çocuk, yaşlı, hamile veya bağışıklığı zayıf biriyse tıbbi görüş alınmalıdır.
Yakın zamanda kene teması olduğunu doktora açıkça söylemek önemlidir. Çünkü ateş, halsizlik, baş ağrısı ve kas ağrısı gibi şikâyetler ilk bakışta basit bir enfeksiyon, sıcak çarpması ya da yorgunluk sanılabilir. Kene teması bilgisi, doktorun değerlendirmesini değiştirebilir.
Gelişigüzel antibiyotik kullanmak ya da “önlem olsun” diye ilaç almak doğru değildir. Kene ısırığı sonrası hangi tedavinin gerekip gerekmediğine hekim karar vermelidir.
Kene temasından sonra özellikle 10 günlük süreç dikkatle izlenmelidir. Ateş, belirgin halsizlik, yaygın kas ve eklem ağrısı, baş ağrısı, iştahsızlık, bulantı, kusma veya ishal gibi şikâyetler dikkate alınmalıdır. Burun kanaması, diş eti kanaması, ciltte morarma, idrarda ya da dışkıda kan gibi bulgular varsa zaman kaybetmeden sağlık kuruluşuna gidilmelidir.
Isırılan bölgede hafif kızarıklık görülebilir. Ancak kızarıklık giderek büyüyorsa, halka şeklinde yayılıyorsa, ağrı, şişlik, akıntı ya da belirgin enfeksiyon görüntüsü oluşuyorsa tıbbi değerlendirme gerekir.
Unutulmaması gereken nokta şudur: Kene ısırığı her zaman hastalık anlamına gelmez, ancak ihmal edilecek bir durum da değildir. Keneyi fark etmek, doğru şekilde çıkarmak ve belirtileri takip etmek, riski azaltan en önemli üç adımdır.