‘Karabasan’ın asıl sebebini öğrenince çok şaşıracaksınız!
Güncelleme Tarihi:
Uyku felci ya da halk arasında bilinen ismi ile karabasan, tahmin edilenden çok daha fazla insanı etkiliyor. Uyku sırasında felç geçiriyormuş gibi hareket edememek, göğüs sıkışması hissi, gölgeler görmek şeklinde ortaya çıkan uyku felcinin aslında bilimsel bir açıklaması var.
Çoğu insan için yatak, uzun bir günün ardından dinlenip enerji toplanacak güvenli bir sığınaktır. Ancak 28 yaşındaki Melissa Austin için durum hiç de öyle değildi.
Melissa için uykuya dalmak; genellikle kapana kısılmış hissetmek, hareket edememek ve başucunda beliren korkunç görülerle uyanmak anlamına geliyordu.
BAKMADAN GEÇME!
Melissa, yaşadığı o dehşet verici anlardan birini şöyle anlatıyor:
"Uyandım ama hareket edemiyordum. Tüm vücudum donmuş gibiydi; uykuda mıyım yoksa uyanık mı, kestiremiyordum. Yatağın ucunda devasa siyah bir karaltı duruyordu. Bu bir rüya gibi değil, tamamen gerçek gibiydi. Sonra yatağa tırmanmaya ve beni aşağı doğru bastırmaya başladı. Çığlık atmaya çalıştım ama sesim çıkmadı. Yüzümde onun nefesini hissettiğime yemin edebilirdim."
Sosyal medyada uyku felci patlaması
Kulağa ne kadar tuhaf gelse de Melissa’nın deneyimi aslında nadir görülen bir durum değil. Tıpta ‘uyku felci’ (karabasan) olarak bilinen bu bozukluk, son zamanlarda internet dünyasında en çok konuşulan konulardan biri haline geldi.
BAKMADAN GEÇME!
Uyku felci sırasında vücutta neler oluyor?
NHS'ye (Birleşik Krallık Ulusal Sağlık Sistemi) göre uyku felci; uykuya dalarken veya uyanırken geçici olarak hareket edememe veya konuşamama durumudur. Buna genellikle korkutucu derecede gerçek hissettiren canlı halüsinasyonlar eşlik eder.
Bu ataklar birkaç saniye ile birkaç dakika arasında sürer. Bu süre zarfında kişiler yoğun korku hissedebilir, gölge figürler görebilir veya göğüslerinde ağır bir baskı hissedebilirler.
BAKMADAN GEÇME!
Melissa, bu durumu ilk kez 16 yaşındayken yaşamış.
Genç kadın o zamanları şöyle hatırlıyor: "Anneme anlattığımda sadece kötü bir rüya olduğunu sandı ama ben öyle olmadığını biliyordum. O günden beri, özellikle stresli olduğum zamanlarda bu tekrarlıyor. Bazen sırf bu yüzden uyumaya korkuyorum."
Bilimsel gerçek: Beyin uyanıyor, vücut uyuyor
Uyku uzmanları, bu fenomenin beyin uyandığında ancak vücut geçici olarak felç durumunda kaldığında gerçekleştiğini söylüyor. Uyku bilimci Tom Coleman, bu durumun en canlı rüyaların görüldüğü REM (Hızlı Göz Hareketi) uykusu sırasında meydana geldiğini söyledi.
BAKMADAN GEÇME!
Coleman, “REM uykusu sırasında beyin neredeyse uyanık olduğumuz zamanki kadar aktiftir. Bu aşamada, rüyalarımızı fiziksel olarak gerçekleştirmemizi önlemek için vücudumuzdaki gönüllü kasların çoğu 'REM atonisi' adı verilen bir mekanizmayla devre dışı bırakılır. Uyku felci, bu süreçte bir kopukluk olduğunda yaşanır. Beyin uyanır ama vücut REM felcinde kalmaya devam eder. Rüyadaki imgeler uyanıklık bilincine sızarak halüsinasyonlara neden olur” dedi.
Coleman, göğüs baskısının nedenini ise şöyle açıkladı: "Nefes alma normal şekilde devam eder; göğüsteki baskı hissi, diyafram çalışırken iskelet kaslarının hala gevşek olmasından kaynaklanır."
BAKMADAN GEÇME!
Tetikleyiciler ve çözüm yolları
Uzmanlar, uyku felcinin korkutucu olsa da tehlikeli olmadığını ve genellikle düzensiz uyku alışkanlıklarıyla bağlantılı olduğunu belirtiyor. Yaygın tetikleyiciler arasında ise şunlar yer alıyor:
- Uykusuzluk ve düzensiz uyku saatleri.
- Jet lag veya vardiyalı çalışma.
- Yoğun stres ve anksiyete.
- Nadiren de olsa narkolepsi (uyku hastalığı).
BAKMADAN GEÇME!
Kâbusları durdurmak için uzman tavsiyeleri:
Düzenli uyku: Her gün aynı saatte yatıp aynı saatte kalkın (hafta sonları dahil). Günde 7-9 saat uykuyu hedefleyin.
Ekranlardan uzaklaşın: Yatmadan en az bir saat önce telefon ve bilgisayar kullanımını bırakın.
Uyuma pozisyonu: Bazı araştırmalar, sırt üstü yatanlarda uyku felcinin daha sık görüldüğünü gösteriyor. Yan yatmayı denemek atakları azaltabilir.
Uygun ortam: Yatak odasının karanlık ve serin olmasını sağlayın.
BAKMADAN GEÇME!
Beslenme: Akşam geç saatlerde ağır yemeklerden, alkolden, kafeinden ve nikotinden kaçının.
Eğer bu ataklar çok sık ve şiddetli hale gelirse, doktorlar uykusuzluk için bilişsel davranışçı terapi (CBT-I) veya nadir durumlarda uyku düzenleyici ilaçlar önerebilir.
Sonuç olarak, bu deneyim ne kadar ürkütücü olursa olsun, zararsızdır ve genellikle uyku kalitesinin artmasıyla kendiliğinden düzelir.