Yeniden yaşar gibi: 1968 ve Gezi

QARAGÖZ: Ne Gezi’ymiş be Hacı caw caw! Herkesin gözü Taksim’de...

Naci Cem Öncel
16.06.2013 - 00:00 | Son Güncelleme :

HACİWAT: Hayatında tarihi bir olaya ilk defa tanıklık ediyorsun, ondan inanılmaz geliyor. Tabii ki ilk değil bu olaylar.
Q: Bu olanlar aslında Arap Baharı’nın devamı diyorlar. Onu mu kastediyorsun?
H: Hayır efendim! İki hareketin içerikleri ve arka planları çok farklı. Benim dediğim Avrupa ve Amerika’daki 68 hareketleri.
Q: İyi de ailedeki büyüklerden dinledim ben. 1968’de Türkiye’de zaten bir sürü harekete katılmış gençler. Batı’ya neden bakayım?
H: Canım ona bakarsan gençlik hareketleri Tanzimat’tan beri var. Ama 1968’de bizde olup bitenlerin nedenleri farklı. Mesela, Amerika’nın 6. Filo ziyaretine karşı tam bağımsızlık, vb. söylemiyle ortaya çıkmış daha belirgin talepleri olan bir siyasi gençlik hareketi. Oysa Gezi protestolarının özü Fransa ve Amerika’da olanlara daha çok benziyor.
Q: Nesi mesela?
H: Bir kere orada da geniş bir koalisyon var. Türlü çeşit grup… Amerika’da, 1965-1968 arasında, sivil haklar-zenci hakları, azınlık hakları, vb. savunucuları, feministler, çevreciler ve Vietnam Savaşı karşıtları bir arada. Hepsi, daha çok özgürlük istiyor. Merkezi bir organizasyonu, partisi olmayan ortaklaşa eylemler bunlar. Fransa’daki isyansa hem 10 yıllık De Gaulle rejimine hem de yerleşik düzene karşı. Gençler, ‘yaşlı dünyayı süpürüp yeni bir dünya yaratmak’ istiyorlar... ‘Eski Fransa’nın eğitim yöntemlerine, yerleşik ahlaka isyan ediyorlar... İşi genel greve kadar götüren işçilerse daha iyi çalışma koşulları ve daha iyi ücret peşindeler... Hareketin sloganlarından biri ‘Ben katılırım, sen katılırsın, biz katılırız… Onlar kazanırlar’.
Q: Yani?
H: Yani, her işin üretimine biz katılırız, kazanıp kâr edense hep yerleşik düzenin sahipleri olur anlamında. Eğitimde, üretimde ve siyasette daha fazla söz hakkı talep ediyorlar.
Q: Sadece yürüyüşler, grevler falan mı?
H: Hayır. Nanterre Üniversitesi’nde başlayan gösteriler Paris’te alevleniyor. Çok ciddi sokak hareketleri var. Gençler, barikatlar kurup, yolları kesip polislerle çatışıyor. Attıkları kaldırım taşlarına karşılık polisler de göz yaşartıcı bombalar atıyor, tazyikli suyla durdurmaya çalışıyor. Polisin aşırı sertliği ve olayların televizyonlarda izlenmesi nedeniyle isyan bir anda büyüyor. 1 milyon kadar kişi Paris’te protesto gösterisine katılıyor.
Q: Arkadaş bugünü anlatır gibisin. Tek fark, arada 45 yıl olması sanki!
H: Dedim sana… Partilerle doğrudan bağlantıları yok. Ama genellikle sol ve liberal eğilimli sanatçılar, düşünürler hareketi destekliyor. İşin ilginci o yıllarda kapitalist ülkelerin ekonomik durumu aslında kötü değil. Buna rağmen öğrenciler Sorbonne Üniversitesi’ni, işçilerse çalıştıkları fabrikaları işgal edip otonomluklarını ilan ediyor! Tüm bu süreçte polis, gösterici, liseli altı kişi hayatını kaybediyor, yüzlerce kişi yaralanıyor.

/images/100/0x0/55ea851df018fbb8f8855455Q: İstediklerini elde ediyor mu peki bu hareketler?
H: Hem evet, hem hayır. Amerikan toplumu olaylarla hayli sarsılsa da öyle bir anda değişmiyor. Kentli ve kırsal kesimin yaşam tarzındaki zıtlıklar daha da artıyor. Öte yandan çoğulculuk adına çok ciddi bir değişim başlıyor. Azınlık hakları güçleniyor. Tabii sonraki süreçte protestoların da etkisiyle (biraz da bahanesiyle) Amerika, Vietnam’dan çekiliyor.
Q: Fransa’da durum ne?
H: Halkın baştaki güçlü desteği gençlerin aşırı talepleri nedeniyle zaman içinde azalıyor. Ama bir ay kadar süren olayların güçlü siyasi etkileri oluyor. Devlet Başkanı De Gaulle, “İsyancıların Elysée Sarayı’na saldırmalarını ve benim savunulmam için kan dökülmesini istemiyorum” diyerek ülkeyi terk ediyor ama birkaç gün sonra geri dönüyor makamına... Bu defa da 800 bin civarında De Gaulle destekçisi ellerinde ulusal bayraklarla isyancılara karşı gösteriler düzenliyor. İsyancı öğrenciler affediliyor. İşçiler ücretlerinde önemli artışlar elde ediyor. Gösteriler ve genel grev erken seçim kararı aldırtıyor.
Q: Kim kazanıyor peki seçimleri?
H: Yine De Gaulle’ün partisi… Hem de açık farkla! Ancak bir yıl sonraki anayasa referandumunun ardından De Gaulle siyasetten çekiliyor. Gençler okullarda katılımcılık ve toplum içinde daha fazla serbestlik kazanıyor. Dönemin kalıcı bir etkisi cinsel devrim oluyor sanki. En güçlü ilerlemeyi feminizm elde ediyor. Tabii bir de protestocuların yaratıcı duvar yazıları geleneği kalıyor!
Q: Avrupa Birliği ne demiş peki tüm bu olan bitene?
H: İlahi Qaragözüm… Ne arasın o yıllarda bugünkü Avrupa Birliği? Birliğin siyasi kurumları sonraki yıllarda oluştu.
Q: Dalga geçme, alırım gazını Hacı caw caw...!
H: Aman Qaragözüm, şiddete gerek yok, gözünü seveyim.

Etiketler:


EN ÇOK OKUNANLAR

    Koç Burcu
    21 Mart - 20 Nisan

    Kişisel farkındalığınızı arttıracak, bilgi kazanmanızı sağlayacak, ama bu esnada bütçenize çok fazla zarar vermeyecek şeyler planlamalısınız. Tüm...Koç Burcu - Bugün

    Boğa Burcu
    21 Nisan - 20 Mayıs

    Başarınızı diğerleriyle de kutlayabilirsiniz. Bilgi toplamalı, bilgilerin gerçekliğinden emin olmalı ve başladığınız işleri bitirmelisiniz. Fark yaratmak istiyorsanız,...Boğa Burcu - Bugün

    İkizler Burcu
    21 Mayıs - 20 Haziran

    Evinizde ve özel ilişkilerinizde yapacağınız değişiklikler duygusal anlamda istikararı sağlayabilir. İş birliğine açık olmanız durumunda, evinizi veya yaşadığınız yeri...İkizler Burcu - Bugün

    Yengeç Burcu
    21 Haziran - 22 Temmuz

    Önemli detayları atlamadığınızdan emin olun. İstediğinizi açık açık ortaya koymak işe yarar çözümler üretmenizde size yardım edebilir....Yengeç Burcu - Bugün

    Aslan Burcu
    23 Temmuz - 23 Ağustos

    Duygusal anlamda motive bir gündesiniz. Yanlış nedenlere dayalı değişiklikler yapmak doğru olmayabilir. Olayları doğru değerlendirmeli, daha alçak...Aslan Burcu - Bugün

    Başak Burcu
    24 Ağustos - 23 Eylül

    Sahip olduğunuzdan daha fazla paranız varmış hissine kapılmayın ve aşırı harcamalardan kaçının. Sizi motive eden kişilerle görüşebileceğiniz bir hafta...Başak Burcu - Bugün

    Terazi Burcu
    24 Eylül - 23 Ekim

    Bu hafta sonu, önemli kişisel değişiklikler yapmanız durumunda kendinizi çok iyi hissedebilirsiniz. Sizi bekleyen güzel bir gelecek varken lüzumsuz...Terazi Burcu - Bugün

    Akrep Burcu
    24 Ekim - 22 Kasım

    Dış etkilere bağlı duygusal durumlarla uğraşabileceğiniz bir hafta sonundasınız. Bazı kişilerin yapacağı son dakika değişiklikleri sizi asıl uğraşmanız gereken işlerden...Akrep Burcu - Bugün

    Yay Burcu
    23 Kasım - 21 Aralık

    Duyduğunuz her şeye inanmamalısınız. Belli anlaşmalar yapmadan ya da bazı sözler vermeden önce, kendi araştırmanızı bizzat yapmanızda fayda var. Bu hafta sonu, elinize...Yay Burcu - Bugün

    Oğlak Burcu
    22 Aralık - 20 Ocak

    Endişelerinizi dile getirerek olaylara netlik kazandırabilir ve doğru kararlar alabilirsiniz. Eviniz ve ailenizle bağlantılı konularla ilgilenirken daha sorumlu davranmalısınız....Oğlak Burcu - Bugün

    Kova Burcu
    21 Ocak - 18 Şubat

    Çok fazla bilgi paylaşımı size ters şekilde geri dönebilir ve size bazı bedeller ödetebilir. Bu hafta sonu, sevdiğiniz kişilerle ilişkilerinizi...Kova Burcu - Bugün

    Balık Burcu
    19 Şubat - 20 Mart

    Bu hafta sonu, bazı işleri ele alış veya uygulayış biçiminizi ya da bilgi edinme ev haber alma yöntemlerinizi gözden geçirebilirsiniz. Bu sayede kendinizi...Balık Burcu - Bugün