"Bilge Egemen" hakkında bilgiler ve tüm köşe yazıları Hürriyet Yazarlar sayfasında. "Bilge Egemen" yazısı yayınlandığında hemen haberiniz olması için Hürriyet'i takip edin.
Bilge Egemen

Bilge Egemen

Bodrum’a bir koşu temizliğe gittim

9 Kasım 2017


Bak bu hikaye, masal değil. Ben henüz bir bebekken, babam başka bir ülkenin pek de gelişmemiş izole bir bölgesinde doktorluk yaptığı için biz orada yaşarken gerçekleşmiş. O bölgede insanlar temizlik nedir bilmeden pislik içinde yuvarlanıp gidermiş. Genellemeleri sevmediğim için ülkenin adını vermeyeceğim. Çünkü her ülkenin temizliği önemseyen insanları olduğu gibi maalesef doğayı hırpalayıp, dünyayı koca bir çöp sepeti gibi görenleri de var. Tıpkı bizde de olduğu gibi...
Öyle vicdansızlar, öyle vurdumduymazlar ki şaşarsın bu rahatlıklarına. Sokakların, güzelim doğanın saçını başını öyle bir yolarlar ki inanamazsın yüreklerinin nasıl sızlamadığına. Nereden bakarsan bak olmaz. Aklın bir türlü almaz. Nasıl, nasıl atmışlar bu çöpleri kıyıp da güzelim doğaya?

KIYILAR ÇÖP YIĞINI
Bak işte ben de sinir olduğum bu mevzu üzerine, sırf çöp toplamak için Bodrum’a gittim. Aras Kargo 2014’ten beri Deniz Temiz Derneği (TURMEPA) ile birlikte Samsun’dan Van’a, Büyükada’dan Fethiye’ye Türkiye’nin kıyılarını tek tek temizliyor. Yılın son temizliğini Bodrum’da yapacaklarmış. Temizliği yapanlar kim diye soracak olursan, Aras kargo çalışanları ve çoluk çocuk tüm aileleri...
Biz bir grup gazeteci de kendimize “Süpürgeler” adını takıp, onlara yardıma gittik ve Gümbet Limanı’nda sadece birkaç saatte yaklaşık 1 ton çöp topladık. Aman neler neler atmışlar, anlatsam “Yok artık!” dersin. İnan bol keseden çöpün bin bir halini kıyılarımızda görebilirsin.

SOKAK HAYVANLARINA DA

Yazının devamı...

Kaç İzmir var İzmir’in içinde?

2 Kasım 2017

 

Ertesi sabah gazeteleri açtığımızda yüzümüzün, insan suratından allı güllü, morlu pembeli kumaşçılar çarşısına ışık hızıyla nasıl dönüştüğünü tahmin edemezsin. Sen kalk 18 metrelik 30 ton endamlı Finli balina podyuma çıkan manken edasında körfeze gir... Güzelyalı’dan Susuz Dede’ye salına salına, cilveli, sürmeli pozlar kes... Fıskiyeni 7-24 açık tut... Fışkırtacak, püskürtecek suyunu esirgeme... Ve tabii gazetelere çarşaf çarşaf konu ol... (Yıllardan 1995, kuzum)
İşte bu yüzden Adil’e “İzmir” dediğinde aklına balinalar da gelir. Çünkü yalan mı? Onun İzmir’inde balina da kendine yer edinmiştir. Bizim Melda’ya “İzmir” desen, emin ol, devasa bir söğüş resmi canlanır kafasında. Of, of onun İzmir’i söğüşçülerle doludur. Ve sırf söğüş hasretine dayanamadığı için yıllar sonra İstanbul’dan İzmir’e döndüğü doğrudur. Mesela ben her ne kadar İzmir’i beton beton görüp hüzünlensem de, annemin İzmir’i ağaçlarla çiçeklerle doludur. Sanırsın annem Babil’in asma bahçelerinde yaşamaktadır. Tek tek bilir Kültürpark’taki ağaçları. Hangi bahçede, hangi mevsimde, hangi çiçekler açtığını.

BENİM İÇİN YEMEK
Benim İzmirimi anlatmaya kalksam sana... Atletli babalarla yapılan balkon kahvaltıları da gelir aklıma, sabah yürüyüşü sırasında kordonda rastladığım zıplayan yunuslar da... Kış aylarında Alsancak’a çöken kömür kokusu günümüzün gökyüzünde muhtemelen kalmadı ama, hala sıcacık tütmekte benim burnumun ucunda... Benim İzmir’im biraz da Melda gibi yoksunluk ve yemek kaynaklı. İzmir’in börülcesini, sabah kumrusunu, kuzu kulağını, kazandibi ve dönerini özlemekle geçmedi mi İstanbul’daki ömrüm? Geçti. (Zincir restoranlardan önce kazandibi ve döneri çok farklıydı İstanbul’un. Bu konuda beni kandıramazsın.) Ama en çok da Manisa Kebabı’nı özlemelere doyamadım. Tamam tabii ki Manisa Kebabı Manisa’nın. Ama ben hep İzmir’de yemiş olduğum için İzmir’le özdeşleştirmişim ne yapayım? Diyelim ki 3 günlüğüne İzmir’e gelmişim. 3 gün boyunca Manisa Kebabı yerdim. O kadar yani. İçimden Manisa Kebabı tarlaları çıkacak, üç kıtayı doyuracak kadar...

NASILSA ATLAMIŞIM

Yazının devamı...

Tesadüflerin çocuğu için mutluluğun formülü

26 Ekim 2017

 

Garip ve tatlı olduğun kadar da kendi halindesin. Diyor ki sana şefin; “Al şu zarfı, bir koşu Imperial Otel’de kalan şu isimdeki müşteriye tez elden ulaştır yavrucuğum... Hadi bön bön bakma, kaldır poponu, canlan ve uyuma! Koş, koşşşşt...”
“Ay yeter eziyet etme bana, kendimi Japonya’da bir kurye olarak düşünemem. Bu bana fersah fersah uzak bir hayal. Benden olsa olsa bir Kleopatra, bir Esmeralda ya da Büyük İskender çıkar. Zaten mahallemizden Saadet ablanın hakkımda yayınladığı reenkarnasyon raporum da öyle söylüyor” deme bana sakın saçlarını sağa sola attıra, attıra.


Sen bir kuryesin ve zarfı ulaştırdığın beyefendi “Ah” diyor “Tüh!”. Üzerinde sana bahşiş verecek hiç bozuk parası kalmamış. Telaşlanıyor. Eline kağıt kalem alıp, bir şeyler yazıp eline tutuşturuyor. “Bozuğum yok ama bari bunu al. Bak ileride değerlenebilir bu yazdığım” diyor.
Adam Einstein. Bildiğin hani şu dünyanın en dahisi. Daha yeni Nobel ödülü kazanmış ve o sırada akademik bir toplantıya katılmak için Tokyo’da. Sen ey kurye, elinde tutuşturulan iki nota şaşkın şaşkın bakıyorsun. Almanca bilip bilmediğini, bilmediğim için yazılanı o sırada anladın mı kestiremiyorum. Muhtemelen parayı tercih ederdin. Hiç tanımadığın adamın verdiği kağıt parçalarına bakıp, belki de içinden küfür bile ettin. Bilsen; halbuki koskoca Einstein az önce sana mutluluğun formülünü yazıp, verdi. Üstelik Nazım Hikmet “Mutluluğun resmini yapabilir misin Abidin?” diye Saman Sarısı şiirinde Abidin Dino’ya sormadan yıllar yıllar önce.


Yazının devamı...

Bir bir deşifre edilsin tacizciler

19 Ekim 2017

Üstelik dün değil, kendi tarihimin M.Ö.’sünde (milattan öncesinde). Düşün o kadar eski yıllarda, hem de İsveç’te İsveçlilerin sofrasında, İsveç televizyonu kamera şakası mı yapıyordu bana? Tööbeler olsun şaşkınlığıma. “Dön de kadınlara bak” demişti bir keresinde de bir belgesel için röportaj yaptığım “şiddet” konusunda uzman kişi: “Sokakta çocukların enselerine şaplak indirenler çoğunlukla anneler değil mi?” Başka bir uzman kadın da “namus” cinayetlerini açıklamaya çalışırken bana bir defasında şöyle bir şeyler söylemişti: “Oğullarının ellerine kızlarını öldürsünler diye silahı verenler çoğunlukla annelerdir. Çünkü o anneler kız bebek olarak geldikleri bu dünyada, babaları, abileri, kocaları tarafından o kadar çok ezilirler ki, sonunda 8 oğulun anası olup da yaşlandıklarında baş köşeye oturtulurlar. Ve artık sözleri dinlenir hale gelir. Ama ne gördüysen onu uygulamaz mısın bu hayatta? Bir yavru armut misali, baka baka babana, baba armuta dönüşmez misin?”

TERSİNE ÖRNEKLER
Bravo alkışlar sana! Yani çıkara çıkara kadınları mı suçlu çıkardın şimdi bu şiddet, taciz olaylarında? Daha da neler? Bir bu eksikti! dediğini işittim sevgili okur. Vallahi de ciddiye almadım, biliyorsun çok severim seni. Kirpiğinin düşmesine kıyamam. Demem o ki sana; çok kızgınım kadına vuran adama da, çocuğuna şaplatan kadına da İsveç’teki kadından dayak yiyen adama da (Bak gördün mü bu kadar uzmanı dinlediğim halde yine de dilim dönmüyor, Türkiye’de karısından dayak yiyen bir erkek olma ihtimalini düşünmeye. Çünkü biz o kadar alışkınız ki bu ülkede tam tersi örnekler görmeye. Gördün; işte bu kadar da eski kafalıyım.)

ŞU HARVEY MESELESİ
Şu Hoollywood’un soytarı kralı Harvey Weinstein adlı adamdan geldi aklıma sabah sabah bütün bu muhabbetler. Angelina Jolie’den Gwyneth Paltrow’a taciz etmediği kadın kalmamış adamın. Sorsan bana derim ki; olur mu canım koskoca yıldızlar ezdirir mi hiç kendini? Tacize uğrasalar yerler ve gökler oradan Zeus geçiyormuş gibi gümbür gümbür oynar. Öyle bir adamı bir saniye bile yaşatmazlar. Fakat hayat öyle mi ya? Demek ki bu yine bir İsveç, Norveç meselesi değil. Hollywood’da bile susup oturmuş peşlerinden milyonları koşuşturan kadınlar. Ama çıktı bir kadın ve ilk ilmeği söktü. Sonra devamı çorap söküğü gibi geldi. Bak artık adamın giyilecek tek bir kazağı yok bu hayatta. Sökülsün inşallah bütün tacizcilerin tek tek bütün ilmekleri. Çırılçıplak kalsınlar tipili, fırtınalı ovalarda. Tek başlarına. İşte bu da bugünkü emelim. Hayırlı günler sana.

Yazının devamı...

Dizeler renklendi

12 Ekim 2017


“O bu gece ölebilir ceketinin göğsünde bir kurşun yanığıyla. / O bu gece gitti ölüme kendi ayağıyla. / - Cigaran var mı? dedi.../ - Var, dedim. / - Kibrit? / - Yok, cigaranı kurşun yakar dedim, / Aldı cigarayı gitti. / Belki şimdi upuzun yatıyor dudaklarında yanmamış bir cigara, göğsünde bir yara... / Gitti.”

MİSAFİR SALONLARI
Çocukken çok üzülürdüm sadece misafir için, bal dök yala, tertemiz saklanan misafir salonlarına. Düşünsene tüm ev halkına yasak. Ve sen ey, seni gidi haylaz çocuk! Girip de dağıtmayasın diye kapıları sana sımsıkı kilitli. Kalan odalar cezaevin...
Düşünüp, düşünüp hüzünlenirdim kendi kendime, “Bak biz ölüp gideceğiz, ama bu altın varaklı kadife koltuklar, kristal avizeler, vitrinin içinde sergilenen gümüş şekerlikler sakız gibi tertemiz, ay gibi dimdik ayakta kalacak. Değer mi hiç yılda iki kere eve bir misafir gelecek diye en geniş yaşam alanından mahrum kalıp, küçücük oturma odalarına tıkılmak?” diye.
Halbuki tepe tepe kullanmalıydık, biz ölümlüler, ölümsüz gibi duran eşyaları. Yani kalbimizden daha mı değerliydi kazayla kırılabilecek kristal kül tablaları? Fakat gel gör ki, yıllar yıllar sonra bu hüzünlü duygumun tam zıddını geçen gün bana Fahri Özdemir yaşattı. Yayınevi’nde bir kitap projesi için çalışırken biz, tak diye önüme Nazım Hikmet’in kendi eliyle yazdığı bir şirini koydu. Sonra bir sürü efsane şairin kendi el yazmalarını tek tek önümüze dizdi. Koklamaya kıyamazsın o kadar heyecan verici.

EL YAZMASI KİTAPLAR

Yazının devamı...

Özgürlük

5 Ekim 2017


Çünkü özgürlük; bir kere işin ta en başında, seçim yapmayı gerektirir. Yani bir de vazgeçmeyi... Bir şeyleri seçeceksen eğer, bir şeylerden de vazgeçeceksin çünkü. “Hayır” demeyi, hoşa gitmemeyi bileceksin tabii en başta. Başkalarının saçtığı o korkunç korkudan korkmamaya cüret edeceksin. Konformizmin o kuş tüylü kollarına ilelebet sığınıp, pamuktan bulutlarda yan gelip yatmak dünyanın en kolay işidir ciğerimin köşesi.
Tıpkı, kurtlar haykırırken senin de haykırman, kurtlar uyurken senin de uyuman gibi...

O ZAMAN PEŞİNEN SÖYLEYEYİM
* Ayol sabah sabah nereden çıktı bu büyük büyük laflar...
* Başımızın tepesinde en kıt notlu edebiyat hocamız gibi bilgiç bilgiç boza pişirmeler...
* En ukala arkadaşımız gibi üstten üste gelmeler...

Yazının devamı...

Finlandiya bu işi nasıl halletti?

28 Eylül 2017

Ya da topuklayıp kendimden mütemadiyen kaçabilirdim. Bak çok ciddiyim. Duygularımı çok mu ortaya karışık kebap gibi ifade ettim? O zaman ayıklayıp şöyle servis edeyim: “Cem hadi... Cem hadi... Ceeeeem yeter! Kalk da artık şu ödevini yap!” demekten inan bıktım. E dolayısıyla çocuk da muhtemelen benden. Kim ister, her ne kadar böyle dünyalar tatlısı olsa da cır cır öten, kafalarda bozalar pişiren, biricik bir anneyi?
Halbuki gündemi o kadar yoğun ki çocuğun. Ödev yapmaya hangi ara, derede vakit bulacak? Youtube’u için video mu montajlasın? Star Wars serisinden Darth Vader legosunu mu tamamlasın? Bisikletine atlayıp, arkadaşıyla buluşup dondurma almaya mı fırlasın? Manga koleksiyonu aşkına internetten Japonca öğrenmeye mi çalışsın?


Düşünsene sen bunları yapmak isterken annen sana “ödev” diyor.
Şimdi koy sen de kendini, çöldeki bahtsız bir anne yerine. Ödev de ödev desen etli türlü. Demesen türlünün zeytinyağlısı. Hangisi doğru? İşte böyle karalar bağlamışken ben, gökten Michael Moore’un “Where to invade:Next” belgeseli düştü başıma. Michael Moore’u bilirsin. Yaptığı belgeseller Oscar’lar alır, dünyada gişe rekorları kırar. Kendisi kafayı, küreselleşmeden, sivil silahlanmaya, sağlık sisteminin çarpıklığından Bush’a takmıştır. Belgeselin bir yerinde Moore, eğitim sistemini incelemek üzere Finlandiya’ya gidiyor.

FARKLI EĞİTİM SİSTEMİ
Çünkü 1960’lı yıllarda Finlandiya’daki eğitim sistemi ABD’nin gerisindeyken, 2000’lerde iş değişmiş.

Yazının devamı...

TEOG gittiyse MEOG mu gelecek?

21 Eylül 2017

Çok ani oldu. Kılçık gibi boğazımın ortasına takıldı. Çeksen olmuyor, itsen inatla yürümüyor. Halbuki bak, kapı arkasında kanlı bıçaklı birbirini boğazlayan ebeveynler bile boşanacaklarını pattadanak söylemesinler de çocuklarının ruhlarını zedelemesinler diye bin bir türlü atraksiyona, numaraya başvuruyorlar. Gelsin birlikte aynı evde mutlulukla yaşıyormuş gibi yapmalar, yıllarca yapılan teflon tatiller, gitsin her tarafından plastik çiçekler akan sahte kahkahalı yemekler. Sanırsın bunlar Habil’le Kabil değil de, damarlarından saatte 500 kilometre aşk akan Romeo ve Juliette’ler. Ve çocukları da birbirinden kül yutmaz, uyanık ve fırlama çocuklar değil de sanki Salak ile Avanak kıvamında veletler.

YERİNE YENİSİ KOYULMADI

Tamam bu kadar da yalancı dolancı olmayalım ya da 8 Oscar’lı oyuncu gibi davranmayalım çocuklarımıza karşı ama yerine yenisini koymadan, hayatlarının bir rayından bambaşka bir rayına da bir Japon treni hızında aniden de zıplatmayalım. Neden oturup hep birlikte, bu karar öncesinde en azından geçen okul döneminde bu meseleyi tartışıp iki çift laf etmedik sanki. E, daha dün yeğenim Deniz Egemen annesi Şölen’e getirip bilgisayarını teslim etmemiş miydi? “Anneciğim anneciğim, şu bilgisayarımı yasaklamazsan ben bu gidişle, bu sene TEOG’a MEOG’a giremeyeceğim” diye. Düşün böyle oto kontrollü bizim çocuklar. Öyle Türk filmlerinin bilmiş Küçük Ömerleri. Kendi yasaklarını kendileri koyacak kadar. Halbuki sen bizim mavi gözlü, koca gamzeli, her daim gülen suratlı Deniz’i tanısan, böyle hareketler kitabında yazmaz. Düşün, o bile TEOG’dan ürkmüştü ama kaç senedir de kendisini hazırlıyordu. Kolay mı? Bu da hayatının akışını değiştirecek çok ama çok önemli bir sınavdı.
E tabii dün gece bilgisayarını geri aldı. Hatta yine kendi koyduğu “haftasonu arkadaşlarla boş boş gezelim tozalım” yasağını da tam kaldıracaktı ki annesi müdahale etti. Dedi ki: Denizcim TEOG yalan oldu. Ama önümüz sisli ve de puslu, sekiz bilinmeyenli denklemlerle dolu. Biz de bilmiyoruz tabii yerine MEOG ya da ŞEOG olup olmayacağını? Oğlum Cem’in kankası Can Girgin de tam yazın en cafcaflı rüzgarında, ağustos böceklerinin en gözde bekar kıvamında volta attığı sıralarda yelken kursunu bırakmış, şehire dönüp TEOG münasebetiyle erken açılan okuluna başlamıştı. Zaten yaz boyu test çözmekten helak oldu, 2 kilo ter attı çocuk.

PEKİ ŞİMDİ NE OLACAK

Çocukların motivasyonu sarsıldı. Hedefleri şaştı. Bak o kesin. Lütfen söyleyin bana! Sınava girmeyecekler ve yan gelip yatacaklarsa bu çocuklar, gidip onlara rahat edecekleri kuş tüyü yastıklar mı alalım? Yoksa yeni sınav yapılacaksa kaşlarına, gözlerine ya da kilolarına göre mi seçilecek çocuklar? Farkı ne olacak? Lütfen anlatın da ona göre hazırlanalım. Ya da bu sistemlerin hepsinden toptan vazgeçelim de tostçuya çırak mı verelim çocukları? Hazır iştahları da kaçmışken, tekrar açılır diye belki. Veya oto sanayide Mehmet Usta’nın yanına mı yollayalım? Yeni gelecek sistemde en ufak bir adaletsizlik olursa çok üzülürüz ve çok yazık olur bu çocuklara. Daha çocuk yaşta.
Korkuyoruz tabii. Korkuyoruz. Çocuklarımızın deneme tahtası olmalarından zaten yorulduk. Ama onları sokaklarda da bulmadık. Onları sokaklarda kaybetmeyi de istemiyoruz.

Yazının devamı...