Azı karar, çoğu zarar

Bir canlı hücresinin yaşamını sürdürebilmesi elektriksel aktiviteye/ polarizasyona bağlıdır. Bunun için de, hücre dışında sodyumun, hücre içinde potasyumun yüksek miktarda bulunması gerekir. İşte, hücre dışı temel elektrolit olan sodyumun ana kaynağı tuzdur.

Hürriyet Haber
13.04.2016 - 14:18 | Son Güncelleme :

Dahiliye - İç Hastalıkları, Nefroloji Uzmanı Prof. Dr. Tevfik Rıfkı Evrenkaya, tuzun tarihçesini ve insan sağlığı üzerindeki etkilerini anlattı. 

 

TUZ NEDİR ?

Tuz, kurumuş ya da yaşayan denizlerden köken alır. Endüstriyel olarak da tuzlu suların kaynatılmasından, “tuzla”ların buharlaşmasından ya da tuz madenlerinden elde edilir. Hayatı sürdürebilmek için, günde ortalama 5 gram tuz almak gerekir.

 

Azı karar, çoğu zarar

 

TUZUN TARİHÇESİ 

İlkel çağlarda günlük tuz alımı 1 gr/gün civarındaydı. İnsanoğlu besin bulmak yerine besin üretmeyi (tarla, bahçe, kümes, ağıl-ahır), bu besinleri saklamak için de besinlere tuz eklemeyi akıl etti. Ardından giderek artan endüstrileşme ile günlük tuz tüketimi 10-12 gr/güne ulaştı. Tuz ekonomik olarak 1870 yılında zirveye çıktı, bu hakimiyete buzdolabı ve derin dondurucunun üretilmesi son verdi. Tam da, tuza olan ilgi azalmaya başlamışken, bu kez yüksek tuzla işlenmiş gıdalar ile, yeniden 19. yüzyıldaki tuz alımı düzeyine geri döndük. Bu yüksek tuz girdisi, böbreklere tuzu uzaklaştırma işinde daha çok yük bindirdi ve sınırları zorladı. Böylece, kan basıncımız arttı ve  kardiyovasküler riskler de buna paralel olarak artış gösterdi : inme, kalp krizi ve kalp yetmezliği görülme oranları tırmandı. Tuz bir yandan doğrudan bu riskleri arttırırken, bir yandan da obeziteye, şekerli içecek tüketim artışına, osteoporoza, mide kanserine ve böbrek taşına eğilimi artırdı. Ondokuzuncu yüzyılın sonunda yaşam sigortası ve emlak şirketleri, yüksek tansiyon ile genç yaşta ölüm arasındaki ilişkiyi ilk farkedenler oldular. Bunun üzerine, bilim devreye girdi ve bu bağlantı doğrulandı.

 

TUZ , KAN BASINCINI ARTTIRDIĞI İÇİN ÖNEMLİ!

Hipertansiyon dünyadaki ölüm nedenleri arasında birinci, maluliyet nedenleri arasında ikinci sırada yer alıyor. Hipertansiyonun genel görülme sıklığı tüm toplumlarda ortalama %35 düzeyinde. Hipertansiyon  tüm inmelerin %62'sinden ve tüm koroner damar hastalıklarının %49'undan sorumlu. Kan basıncı 115/75 mmHg üzerine çıkınca, risk başlıyor. Tüm dünyada, kardiyovasküler hastalığı olanların %80'inde, ilk sorumlu kan basıncı . En çok kardiyovasküler ölümün görüldüğü kan basıncı aralığı 130/80 mmHg bandı ve biz bu düzeydeki tansiyon yüksekliği için ilaç bile kullanmıyoruz. Eğer ilaç kullanmıyorsak, o zaman ilaç dışı önlemlere yoğunlaşmalıyız. Bunlar da yaşam tarzı değişiklikleri ve diyettir . Bunun en başında da tuzu kısıtlamak geliyor. 

 

Azı karar, çoğu zarar

 

TUZ VE İNSAN SAĞLIĞI İLİŞKİSİ

1988 yılında uluslararası ilk çalışma olan “Intersalt” , tuz alımı ile kan basıncı arasında anlamlı bir ilişki saptamıştır. Eğer günlük 9-12 gr olan tuz alımını 5-6 grama indirirseniz, belirgin bir kan basıncı düşüşü sağlanıyor; eğer 3 gr/güne inilirse ideal bir kan basıncı düşüşü elde ediliyor. Tuzu kısıtlamanın etkisi, tek ilaçla tedavi edilen hipertansiyondakine benzer olmuş. Eğer günlük tuz alımını 6 gr/gün oranında azaltırsak, inme %24 ve koroner kalp hastalığı % 18 oranında azalıyor. Tuz kısıtlaması konusunda ülke politikaları birbirine benzemiyor. Dünya Sağlık Örgütü (WHO), dünya çapında, günlük alınması gereken maksimum tuz miktarını 5 gr/gün olarak belirlemiştir (2002, Cenevre). AB ülkeleri, 2008 yılında, 4 yıl içinde tuz tüketimini % 16 oranında azaltmayı taahhüt eden bir anlaşma yaptılar. Bunu uygulayabilen iki ülke var: Finlandiya ve İngiltere. Bu kısıtlama, İngiltere'nin 1996 yılından beri gösterdiği çabaların sonucunda hayata geçmiş ve işlenmiş gıda tuz oranlarını % 10-15 azaltmışlar. Biz, marketlerde satılan ürünlerden tuz alıyoruz.

 

GIDA ENDÜSTRİSİ TUZU AZALTMA KONUSUNDA DİRENÇLİ

Ucuz, kalitesiz ve lezzetsiz besinleri çok düşük maliyetle yenebilir hale getirmenin en kolay yolu onlara tuz eklemektir.  Eti tuzlarsanız, bu tuz su tutar ve et % 20 daha ağır çekmeye başlar, üstelik de daha lezzetli olur. Sıfır maliyetle, % 20 kazanç, güzel değil mi?  Üreticinin tuzu tercihinde ikinci önemli neden şudur : tuz susatır. Susayınca da, meşrubat içersiniz. Dünyada, atıştırmalık üretenler, aynı zamanda dev meşrubat üreticilerinin ya ortağı ya da tam kendileridir ! Besindeki tuzu % 40 azaltırsanız, tuz üreticilerinin karını da % 40 azaltacağınız anlamına gelir. Bu da bir başka direnç odağıdır. Üreticinin savunması şudur: tüketici tuzlu ürünler istiyor, eğer tuzu azaltırsam, satamam.

 

Azı karar, çoğu zarar

 

TUZU NASIL KISITLAYALIM ?

Dilimizde, tuzu algılayan “reseptörler” vardır. Yaklaşık % 20 oranındaki tuz kısıtlaması, bu reseptörlerce algılanmaz. Eğer tuzu azaltırsanız, ağızdaki tuz reseptörleri yeniden aktive olur ve çok düşük tuz konsantrasyonlarını bile algılar. Bu da yaklaşık 2 aylık bir süreçtir. Aslında mantık şudur : Siz eğer diyetteki tuzu azaltırsanız, tüketici zamanla daha düşük tuz içerikli gıdalara yönelecektir. İngiltere deneyimi, tuzu azaltmanın, market satışlaına olumsuz etkisi olmadığını kanıtlamıştır. Tüm dünya ülkelerine önerilen tuz politikası şudur : Önce, dilimizdeki reseptörlerin yadırgamayacağı bir % 10-20lik tuz kısıtlaması tüm ürünlerde yapılsın. Bu birkaç yıl sürdürülsün. Ardından yeni bir % 10-20 kısıtlama yapılsın. % 40lık kısıtlama hedefine ulaşana dek, bu yöntem uygulansın. İngiltere, 2012 yılından beri bu hedefe ulaşmış görünüyor. Bizim de bu hedefi tutturmamız hiç de zor değil. Devlet, sigara için koyduğu ve başarılı olduğu kısıtlamanın bir benzerini işlenmiş ürünlerin tuz içerikleri için de hayata geçirmelidir. 

 

doktorsitesi.com 'a Katkılarından dolayı teşekkür ederiz.

 



EN ÇOK OKUNANLAR

    Koç Burcu
    21 Mart - 20 Nisan

    Kişisel farkındalığınızı arttıracak, bilgi kazanmanızı sağlayacak, ama bu esnada bütçenize çok fazla zarar vermeyecek şeyler planlamalısınız. Tüm...Koç Burcu - Bugün

    Boğa Burcu
    21 Nisan - 20 Mayıs

    Başarınızı diğerleriyle de kutlayabilirsiniz. Bilgi toplamalı, bilgilerin gerçekliğinden emin olmalı ve başladığınız işleri bitirmelisiniz. Fark yaratmak istiyorsanız,...Boğa Burcu - Bugün

    İkizler Burcu
    21 Mayıs - 20 Haziran

    Evinizde ve özel ilişkilerinizde yapacağınız değişiklikler duygusal anlamda istikararı sağlayabilir. İş birliğine açık olmanız durumunda, evinizi veya yaşadığınız yeri...İkizler Burcu - Bugün

    Yengeç Burcu
    21 Haziran - 22 Temmuz

    Önemli detayları atlamadığınızdan emin olun. İstediğinizi açık açık ortaya koymak işe yarar çözümler üretmenizde size yardım edebilir....Yengeç Burcu - Bugün

    Aslan Burcu
    23 Temmuz - 23 Ağustos

    Duygusal anlamda motive bir gündesiniz. Yanlış nedenlere dayalı değişiklikler yapmak doğru olmayabilir. Olayları doğru değerlendirmeli, daha alçak...Aslan Burcu - Bugün

    Başak Burcu
    24 Ağustos - 23 Eylül

    Sahip olduğunuzdan daha fazla paranız varmış hissine kapılmayın ve aşırı harcamalardan kaçının. Sizi motive eden kişilerle görüşebileceğiniz bir hafta...Başak Burcu - Bugün

    Terazi Burcu
    24 Eylül - 23 Ekim

    Bu hafta sonu, önemli kişisel değişiklikler yapmanız durumunda kendinizi çok iyi hissedebilirsiniz. Sizi bekleyen güzel bir gelecek varken lüzumsuz...Terazi Burcu - Bugün

    Akrep Burcu
    24 Ekim - 22 Kasım

    Dış etkilere bağlı duygusal durumlarla uğraşabileceğiniz bir hafta sonundasınız. Bazı kişilerin yapacağı son dakika değişiklikleri sizi asıl uğraşmanız gereken işlerden...Akrep Burcu - Bugün

    Yay Burcu
    23 Kasım - 21 Aralık

    Duyduğunuz her şeye inanmamalısınız. Belli anlaşmalar yapmadan ya da bazı sözler vermeden önce, kendi araştırmanızı bizzat yapmanızda fayda var. Bu hafta sonu, elinize...Yay Burcu - Bugün

    Oğlak Burcu
    22 Aralık - 20 Ocak

    Endişelerinizi dile getirerek olaylara netlik kazandırabilir ve doğru kararlar alabilirsiniz. Eviniz ve ailenizle bağlantılı konularla ilgilenirken daha sorumlu davranmalısınız....Oğlak Burcu - Bugün

    Kova Burcu
    21 Ocak - 18 Şubat

    Çok fazla bilgi paylaşımı size ters şekilde geri dönebilir ve size bazı bedeller ödetebilir. Bu hafta sonu, sevdiğiniz kişilerle ilişkilerinizi...Kova Burcu - Bugün

    Balık Burcu
    19 Şubat - 20 Mart

    Bu hafta sonu, bazı işleri ele alış veya uygulayış biçiminizi ya da bilgi edinme ev haber alma yöntemlerinizi gözden geçirebilirsiniz. Bu sayede kendinizi...Balık Burcu - Bugün