"Uğur Vardan" hakkında bilgiler ve tüm köşe yazıları Hürriyet Yazarlar sayfasında. "Uğur Vardan" yazısı yayınlandığında hemen haberiniz olması için Hürriyet'i takip edin.
Uğur Vardan

Onca yoksulluk varken...

‘Parazit’, Seul’de yoksul bir ailenin zengin bir ailenin hayatına dahil olmasıyla değişen dengeleri, sınıf mücadelesi ekseninde anlatıyor. Güney Kore sinemasının usta yönetmenlerinden Bong Joon-ho imzalı yapım, bu yıl Cannes’da ‘Altın Palmiye’nin sahibi olmuştu.

Onca yoksulluk varken...
PARAZİT (BEŞ ÜZERİNDEN ÜÇ BUÇUK YILDIZ)

Yönetmen: Bong Joon-ho
Oyuncular: Song Kang-ho, Choi Woo-shik, Chang Hyae-jin, Park so-barajı, Lee Sun-kyun, Cho Yeo-jeong, Jung Ziso, Lee Jung-em, Jung Hyeon-jun
Güney Kore yapımı

Pasolini’nin 1968 tarihli yapıtı ‘Teorema’da bir yabancı aniden zengin bir ailenin hayatına dahil oluyor, hepsiyle (anne, baba, oğlu, kız ve hizmetçi) bir şekilde ilişkiye giriyor, sonra da çekip gidiyordu. Daha sonrasında biz seyirciler, o yabancının değiştirdiği düzenin, ev sakinlerinin yaşamında bıraktığı izlerin takibine soyunuyorduk... Söz konusu film, yönetmenin kendisinin de naklettiği üzere burjuvaziye olan nefretinin bir ifadesiydi ve Terence Stamp’in canlandırdığı ‘dışarıdan gelen’in dokunuşuyla, o kusursuz gibi görünen yapı bir güzel dağılıyordu.  

Güney Koreli büyük usta Bong Joon-ho’nun bu yıl Cannes’da ‘Altın Palmiye’ye uzanan son çalışması ‘Parazit’te (‘Gisaengchung’) de benzer bir olay örgüsü var.

Bu kez ‘yabancı’ bir kişi değil; Seul’ün yoksul bölgelerinde yaşayan, modernizmin teknolojik nimetlerinden haberdar ama WhatsApp’a girmek için bile üst komşunun internet sinyalinden yararlanmaya çalışan bir aile (‘Kim’ler).

Makûs talihlerini değiştirmek ve hayata tutunabilmek için çeşitli yollara (ucuza pizza kutuları imal etmek gibi) başvuruyorlar ama bu çabaları ‘sürdürülebilir bir çözüm’e dönüşmüyor. Nihayetinde oğulları Ki-woo, bir arkadaşının yerine, kızına ders vermek üzere zengin bir CEO’nun malikânesine adım atıyor.

Delikanlı, sahte bir diplomayla girdiği bu dünyaya sonrasında adım adım ailesini de taşıyor. Ablası Ki-jung sanat eğitmeni kimliğinde, baba Ki-taek de zengin Park ailesinin bir komployla saf dışı bıraktıkları genç şoförü yerine direksiyona geçiyor. Son aşamada ise evin sadık hizmetkârı Moon-gwang yine kimi ayak oyunlarıyla sahne dışına alınıyor, yerine anne Chung-sook sahaya çıkıyor. Ve sonuçta bu alt sınıfın muhteşem dörtlüsü, üst sınıfın hayatındaki dinamikleri ele geçiriyor.

Lakin ev sahiplerinin bir hafta sonu kaçamağında, malikânede burjuvalara layık bir gece geçiren Kim’lerin saadet ve mutluluğu, erken dönüşle birlikte bozuluyor. Bu arada önce evin altındaki labirent ve yaşanan farklı bir hayat modelinin farkına varıyorlar, sonra da kendilerinden önce benzer emelleri olanlarla mücadeleye girişiyorlar...Onca yoksulluk varken...Kapitalizmin açtığı yaralar

‘Cinayet Günlükleri’, ‘Canavar’, ‘Snowpiercer’, ‘Okja’ gibi yapıtlarıyla tanıdığımız Bong Joon-ho, son adımı ‘Parazit’te yine kapitalizmin açtığı, kapanmayan ve bu sistem daim kaldıkça sonsuza kadar kapanmayacak olan meselelere dokunduruyor ve burjuvaziye olan öfkeyi perdeye taşıyor.

Won Han Jin’le birlikte yazdığı senaryo, mükemmel bir çatı üzerine inşa edilmiş. ‘Parazit’ her aşamasında içindeki katları açıyor ve giderek genel bir yelpazede seyrediyor. Park’ların kibirli aile babası Dong-ink, naif ve dış dünyanın sertliğinden uzak karısı Yeon-kyo, iyiliksever ama ‘açın halinden anlamaz tok hayatlarına’ (şehrin fakir ve altyapıdan uzak kesimleri su baskınlarıyla evlerini ve hayatlarını kaybederken onlar düzenleyecekleri partinin derdinde mesela) devam ededursun, ‘alt sınıfın laneti’ kapılarını çalıyor...

‘Hepsi aynı kokuyor!’

Öte yandan filmin, burjuvaziye birbirinden habersiz, farklı kimlikler altında tavsiyelerle sızmış gibi görünen ailenin bağlarına ilişkin en güzel yorumunu Park’ların küçük oğlu Da-song yapıyor ve anne-babasının keşfedemediği bir şeyi yakalıyor: “Hepsi aynı kokuyor!”

Ekonomik durumun yarattığı açmazlar ve aradaki büyüyen makaslar sadece Bong Joon-ho’nun yapıtlarının değil, Uzakdoğu sinemasından uzun bir süredir gelen yapımların ortak teması. Mesela birkaç yıl önce izlediğimiz Park Chan-wook’un ‘Hizmetçi’si (‘Ah-ga-ssi’), geçmişten bir öykü anlatsa da derdi sınıf meselesiydi.

Geçen sezon izlediğimiz Lee Chang-dong’un ‘Şüphe’sinde (‘Beoning’) de manzara aynıydı.

Keza ‘Cannes 2018’de ‘Altın Palmiye’ kazanan Hirokazu Kore-eda’nın ‘Arakçılar’ı (‘Manbiki kazoku’) aynı dertlerden mustaripti...

Aslına bakılırsa ‘Parazit’, belki tema bakımından ‘Teorema’nın izlerini sürüyor ama birinci elden akrabalığı ‘Arakçılar’la da fazla...

‘Parazit’ hem Cannes’da ipi göğüsledi hem de birçok eleştirmenin gönül tahtında en üst sıraya oturdu; Bong Joon-ho’nun yapıtı kimilerine göre bu yılın en iyisi, kimilerine göre de ‘başyapıt’.

Benimse bu alttan alta, ‘Joker’deki “Zenginleri öldürün” çizgisinde gezinen öfkeli filme ilişkin hissiyatım odur ki, yönetmeninin çizgi üstü refleksleri ve senaryosunun olağanüstü matematiğiyle göz kamaştırıcı olmayı seçmiş. Ve dahi, mükemmel olmak için özel olarak çaba sarf edilirken anlatımında teknik fazla ön plana çıkmış; bu da öykünün soğuk, mesafeli ve yer yer hesaplı olmasına yol açmış.

“Peki bunlar problem mi, zaten her film böyle olmak için çabalamaz mı” diyebilirsiniz. Haklısınız ama ben yine de ‘Arakçılar’daki insani ortamı, yine tekniğe dayalı ‘postmodernist Kemalettin Tuğcu ruhu’nu ve gözyaşlarımı esir alan insaniliği ve sıcaklığı daha çok sevmiş, kendime daha yakın hissetmiştim. ‘Arakçılar’ın yoksullarındaki iyi kalplilik burada yok.

Elbette ‘Parazit’ bu açıdan gerçekçi bir film, alt sınıfın gözü döndüğünde (bu arada belirtelim; üst sınıfın her daim dönüktür, ayrım yaptığımız yok yani!) yapacaklarını kestiremezsiniz ama son kertede benim için aynı sularda yüzen bu iki film arasındaki tercihim ‘Arakçılar’dan yanadır.

Aşağıdakiler ve yukarıdakiler

Bu arada ‘Parazit’te karşımıza çıkan modern mimari örneği malikâneyi bir metafor olarak da çok başarılı bulduğumu, evdeki gizli kapıyla açılan zemin altı hayatın da ‘Aşağıdakiler-yukarıdakiler’i çok iyi tarif ettiğini düşünüyorum. Son olarak yönetmenin filmografisi bakımından da hâlâ en iyi filminin belki de sinema tarihinin en mükemmel seri katil öyküsü olan ‘Cinayet Günlükleri’ (‘Salinui chueok’) olduğu kanısındayım.

‘Ağır metaller’in dönüşü

Terminatör: Kara Kader (BEŞ ÜZERİNDEN ÜÇ YILDIZ)
Yönetmen: Tim Miller
Oyuncular: Linda Hamilton, Arnold Schwarzenegger, Mackenzie Davis, Natalia Reyes, Gabriel Luna, Edward Furlong, Diego Boneta, Enrique Arce, Steve Cree, Tom Hopper, Cassandra Starr, Brett Azar, Tabata Cerezo / ABD yapımı

Onca yoksulluk varken...

En iyi örneklerini başlarda verdikten sonra eski karakterlerinin gölgesinde ilerleyen birkaç filmin ardından bu hafta salonlarımıza konuk olan altıncı adım ‘Terminatör: Kara Kader’ (‘Terminator: Dark Fate’), kartları yeniden dağıtma niyetinde. Aradaki üç filmi ekarte ederek özellikle ‘Terminator 2: Judgment Day’i referans alan bu yeni yapım, serinin öncü yapımlarının bildik mekanizmalarında dolaşıyor. Yine gelecekten iyi niyetli bir kurtarıcı (ismi Grace) ve yine ölüm makinesi şeklinde çalışan üst düzey bir robot (türü ‘Rev-9’) geliyor.

Kurtarıcı bu kez saf bir makine değil, makineleşmiş üstün bir insan. Gelecekteki kötülüğün yok etmek istediği hedef ise Meksikalı, Dani Ramos adlı genç bir kadın. Öykü bildik takip sahnelerinin yanı sıra sürekli kılık ve form değiştiren metalik katil rutini şeklinde ilerlerken devreye yaşlanmış ama mücadele ruhlarını kaybetmemiş iki klasik karakter; Sarah Connor ve ‘T-2’ giriyor. Hep birlikte el ele vererek artık daha önce yenilgiye uğratılan Skynet’in yerini alan Legion adlı oluşuma karşı mücadele vereceklerdir.

‘Deadpoom’dan hatırladığımız Tim Miller’ın yönettiği, Linda Hamilton ve Arnold Schwarzenegger’in de kayda değer rollerde karşımıza geldiği ‘Terminatör: Kara Kader’, elbette serinin James Cameron imzalı öncü yapımları düzeyinde değil ama aksiyon sahneleri ve eskiye vâkıf seyirciyi çıkardığı nostaljik yolculuk itibariyle ilgiyi hak eden bir çalışma.

Diğer seçenekler...
Haftanın yenilerinden ‘Merhaba Güzel Vatanım’, Cengiz Özkarabekir imzasını taşıyor; filmin kadrosunda Yetkin Dikinciler, Serkan Altıntaş, Berna Laçin, Pelin Batu, Umut Başkırma gibi oyuncular yer alıyor. Joseph Kelly’nin yönettiği ‘Palyaço’da (‘Clown Motel: Spirits Anise’) Martin Klebba, Tony Moran, Ari Lehman ve Julie Anne Prescott gibi isimler rol alıyor. Yerli gerilim ‘Araf 3: Cinler Kitabı’nda başrolleri Mehmet Baştürk, Çağla Erdimen, Emre Özmen ve Sevgi Akoğlu paylaşıyor, yönetmen Biray Dalkıran.
Onca yoksulluk varken...
 

 

 

X