Türkiye'nin en iyi köşe yazarları en güzel köşe yazıları ile Hürriyet'te! Usta yazarlar ve gündemi değerlendiren köşe yazılarını takip edin.

Türkiye Obama’dan ne anlamalı?

Obama merakla beklenen Ortadoğu’da esen “Arap devrimci rüzgarı” ile konuşmasını yaptı ve Washington sohbetleri hemen konuşmanın değerlendirmesine kaydı.

Ne dedi Obama? Bu konuşmadan ne anlamalıyız? Bu konuşmadan sonra bölgede ne değişecek? Değişecek mi? Konuşmada bilinmeyen ve daha önce söylenmeyen ne var?
Sorular, cevaplarını arayarak birbirinin ardından geliyor.
Bana gelen çarpıcı yorumu, hafif alaycı bir değerlendirme yapan bir dostumdan işittim: Amerika için büyük, dünya ve bölge için küçük bir adım.
Aya ayak basan ilk dünyalı Neill Armstrong’un “Benim için küçük, insanlık için büyük bir adım” sözünden esinlenerek yapılan bir değerlendirme.
Obama, Ortadoğu’daki gelişmelerin gerisinde kaldığı ve tavır almadığına ilişkin o kadar çok eleştiri oklarının hedefi olmuştu ki, söz konusu konuşmasıyla arayı kapatmaya baktı denebilir.
Büyük ölçüde de kapatıp ileri geçti de sayılabilir.
Konuşmada İsrail’in tüylerini diken diken edecek çok önemli bir nokta var. O da, “Ortadoğu barışının temelinin 1967 sınırlarına geri dönülmesi” olduğunu söylemesi.
Bugüne kadar hiçbir Amerikan Başkanı, İsrail’in “güvenilir bulmadığı” için reddettiği bu “ilke”yi dillendirmemişti. Üstelik, İsrail Başbakanı Netanyahu’nun Washington’a ayak basmasından bir gün önce koydu bir ölçüyü Obama.
İsrail buna uymazsa ne olacak?
Hiçbir şey olmayacak muhtemelen. ABD’nin İsrail üzerinde bir yaptırımı olamaz. Ama, Obama-Netanyahu makası bir nebze daha açılabilir ki, bu tür nüanslar Ortadoğu’da çok şey ifade ediyor.
O nedenle, “Amerika için büyük, bölge için küçük bir adım” saptaması ne kadar doğru tartışmaya muhtaç.
SURİYE’YE: YA DEMOKRASİ YA TERKET...
Benim açımdan konuşmanın en dikkatle kulak verdiğim bölümü Suriye’ye ilişkindi. Suriye’nin yeri ve konumu, Türkiye’ye doğrudan etkide bulunma potansiyelinden ötürü.
Şöyle dedi:
“Suriye halkı demokrasiyi geçiş isteyerek cesaretini göstermiştir. Başkan Esad’ın önünde şimdi şu seçenek bulunuyor: bu geçişi yönetmek veya çekilip gitmek. Suriye hükümeti göstericilere ateş açmaya son vermeli ve barışçıl protesto gösterilerine izin vermeli, siyasi tutukluları serbest bırakmalı ve haksız tutuklamaları durdurmalı, insan hakları gözlemcilerinin Dera’a gibi şehirlere girmelerine izin vermeli ve bir demokratik geçişi mümkün kılmak için ciddi bir diyalogu başlatmalıdır. Aksi halde Başkan Esad ve rejimi, içerden ve meydan okumalarla, dışarıdan tecritle karşı karşıya kalmaya devam edecektir.
Bugüne kadar, Suriye, müttefiki İran’ı izlemiş ve Tahran’dan bastırma taktikleri almıştır. Bu, dışarıdaki protestocuların haklarını desteklediğini söyleyen ama içerde kendi halkını ezen Tahran rejiminin ikiyüzlülüğünü ortaya koymaktadır...”
Obama, beklendiği gibi, gecikmeli olarak da olsa Mısır’da Mübarek’in, hemen krizin başında Libya’da Kaddafi’ye yaptığı “çekil git” çağrısını Başşar Esad’a yapmamış ve kapıyı hala “reformları yapması” için aralık bırakmıştır.
Ancak, Başşar Esad’a “çekil” demenin eşiğine kadar da gelmiştir.
ABD’nin İsrail’e ilişkin olduğu gibi, Suriye üzerinde de bir yaptırımı söz konusu değil. Obama başkanlığının Suriye’ye, Bush’un Irak’a yaptığı türden bir “müdahale”ye girişeceği de düşünülemez.
O takdirde?
 Başşar Esad, Obama’nın çağrısına sırtını çevirirse ne olacaktır?
Bu noktada işin önemli yanı bu değil. “Suriye sokağı”, Obama’dan işittiği “manevi destek” ile Suriye’deki Baas rejimini karşı mücadelesini devam ettirme sinyali almıştır.
Obama’nın Suriye’ye yönelik yaklaşımına dikkat edilirse, esas itibarıyla, Türkiye’nin Suriye’ye yaklaşımından çok farklı değildir.
Obama’nın “Ortadoğu mesajı”nın ardından kulağıma gelen ilginç bir değerlendirme de, “Türkiye’de Ortadoğu’daki bu halk ayaklanması dalgası konusunda benzer bir açıklama yapmalı artık” oldu.
Seçim kampanyasının düşük düzeyli iç dalaşmasıyla enerji tüketildiği şu sırada bu beklentinin yerine gelebilmesi mümkün gözükmüyor ama Obama’nın bu çıkışından sonra, Türkiye’nin Ortadoğu politikasında yeni ve genel bir değerlendirme yapması da gerçekten gerekli. İlla bunu yüksek sesle şu sırada açıklamayacak olsa bile.
Bence Obama’nın konuşmasının “ruhu”,olan-biteni “birey”in “meşru ayaklanması” olarak gören şu sözlerinde mevcuttu:
“Bu Devrim’in ve onu izleyenlerin öyküsü bir sürpriz olarak görülmemelidir. Ortadoğu ve Kuzey Afrika ulusları bağımsızlıklarını çok uzun süre önce elde etmişlerdi ama birçok yerde halkları bağımsızlığa kavuşmamıştı. Birçok ülkede iktidar çok küçük bir azınlığın elinde toplanmıştı. Birçok ülkede, (Tunus’taki) genç sokak satıcısı gibi, bir vatandaşın yüzünü döneceği bir yer, davasını işitecek namuslu bir adalet mekanizması, sesine aracılık edecek bağımsız bir medya, görüşlerini temsil edecek itibarlı bir siyasi parti, liderini seçebileceği serbest ve dürüst seçimler yoktu.
Bu kendi kaderini tayin hakkından yoksunluk, hayatını dilediğin gibi yaşayabilme hakkı, bölgenin ekonomisi için de geçerliydi. Evet, bazı uluslar petrol ve gaz zenginliğine sahipti ama refahın küçük birimlere yayılmasına yol açtı. Ama, bilgi ve yaratıcılığa dayanan küresel bir ekonomide hiçbir kalkınma stratejisi sadece toprağın altından ne çıkacağına bağlı kalamaz. İnsanlar rüşvet vermeden bir iş başlatamazlar ise, potansiyellerini de ortaya koyamazlar.”
DEĞİŞİM GERİ DÖNDÜRÜLEMEZ
Obama, tüm konuşmasında Ortadoğu’da “değişim”den yana olduğunu vurguladı.
Türkiye de, yavaş yavaş “Ortadoğu statükosu” üzerinden hareket eden dış politikasından “bölgede değişim” yanlısı olmaya kayıyor. Buna karşılık, İran, bölgenin “statükocu” bir güç merkezi durumuna indirgeniyor.
Türkiye’yi yönetenler, bölgedeki tarihi ve “tektonik” değişiklikleri, baskı rejimleri için “zemin kayması”nı ve Obama’nın dediği gibi Ortadoğu’da “değişimin önlenemezliği” üzerine dış politikayı “restore etmeye” başlamalılar.
“Komşularla sıfır sorun politikası”, “Arap Devrimi” ile birlikte miadını doldurmaya başladığı için, “değişim yanlısı ülkeler” ile “sıfır sorun” politikasına doğru yol alınmalıdır.
Türkiye için bunun temel ön şartı, ülkenin “Arap Devrimi” önünde en büyük artısı olan demokrasisi ve bunun sağlamlaştırılması olacaktır.
X