40 yaş sonrası inme alarmı: Nasıl önlem alabilirsiniz?
Güncelleme Tarihi:
İnme uzun yıllar ileri yaş hastalığı gibi görüldü. Ancak uzmanlara göre artık 40’lı ve 50’li yaşlarda da daha sık karşımıza çıkıyor. Obezite, hareketsiz yaşam, işlenmiş gıdalar, kötü uyku, sigara, alkol ve bazı uyuşturucu maddeler riski artırıyor. İyi haber ise şu: İnmelerin büyük bölümü yaşam tarzı ve düzenli kontrollerle önlenebilir kabul ediliyor.
İnme, beyindeki bir damarın tıkanması ya da kanaması sonucu ortaya çıkan ciddi bir sağlık sorunu. Halk arasında “felç” olarak da biliniyor. Konuşma bozulması, yüzde kayma, kol veya bacakta güçsüzlük gibi belirtilerle kendini gösterebiliyor.
Uzmanlara göre birçok kişi kanserden ölmeyi düşünerek korkuyor. Ancak nöroloji uzmanları için en büyük korkulardan biri, kişinin inme sonrası uzun yıllar kalıcı hasarla yaşamak zorunda kalması.
İnme riski yaşla birlikte artıyor. Uzun süre bu nedenle daha çok ileri yaş hastalığı gibi kabul edildi. Ancak son yıllarda hastanelere başvuran hastalar arasında 40’lı ve 50’li yaşlardaki kişilerin de dikkat çekici biçimde yer aldığı belirtiliyor.
Bu yaşlarda geçirilen bir inme, kişinin hayatının geri kalanını etkileyebiliyor. Çünkü hasta, inme sonrası konuşma, hareket, hafıza ya da günlük yaşam becerileriyle ilgili sorunlarla onlarca yıl yaşamak zorunda kalabiliyor.
BAKMADAN GEÇME!
Uzmanlara göre orta yaşta artan riskin arkasında modern yaşam alışkanlıkları var. Fazla kilo, ultra işlenmiş gıdalar, hareketsizlik, düzensiz uyku ve yüksek tansiyon bu tablonun önemli parçaları.
Bunlara ek olarak sigara, fazla alkol ve bazı uyuşturucu maddeler de riski artırıyor. Özellikle kokain kullanımının, orta yaşta inme açısından gözden kaçan ciddi bir tehlike olduğu vurgulanıyor.
İnme riskini artıran bazı sorunlar belirti vermeden ilerleyebiliyor. Bunların başında atriyal fibrilasyon geliyor. Atriyal fibrilasyon, kalbin düzensiz ve çoğu zaman hızlı atmasına yol açan bir ritim bozukluğu.
Bu sorun her zaman çarpıntı yapmayabiliyor. Bazı kişilerde nefes darlığı, halsizlik, baş dönmesi ya da çarpıntı olabilirken, bazı kişilerde hiçbir belirti görülmeyebiliyor. Hatta kimi hastalarda bu ritim bozukluğu ilk kez inme geçirdikten sonra fark ediliyor.
BAKMADAN GEÇME!
Atriyal fibrilasyonun inme açısından önemi büyük. Çünkü kalpte kanın göllenmesine ve pıhtı oluşmasına neden olabiliyor. Bu pıhtı kopup beyne gittiğinde, beyin damarını tıkayarak inmeye yol açabiliyor.
Uzmanlar, akıllı saatlerin ve bazı spor bilekliklerinin artık ritim bozukluğu konusunda uyarı verebildiğini belirtiyor. Ancak böyle bir uyarı alındığında paniğe kapılmak yerine, kaydı saklayıp doktora göstermek gerekiyor. Kesin değerlendirme için EKG ve gerekli görülürse ileri testler yapılabiliyor.
Sigara, inme riskini artıran en net değiştirilebilir faktörlerden biri. Sigara dumanındaki kimyasallar damar duvarına zarar verebiliyor, iltihaplanmayı artırabiliyor, damarları sertleştirebiliyor ve pıhtı oluşumunu kolaylaştırabiliyor.
Uzmanlar, sigarayı bırakmak için hiçbir zaman geç olmadığını vurguluyor. Elektronik sigara ya da nikotin poşetleri ise risksiz kabul edilmiyor. Bazı ürünler sigarayı bırakma sürecinde araç olarak görülse de nikotinin tansiyon, kalp hızı ve damarlar üzerinde etkisi olabileceği belirtiliyor.
BAKMADAN GEÇME!
Beslenmede en büyük sorunlardan biri fazla tuz tüketimi. Çünkü fazla tuz, yüksek tansiyonun en önemli nedenlerinden biri olarak görülüyor. Yüksek tansiyon da inme riskini artıran başlıca faktörlerden biri.
Hazır yemekler, paketli atıştırmalıklar, işlenmiş et ürünleri, fast food ve soslar yüksek miktarda tuz içerebiliyor. Bu nedenle sofradan tuzluğu kaldırmak, etiket okumak ve evde daha fazla yemek hazırlamak basit ama etkili adımlar arasında yer alıyor.
Kalp ve damar sağlığı için en çok önerilen beslenme modellerinden biri Akdeniz tipi beslenme. Bu modelde sebze, meyve, tam tahıllar, baklagiller, kuruyemişler, zeytinyağı ve balık öne çıkıyor.
Kırmızı et ve tereyağı gibi doymuş yağ kaynaklarının azaltılması, işlenmiş gıdalardan uzak durulması ve daha doğal beslenme düzenine geçilmesi damar sağlığını destekleyebiliyor. Bu yaklaşım yalnızca kalp krizi değil, inme riskini azaltma açısından da önemli görülüyor.
BAKMADAN GEÇME!
Orta yaşla birlikte vücudun bazı değerlerini düzenli takip etmek gerekiyor. Tansiyon, kolesterol, kan şekeri ve vücut kitle indeksi bu açıdan en kritik göstergeler arasında yer alıyor.
Uzmanlara göre bu değerler, vücudun gösterge paneli gibi düşünülebilir. Kişi kendini iyi hissetse bile yüksek tansiyon, yüksek kolesterol ya da gizli şeker gibi sorunlar yıllarca belirti vermeden ilerleyebilir.
Yüksek tansiyon, inme açısından en önemli değiştirilebilir risk faktörlerinden biri. Sorun şu ki birçok kişi tansiyonunun yüksek olduğunu bilmiyor.
Uzmanlar, 40 yaşından sonra tansiyonun düzenli takip edilmesini öneriyor. Evde yapılan ölçümlerde değerlerin sürekli yüksek çıkması durumunda aile hekimi ya da kardiyoloji uzmanına başvurmak gerekiyor. Tansiyonun uzun süre yüksek seyretmesi, beyin damarları üzerinde ciddi baskı oluşturabiliyor.
BAKMADAN GEÇME!
Akıllı saatler ve bazı yeni nesil sağlık cihazları, yüksek tansiyon ya da ritim bozukluğu konusunda kişiye uyarı verebiliyor. Bu cihazlar erken farkındalık açısından yararlı olabilir.
Ancak uzmanlar, bu verilerin tek başına tanı koymak için yeterli olmadığını vurguluyor. Cihazdan gelen uyarılar bir doktora gösterilmeli, gerekiyorsa klasik tansiyon ölçümü, EKG ya da başka testlerle doğrulanmalı. Aksi halde sağlık verileri kişide gereksiz kaygıya da yol açabilir.
Fazla alkol tüketimi tansiyonu yükseltebiliyor, uykuyu bozabiliyor, kilo artışını ve diyabet riskini artırabiliyor. Ayrıca kısa sürede çok miktarda alkol almak, kalp ritim bozukluklarını tetikleyebiliyor.
BAKMADAN GEÇME!
Egzersizde en önemli nokta, kişinin sürdürebileceği bir aktivite bulması. Yürüyüş, yüzme, bisiklet, koşu, pilates, tai chi ya da hafif tempolu grup egzersizleri bu açıdan seçenek olabilir.
Uzmanlar, haftada en az 150 dakika orta tempolu egzersizin kalp ve damar sağlığı için önemli olduğunu belirtiyor. Çok yoğun ama kısa süreli egzersizlerden çok, düzenli ve sürdürülebilir hareket alışkanlığı daha büyük fark yaratabiliyor.
Uyku, kalp ve damar sağlığında çoğu zaman gözden kaçan bir konu. Geç saatlere kadar telefonla vakit geçirmek, düzensiz uyumak ve sürekli altı saatten az uyumak tansiyon, stres hormonları ve metabolizma üzerinde olumsuz etki yaratabiliyor.
Kötü uyku düzeni, uzun vadede inme riskini artıran faktörlerden biri olarak değerlendiriliyor. Daha düzenli uyku saatleri belirlemek, ekran süresini azaltmak ve uyku sorunları devam ediyorsa hekime başvurmak önemli.
BAKMADAN GEÇME!
İnmede zaman hayati önem taşır. Yüzde kayma, bir kolda güçsüzlük, konuşmada bozulma, ani görme kaybı, şiddetli baş dönmesi ya da ani ve çok şiddetli baş ağrısı ciddiye alınmalı.
Bu belirtiler ortaya çıktığında “geçer” diye beklememek gerekir. İnmede erken müdahale, kalıcı hasarı azaltabilir ve hayat kurtarabilir. Orta yaşta en güçlü korunma ise düzenli tansiyon takibi, sigaradan uzak durmak, sağlıklı beslenmek, hareket etmek, alkolü sınırlamak, uyuşturucu maddelerden kaçınmak ve uyku düzenini korumaktan geçiyor.