"Ayşe Arman" hakkında bilgiler ve tüm köşe yazıları Hürriyet Yazarlar sayfasında. "Ayşe Arman" yazısı yayınlandığında hemen haberiniz olması için Hürriyet'i takip edin.
Ayşe Arman

Vazgeçmek yenilmektir

Tomris Giritlioğlu... <br><br>O, bu ülkedeki dizi anlayışını değiştiren kadın. O, bu toplumun yaşadığı travmaları önümüze koyan, unutmak isteyenlere, “Unutmayacağız, unutturmayacağız!” diyen kadın.

Varlık Vergisi, Mübadele, 6-7 Eylül, 12 Mart, 12 Eylül, Diyarbakır Cezaevi… Bildiğimiz ama unutmaya çalıştığımız yakın tarihi gözümüze soktu. İşine tutkuyla bağlıydı, yıllarca deli gibi çalıştı, çocuğu konumundaki iki dizisi (Bu Kalp Seni Unutur mu, Kasaba) siyasi sebeplerle yayından kaldırılınca hastalandı. Üzerine bir de annesini kaybedince, hastalığının adını koydular: Kanser. Elbette genetik faktörler, yanlış beslenme, sigara ve stres de etkiliydi. Artık daha sakin daha çatışmasız bir hayat yaşıyor. ‘Kayıp Şehir’ de kaldırıldı ama eskisi kadar üzülmüyor. Hastalığı da yenmiş durumda ama sürekli kontrol altında. Ortaköy’deki evinde yaptık bu röportajı. Neşeli, esprili, sıcak, sahici ve çok bilgili biri… Çok sevdik birbirimizi…/images/100/0x0/55ead693f018fbb8f899f463
Yeni projeleriyle bizi şaşırtmaya devam edecek…

Hacettepe’de İngiliz dili ve edebiyatı okurken nasıl oldu, sinema sizin için vazgeçilemez bir tutkuya dönüştü?
- Üniversite 1’in yaz tatilinde babam beni Londra’ya yolladı. Orada bir sinemanın önünde, baktım uzun bir kuyruk. O zaman daha henüz adını bile duymadığım Tarkovsky’nin bir filmi ‘İvan’ın Çocukluğu.’ Sırf meraktan girdim ve hayatımda bir deprem oldu. Fark ettim ki, benim ilgi duyduğum bütün sanat alanları, tek bir alanda, sinemada toplanmış. O gece anneme, babama mektup yazdım: “Okulu bırakıp, burada yönetmenlik okumak istiyorum, ne dersiniz?” Babamdan çok içten cevap geldi: “Senden ayrılmaya henüz hazır değilim. Okulunu bitir. Sonra ne istiyorsan yap!”
Sonra peki…
- TRT’nin sınavına girdim. TRT’nin hayatımdaki yeri önemli. Çok iyi bir okuldur. Önce, ‘Tabletten Kasete’ diye bir belgesel çektim, sonra ‘Beyoğlu.’ İkisi de yurtdışında ödüller aldı. Sonra da ‘Kanto’dan Tango’ya. Yayınlandıktan sonra İstanbul Festivali istedi. 10-15 dakikasını kırptım yolladım, sinemayla tanışmam ilk öyle oldu. Sonra da gerisi geldi…
Müthiş filmler, diziler yaptınız. Toplumsal travmaları görselleştirdiniz. Tarihe mi meraklısınız, o dönemlerle hesaplaşmaya mı?
- Yok, tarihe düşkünlük değil. Tarihi yaptığım araştırmalarla öğrendim, daha yakın oldum. Benim için ‘yüzleşme duygusu’ önemli. Ben sanatçının temel görevlerinden birinin, yaşadığı toplumun sorularını yansıtması olduğuna inanıyorum.
Yaptığınız bir şeyin başkaları tarafından yayından kaldırılması sizi ne kadar üzer?
- Artık eskisi kadar üzmüyor. Televizyonun halini, son bir yıldır vahim buluyorum. Şimdiki ‘reyting denek grupları’, eski denek grupları değil. Onları ciddiye almıyorum. Eskiden AB grubundaki temel kıstas eğitimdi, şimdi ekonomik güç. Böyle olunca da değişen sermayeyle birlikte, daha kolaycı bir seyirci grubuna geçti reyting belirleme hâkimiyeti.
Sizin seyredip beğendiğiniz diziler var mı?
- İki tane. Biri ‘Merhamet’ öbürü ‘Galip Derviş.’ Bu ikisini kaçırmamaya çalışıyorum. Tabii ki ‘Muhteşem Yüzyıl’ da güzel bir dizi. Timur Savcı önemli bir şeye cesaret etti ve çok başarılı oldu. Ama ben farklı işleri seviyorum./images/100/0x0/55ead693f018fbb8f899f465
Siz, sinemaya bir dolu genç yetenek kazandırmakla ünlüsünüz. Bu özelliğiniz nereden geliyor?
- Galiba sezgilerim güçlü. Gerçekten de ‘star avcısı’ haline geldim. Onlara samimiyetle yaklaşıp kalplerini çalıyorum. Onlar bana ne kadar borçluysa, ben de onlara bir o kadar borçluyum. Nejat İşler mesela, onu tek kişilik bir oyunda izlemiştim, çok gençti. Sonra unuttum gitti. Ama arıyorum da bir taraftan. Sonra karşıma çıkıverdi, iki ay uğraştım ikna etmek için. Bana “Sen deli misin? Niye uğraşıyorsun bu adamla bu kadar” diyorlardı, “Yok, bir şey var bu çocukta, çok parlayacak” diyordum. Nik Xhelilaj için de aynı şeyi söylüyorum, o da çok parlayacak.
Neye göre belirliyorsunuz?
- Benim için samimiyet önemli. Ben okullu olmayı hiç önemsemiyorum. Ne oyunculukta ne yönetmenlikte. Tabii ki birikim önemli ama oyunculukta farklı bir şey var, kalple beynin senkronize çalışması gerekiyor. Ve bir de tabii o anı hissedebilmesi. O yüzden herkes oyuncu olabilir, yeter ki yürekten istesin.
Gelelim ‘Kayıp Şehir’e. Dizi neden yeterli reytingi yakalayamadı?
- 16. bölüme kadar üç ayrı günde yayına girdik, beş ayrı saatte. Bunun reytingin yükselmesini engellediğini düşünüyorum. Ama kanal destekledi diziyi, onların da çok emeği var.
Yeni bir proje var mı?
- Var. Üstünde çalıştığım romantik bir drama var. 2014 romantizm yılı olacak. 2013’ün eylülünde başlıyor yeni dizimiz. Başroldeki erkek oyuncu inşaat işçisi. Diyorlar ki, “Tomris oraya pankartlar asar! Sol elleri havaya kaldırır” öyle takılıyorlar bana. Yok hayır, romantik drama olacak. Bir de ‘Üç İstanbul’ var. Büyük bir proje. Geçmişi anlatırken, bugünü de anlatmayı seviyorum. Onu da 2014 Eylül’üne hazırlıyoruz.
Yapmak istediğiniz, yapamadığınız, içinizde ukde kalan proje var mı?
- Yapamadığım değil, üstesinden gelemediğim bir proje var: Tanpınar’ın ‘Saatleri Ayarlama Enstitüsü.’ Ben Tanpınar’a âşık bir yönetmenim. Ama ‘Saatleri Ayarlama Enstitüsü’nü hakkıyla kotaracak ne bir senarist ne de bir yönetmen var Türkiye’de.
Oyuncular bu meslekte bayağı yüksek paralar kazanıyor. Peki ya yönetmenler, senaristler?
- Şu anda en çok kazanan oyuncular ve senaristler. Ben hiçbir zaman oyunculara, yazarlara verdiğimiz paradan daha fazla verilmesine müsaade etmedim. Ama evet, starlar feci para kazanıyorlar./images/100/0x0/55ead693f018fbb8f899f467
‘Star’ların bir diziyi alıp götürmekte etkisi ne kadar?
- Beş reytingi geçmez. Bir ilkem var dizi yaparken: Star olan projedir. Projeniz iyi değilse, istediğiniz kadar starlarla çalışın bir yararı olmaz. Önce fikir, sonra senaryo, sonra kast ve tabii yönetmen.
Mesleğiniz gereği, ortalığı yatıştıran bir tip misiniz?
 - Hayır, tam tersi duman eden bir tipim! Yıllarca çatışmalardan beslendim. Ama gönül almayı da bildim. Birinin kalbini kırdıysam, gece eve gelir, ağlardım. Ama kalp kırmaktan da yıllarca hiç vazgeçmedim.
Sizin yaptığınız, herkesin bildiğini yalın ama anlamlı ve farklı bir biçimde görselleştirip, insanların unuttuklarını hatırlatmak mı?
- Evet, hatırlatmak, önlerine koymak. “Bunu unutmayın” demek. Kusurlarımızdan dolayı utanmamızı ve tekrar yapmamamızı sağlamak. Ama bu toplum öyle bir toplum ki, sürekli hatalarını tekrarlamaktan vazgeçmiyor.
Toplumsal travmalarımızın en vahimi sizce hangisiydi?
- Diyarbakır Cezaevi. Bugün gündemde olan PKK sorununun başlangıç nüvesi de orada atılmış. Bir de ‘Hatırla Sevgili’de çok travmatik anlar yaşattık seyirciye. Ziverbey’de bir kadın tutuklu hep gözü kapalı işkence görür. Sonra onu bir odaya alırlar, gözünü açarlar, önüne de kocasının ölüm haberinin olduğu gazeteyi koyarlar. İlk gördüğü şey o olsun diye. Bir insan bundan daha vahim ne yaşayabilir?

Aşk aklımdan bile geçmiyor

Hayatınızda bir aşk istemez misiniz? Bu süreci daha kolay atlatmanıza yardımcı olmaz mıydı?
- Kesinlikle istemiyorum. Aklımdan bile geçmiyor. Eski eşim Aycan’dan sonra 12 yıl süren bir ilişki yaşadım. Ama bir aşkı, hayat boyu diri tutmak için, kadının da, erkeğin de çok çaba harcaması gerekiyor. Bu çabadan vazgeçtiğinde de aşk, ‘şak’ diye bitiyor. Bir de bir dönem geliyor, âşık olmayı o kadar da fazla önemsemiyorsunuz. Hayatınıza daha farklı öncelikler giriyor. O zaman âşık olmak da zorlaşıyor. Daha seçici olmaya başlıyorsunuz. Tabii ki 70 yaşında da el ele olabileceğim bir adam olsun isterdim yanımda. Bunu başaran kadınlara hayranlık duyuyorum. Ben başaramadım. Çünkü bir süre sonra, kendinden memnun kadınlardan, erkekler memnun kalmıyor. Kendine güvenen kadınlarla yarışa giriyorlar.

Vazgeçmek yenilmektir

Babasına âşık kızlardanım

Çocukluktan bu yana değişmeyen bir özelliğiniz var mı?
- Var. İnatçılığım. Bezdiririm adamı ama vazgeçmem. Kitabımda yazmaz.
Bu inatçı çocuk nerede büyüdü?
- Babam Antakyalı, annem Adanalı. Çocukluğum bu iki şehir arasında geçti ve çok güzeldi.
Baba?
- Ben babasına âşık kızlardanım. Dünyanın en demokrat adamı.
Çok iyi bir hukukçuydu ama aslında şairdi. Ve nasıl yakışıklıydı. Babam, büyük aşkımdı.
Anne?
- Babamı kaybettikten sonra, aslında anneme ne kadar benzediğimi keşfettim. Cesur ve lider ruhlu bir kadındı. Bir de babaanne figürü var. Bütün aileyi o yönetirdi. Babama çok düşkündü, haliyle en gözde torun ben oldum.
Kardeş?/images/100/0x0/55ead693f018fbb8f899f46b
- Var var, aramız çok iyidir, Ankara’da yaşıyor.
Çocukluğunuza dair hatırladığınız en önemli şey?
- Beş yaşındayken feci bir trafik kazası geçirdim ve şaşı kaldım. Annemle babam beni kaptıkları gibi İsviçre’ye götürmüşler, oradakiler “Çaresi yok, ancak 18 yaşında ameliyatla düzelebilir” demişler. Allah’tan Antakyalı göz doktoru Cafer Bey duruma el atıyor, henüz deneme safhasındaki bir metodu uygulayarak beni tedavi ediyor. Gözlük takmaya başladım ama bir yıl boyunca bir gözüm kapalı dolaştım. Ama yaşadığım asıl travma o kaza ya da şaşı olmam değildi…
Neydi peki?
- İlkokula başlarken sınıftan içeri girdiğimde, çocukların korkup benden kaçmasıydı. Çünkü kalın kaşlı, kocaman gözlüklü, gözlerinden biri pamukla kapalı biri çocuk gelmişti sınıfa. Üstelik bir gözü de şaşıydı. Kimse yanıma oturmak istemedi. Sonsuza kadar unutmayacağım bir acı yaşadım, koşa koşa eve geldim. Yıllar sonra o kazaya çok şey borçlu olduğumu fark ettim, şimdi de kanserime...
Neden?
- Hayatımızdaki kırılma noktaları, bazen hayatla baş edebilmemizi kolaylaştırıyor. Doktorum Cafer Bey, “Ne kadar çok okursan, gözün o kadar çabuk düzelir!” dediği için, okudum, okudum, okudum. İlkokulu bitirdiğimde Rus ve İngiliz edebiyatını hatmetmiştim. O kaza sayesinde okumayı seven biri oldum…
Peki ya sonrası?
- Babam 42 yaşındayken Yargıtay’a seçildi, ver elini Ankara. TED’e girdim.
Hep mi iyi okuyan, başarılı bir talebeydiniz?
- Evet. Hayatta, çalışmadan hiçbir şey olmayacağını erken öğrendim. Yetenek bir yere kadar. Disiplin, kararlılık ve çalışma gerekiyor.
Anneniz, babanız hayatta mı?
- Ne yazık ki ikisi de değil. Babamı felçten, annemi kanserden kaybettik. Teyzemi de dayımı da…

Kazandırdığı oyuncular

Tuba Büyüküstün, Beren Saat, Bülent İnal, Nejat İşler, Ahu Türkpençe, Özgü Namal, Begüm Birgören, Berk Hakman, Onur Saylak, Cansel Elçin, Selma Ergeç, Günay Karacaoğlu, Gerçek Sağlar, Nik Xhelilaj, Melisa Aslı Pamuk…

Benim için üzülme

Hastalandığımda oğluma, “Bana bir şey olursa, üzülme!” dedim, “Çünkü çok güzel bir hayat yaşadım, hayatım boyunca da sadece istediğim şeyleri yaptım!”  Bu, bana babamın söylediği bir şeydi. Babam, “Kuşkusuz arkamdan en çok sen acı çekeceksin. Ama hep şunu düşün kızım” demişti, “Çok güzel aşklar ve şiirli bir hayat yaşadım. O yüzden benim için üzülme!”

Korkmuyorum

Kanser olduğunu öğrenen insanlar korkmasınlar. Baş etmenin yollarını araştırsınlar. Önemli olan, gerçekten inanmak ve koy vermemek. Nil Molinas’a en son 20 gün önce kontrole gittim, “Ya tamam artık” dedim, “Senede bir yapsak şu kontrolleri?” “Olmaz” dedi, “İki yılı bitiriyorsun ama üç yıl daha var önümüzde.” Ben o üç yıldan da korkmuyorum!

Artık daha sakin ve huzurluyum bunu da kanserime borçluyum

Kanserinizi genetikle mi açıklıyorsunuz?
- Hayır, kanserin tek bir sebebi yok. Tamam, genetik geçmişim var ama ben çok yoruluyordum. Sabahlara kadar çalışıyordum.
Ne yani! Bu kadar çok çalışmamak mı gerekiyor?
- Ben tutkuyla bağlıyım
mesleğime. Her şeyle, en ince ayrıntısına kadar ilgilenirdim, mükemmeliyetçiydim. Bu mesela, çok doğru bir şey değilmiş. Bu kadar kendinden geçercesine çalışma, bedenin isyanına sebep oluyor. Bir de tabii stres ve üzüntü…
‘Kasaba’ ve ‘Bu Kalp Seni Unutur mu?’ o dönem yayından kaldırıldı. Kansere yakalanmanızda bunun da etkisi oldu mu?
- Mutlaka olmuştur. İkisi de tutkuyla bağlı olduğum dizilerdi,
siyasi nedenlerle yarıda kaldı. Çocuklarımdan ayrılmış gibi oldum. Arkasından annemi kaybettim. Hepsi üst üste gelince, hastalığa zemin hazırlanmış oldu.
İlk nasıl fark ettiniz?
- Bildim bileli enerjik ve hiperaktifim. Ama kendimi bitkin hissetmeye başlamıştım ve öksürüyordum. Doktor, ‘pet taraması’ istedi. ‘Güz Sancısı’na başlamadan önce de bir pet istemişti, çektirmiştim, bir şey yoktu. Biraz da ona güvendim, gitmedim. Ama gerçekten bir tuhaflık vardı, canım montaj odasına girmek bile istemiyordu, ki çok severim, ayaklarım geri geri gidiyordu. Bitkinlik, ilk sinyal oluyor. Ama işimi bir türlü bırakamadım. Dört ay sonra oğlumla bir yönetmen arkadaşım geldiler, koluma girdiler ve beni zorla ‘pet’e götürdüler. Çekildi.
Sonuç?
- “Bir daha çekmemiz gerekiyor” dediklerinde anladım. “Ne kadar büyük?” dedim. “Henüz küçük” dediler. “Habis mi?” “Evet.”
E n’aptınız peki? Sakin mi karşıladınız, “Bu kadar çalışırsam olacağı buydu” mu dediniz…
- Aklımdan geçen ilk cümle şuydu: “Sonunda oldu!” İlk başlarda, benim dışımda gerçekleşen bir şeymiş gibi algıladım, sanki kanser olan ben değildim. Bir gün başına gelebileceğini söylerken de insan, aslında ihtimal vermiyor. Sonra, oğlum Ilgaz’dan ayrılmaya hazır olmadığımı fark ettim. Hoş bir anne-oğul ilişkisi var aramızda…
İnsan böyle bir haberi öğrendiğinde n’oluyor, yıkılıyor mu, çöküyor mu?
- Yıkılmıyorsunuz ama hiçbir şeyin eskisi gibi olamayacağını biliyorsunuz. Hayatınızı değiştirmeniz gerektiğini de. Çok uzun süre hiç ağlamadım. Sanki kendimi dışarıdan izliyor gibiydim. Kuzenimin eşi Mete Düren, çok iyi bir hekimdir. Benim için en iyi tedaviyi ayarladı. Kemoterapi ve radyoterapi başladı. Onkoloğum Nil Molinas Vandel, radyoterapist Uğur Selek ve Yasemin Bölükbaşı mükemmel bir tedavi uyguladı. Benimki en hızlı üreyen cinstendi. Öyle olmasına rağmen, şimdi bütün tahlillerim çok iyi çıkıyor. Tam iki yıl oldu, gayet iyiyim ama sürekli kontrol altındayım.
Kanserle başa çıkmayı becerdiniz?
- Kanser olunca insanın önce kendisini tedavi etmesi gerekiyor. Tek bir yöntemi yok. Ben klasik tıpla alternatif tıbbı birleştirdim. Sigarayı bıraktım, beslenme sistemimi değiştirdim, sporu arttırdım, çok kitap okudum, nefes terapisi yaptım, hâlâ yapıyorum, bioresonansa gidiyorum. Hastalanmadan önce psikiyatriste, “Benim içimde iki ayrı kadın yaşıyor. Biri işteki huysuz kadın, diğeri evdeki uysal kadın. Bu ikisini uzlaştırmak istiyorum, onun için geldim size” demiştim. Tabii hiç uzlaşamadılar. Ben o uzlaşmayı ilk kez hastalandıktan sonra yaşadım. Kanserime de borçluyum yani. Daha sakin, daha huzurlu bir kadın oldum.
Eskiden ne kadar huysuzdunuz ki…
- Çok kötü bir şöhretim vardı. İşime çok titizlenirim, karşılığını da beklerim. O yüzden de bir aksama olduğunda çıldırıyordum, öfkeleniyordum, kalp kırıyordum. Ama şimdi farklı bir kadınım. Şuradan anlıyorum, ‘Kayıp Şehir’ kaldırıldığında, ‘Kasaba’ ve ‘Bu Kalp Seni Unutur mu?’ kaldırıldığındaki kadar üzülmedim. Kendimi o kadar kahretmedim. Anladım ki, ben hakikaten değişmişim.
Siz bu iki yıl içinde inanılmaz mücadele vermişsiniz…
- Evet. Her anlamıyla. Her şey için savaştım, savaşacağım da. Vazgeçmek yenilmektir. Benim hayat felsefem bu.

Tomris ‘kadın savaşçı’ demek

Babamın ilk gençlik aşkının adı Tomris’miş. Halit Çelenk’in yeğeni. Saçma sapan bir nedenle evlenememişler, çünkü iki aile de konakta yaşıyormuş, kızın ailesi, “Bizim konakta yaşasınlar” demiş, bizimkiler itiraz etmiş, bir şekilde olmamış o iş. Ama babam şiir defterine, “Doğacak ilk çocuğumun adını Tomris koyacağım. Beni bu kararımdan Tanrı bile döndüremez” diye yazmış. Sonra anneme de âşık olmuş. Benden önceki üç kardeşimi kızamıktan kaybetmişler. Ben doğunca da babam o şiir defterini anneme göstermiş, annemin tepkisi “Bana niye daha önce söylemedin” olmuş. Babamı kırmamış ama bir de adıma Yaşar eklemiş, yaşayayım diye. Tomris kadın savaşçı demek, İskitlerde Amazonların kraliçesinin adıymış.

X