Türkiye’nin tek Ermeni köyü Vakıflı

Ersin KALKAN
22.09.2005 - 23:31 | Son Güncelleme :

Türkiye’nin tek Ermeni köyü Vakıflı

150 nüfuslu bu köy de, dağıtılan ödüllerden birine layık görülmüştü. Sebebi, organik tarım yaparak portakal başta olmak üzere narenciye ürünleriyle ülkeye 1 milyon Euro ihracat geliri kazandırmalarıydı. Buraya kadar kısmen normal. Anadolu’dan bir başarı öyküsü... Ama işin asıl ilginç kısmı, ödül alan bu köyün, aynı zamanda Türkiye’deki tek Ermeni köyü olmasıydı. Dahası Ermenistan’daki yerleşim yerleri dışında dünyadaki tek Ermeni köyü olması. Suriye ve Lübnan’da Ermenilerin de yaşadığı ancak nüfusları karma köylerin arasında sadece Ermenilerin yaşadığı tek yer burası. İşte 1939’daki plebisitte göç etme hakkına sahipken bir yere gitmeyip Türkiye’de kalmayı tercih eden, zamanla azalan yine de yaşam savaşlarını sürdüren, 65 yıl sonra da ülkelerine ihracat geliri kazandırdıkları için ödüllendirilen Vakıflı Köyü’nün, Vakıflı köylülerinin hikayesi...

‘Geçen sabah çok erken uyandım. Güneş henüz doğmamıştı. Bir tepeye çıktım ve ufka baktım. Kendi kendime dedim ki, ‘Panos be, şimdi doğan yeni gün, daha kimseye ait değil. Tanrı, bugünü sadece Ermenilere ve Türklere bağışlasa... Onlar da bu doğan sehere sahip çıksalar... Yeni bir sayfa açsak ve elele yürüsek... Güzel olmaz mı?’

Bu sözler, 73 yaşındaki Panos Çapar’a ait. Panos Dayı, Vakıflı Ermeni Kilisesi korosunda muganni (solist). O, bu köyün en sadık sakinlerinden. Büyük göçü yaşamış, sıkıntıları görmüş, yine de hayatı boyunca evinden 15 günden fazla uzak kalmaya katlanamamış olanlardan.

Köyün yaşlıları, Ermeniler’in bu bölgedeki varlıklarının 1200 yıl önceye uzandığını söylüyorlar. Yerleşim, İran üzerinden gelen göçle oluşmuş. Vakıflı’da yaşayanlar 200 yıl önce 12 kilometre ileride bulunan Antakya’nın diğer köylerinden Yoğunoluk’tan buraya göçenler.

Vakıflı’daki topraklar, tarih boyunca Anadolu’da yaşanan çalkantılara birebir tanıklık eder. Bölgenin nüfus yapısı, Anadolu’yu kasıp kavuran 1915’teki Ermeni Tehciri sırasında tamamen değişir. Tehcir sırasında Samandağ ve civarındaki Ermeniler, 40 gün süren bir savaştan sonra iki Fransız gemisine binerek Mısır’a giderler. Buna Musa Dağı olayı denir.

1915’İ NE HATIRLAYANVAR NE KONUŞANVakıflı’nın da içinde bulunduğu Hatay, 1. Dünya Savaşı sonucunda 1918’de Fransızlar tarafından işgal edilir. 1921’de yapılan anlaşmayla Antakya ve çevresi, özerk bir bölge olarak Fransız idaresine bırakılır. Daha sonra Hatay Devleti kurulur. Ancak yeni kurulan devlet, 1939’da kendini lağvederek Türkiye sınırlarına katılır. O dönemde Musa Dağı ve çevresindeki 22 köyden 7’sinde sadece Ermeniler yaşamaktadır. Hatay’daki Ermenilerin büyük bir kısmı Suriye vatandaşı olmayı seçer ve sınırı aşarak Suriye’ye geçerler. Vakıflı halkı ise Türkiye Cumhuriyeti vatandaşı olmayı tercih eder. Bağımsız Ermenistan’ın ilk devlet başkanı Levon Ter Petrosyan’ın ailesi de aslen Vakıflılıdır. Onlar daha sonra buradan Suriye’ye göçeceklerdir.

Farklı bir Ermeni lehçesinin konuşulduğu köyde 1915 olaylarını hatırlayan pek yok. Hatırlayanlar ya da o günlerde olup biteni bilenler de pek konuşmak istemiyor. Çünkü, Hatay Türkiye’ye katıldıktan sonra pek fazla problem yaşamamışlar. Sadece 1940’larda askerliğini yapanlar Hıristiyan olduklarından biraz çile çektiklerini, ama 1950’den sonra üzerlerindeki kısmi baskının büyük ölçüde kalktığını anlatıyorlar.

Yaşadıkları sorunlar genellikle kiliselerin onarım ve bakımıyla ilgili konulardan kaynaklanıyor. Örneğin 1989’da ibadet yerlerinin duvarı yıkıldığında onarmak için resmi başvuru yaptılar ama izin çıkmadı. Köylüler, duvarın temelini kurtaralım diye üstünkörü bir toparlama yaptıklarında da kilise vakfının mütevelli heyeti ve muhtar hakkında üç ayrı dava açıldı.

Vakıflı Köyü’ndeki kilisenin kaderinin 1996’da değişti. O yıl, Adana, Antep, Mersin ve Antakya’da görev yapan Paşalar, eşleriyle birlikte köyü ziyarete geldi. Paşalardan biri harap vaziyetteki kiliseyi göstererek, ‘Bu güzelim ibadethaneyi böyle yıkıntı halde tutmaya nasıl gönlünüz razı geliyor, ayıp değil mi?’ diye sordu. Muhtar durumu anlatınca Paşa, ‘Böyle bir onarım için izne gerek yok, siz yarından tezi yok işe başlayın, bir sorun olursa bana bildirin hallederim’ dedi. O günden sonra hiç problemle karşılaşmadılar.

60’LI YILLARDA TİP’E ÇIKANOY ORANI YÜZDE 100Vakıflılılar, eski kilise binasını yıkarak, yerine, orijinaline uygun malzeme ve işçilikle yenisini yaptı. Bu kilisenin de tıpkı Vakıflı köyünün demografisi gibi nevi şahsına münhasır bir yanı var. Zira İstanbul dışında aktif halde olan üç Ermeni kilisesinden (diğerleri İskenderun ve Kırıkhan) biri.

Üçü de Hatay ilindeki bu kiliselerle tek bir papaz ilgilenmekteydi. Ancak yaşlı papaz iki yıl önce ölünce kiliseler rahipsiz kaldı. Köylüler, Ermeni Patrikhanesi’nden bir rahibin görevlendirilmesi için talepte bulundular ama henüz yanıt gelmedi. Kilisenin onarımında olduğu gibi bu işe de sahip çıkacak bir Paşa gerekiyor belki de...

Vakıflı köylüleri Türkçe, Arapça ve Ermenice biliyor. Köylülerin bir kısmı, Fransızca da biliyor. Köyde okuma oranı yüzde 100. Köylülerin yüzde 32’si üniversite mezunu. Ama yüksek okullarda okuyan gençler bir daha geri dönmüyor. Ya İstanbul’da kalıyor ya da Avrupa’ya gitmeyi tercih ediyor.

Köydekilerle konuştuğumuzda köyün siyasi görüş olarak da homojen bir yapısı olduğunu görüyoruz. Çoğunluk solcu. Yaşlı Vakıflılılar, bu geleneğin ta 1939’dan beri sürdüğünü, o yıl Türkiye’den ayrılanların sağ görüşlü Ermeniler, kalanların ise sol görüşlüler olduğunu anlatıyorlar. Bu durum, yakın  tarihin istatistiklerine de yansımış. Vakıflı, 60’lı yıllarda Türkiye İşçi Partisi’nin (TİP) neredeyse yüzde 100 oy aldığı bölgelerden biri.

Ama Vakıflı halkı, tarım konusunda oldukça tutucu. Bu işi dedelerinden nasıl görmüşlerse aynen öyle sürdürüyorlar. Bu yüzden oldum olası kimyasal gübre kullanmamışlar. Hayatın Vakıflı’ya oynadığı sürpriz de, tam bu noktada devreye giriyor. Çünkü bu yıl aldıkları Toplumsal Fair Play ödülüne kadar giden yolun başlangıcı işte bu kimyasal gübre alerjisi. Yıllardır toprağı işlemede gösterdikleri tutuculuk sayesinde bölgede organik tarım sertifikası alabilen tek köy Vakıflı. Kooperatif kurarak yetiştirdikleri ürünlerle 1 milyon Euro’luk ihracat gerçekleştirdiler. Hatta kendi arazileri yetmeyince Vakıflar Bölge Müdürlüğü’nden arazi kirlamaya başladılar. Sonunda işledikleri arazinin toplamı 450 dönüme ulaştı.

Zaten köye ilk adımınızı attığınızda, artık tamamen unuttuğumuz, çok eski zamanlardan kalma bir koku ve aromayla kuşatılıyorsunuz. Portakalları soyduğunuzda, kabukların altından su fışkırıyor, narenciye kokusundan başınız dönüyor.

HAVAALANI BİTİNCEGÖKTEN TURİST YAĞACAKKöyün en büyük gelir kapısı tarım ancak, Vakıflı halkı turizmden de umutlu. Samandağ Kaymakamı Selim Çapar da, bu çabalarına destek oluyor. Bunun için köy muhtarlığı, dayanışma kooperatifi ve merkezi İstanbul’da bulunan Vakıflı Köyü Kalkındırma ve Dayanışma Derneği ile de işbirliği yaparak, Vakıflı için bir turizm kalkınma projesi hazırlıyor. Projenin en önemli kısmı, köydeki geleneksel mimarinin bozulmaması için taş evlerin restorasyonu. Kaymakamlık, Yoğunoluk Köyü’ndeki altı kilise üstü cami olan bir tarihi eserin ve eski bir Fransız okulunun onarımı için harekete geçti. Hatta okulun restorasyonu tamamlandı. Aynı zamanda köylülerin düğün, toplantı, eğlence ve kültür işleri için de kullanılacak mekan, yakında turizme yönelik bir yapı olarak hizmete açılacak. Köylüler, bir de 2002’de yapımına başlanan Hatay Havaalanı inşaatı tamamlanınca; bölgeye gökten turist yağacağına inanıyor.

KÖYDEN İNSAN MANZARALARI

AVEDİS DEMİRCİ (91)

Suriye’ye geçelim dediler gitmedimDoğma büyüme Vakıflılı. Karısı Sara Demirci’den üç oğlu ve iki kızı olmuş ancak iki oğlu ölmüş. Oğullarından biri ünlü ressam Artin Demirci. Fransızlar Hatay’dan ayrıldığında 25 yaşındaymış. 1939’da ona da ‘Gel Suriye’ye geçelim’ demişle

Etiketler:


EN ÇOK OKUNANLAR

    Koç Burcu
    21 Mart - 20 Nisan

    Kişisel farkındalığınızı arttıracak, bilgi kazanmanızı sağlayacak, ama bu esnada bütçenize çok fazla zarar vermeyecek şeyler planlamalısınız. Tüm...Koç Burcu - Bugün

    Boğa Burcu
    21 Nisan - 20 Mayıs

    Başarınızı diğerleriyle de kutlayabilirsiniz. Bilgi toplamalı, bilgilerin gerçekliğinden emin olmalı ve başladığınız işleri bitirmelisiniz. Fark yaratmak istiyorsanız,...Boğa Burcu - Bugün

    İkizler Burcu
    21 Mayıs - 20 Haziran

    Evinizde ve özel ilişkilerinizde yapacağınız değişiklikler duygusal anlamda istikararı sağlayabilir. İş birliğine açık olmanız durumunda, evinizi veya yaşadığınız yeri...İkizler Burcu - Bugün

    Yengeç Burcu
    21 Haziran - 22 Temmuz

    Önemli detayları atlamadığınızdan emin olun. İstediğinizi açık açık ortaya koymak işe yarar çözümler üretmenizde size yardım edebilir....Yengeç Burcu - Bugün

    Aslan Burcu
    23 Temmuz - 23 Ağustos

    Duygusal anlamda motive bir gündesiniz. Yanlış nedenlere dayalı değişiklikler yapmak doğru olmayabilir. Olayları doğru değerlendirmeli, daha alçak...Aslan Burcu - Bugün

    Başak Burcu
    24 Ağustos - 23 Eylül

    Sahip olduğunuzdan daha fazla paranız varmış hissine kapılmayın ve aşırı harcamalardan kaçının. Sizi motive eden kişilerle görüşebileceğiniz bir hafta...Başak Burcu - Bugün

    Terazi Burcu
    24 Eylül - 23 Ekim

    Bu hafta sonu, önemli kişisel değişiklikler yapmanız durumunda kendinizi çok iyi hissedebilirsiniz. Sizi bekleyen güzel bir gelecek varken lüzumsuz...Terazi Burcu - Bugün

    Akrep Burcu
    24 Ekim - 22 Kasım

    Dış etkilere bağlı duygusal durumlarla uğraşabileceğiniz bir hafta sonundasınız. Bazı kişilerin yapacağı son dakika değişiklikleri sizi asıl uğraşmanız gereken işlerden...Akrep Burcu - Bugün

    Yay Burcu
    23 Kasım - 21 Aralık

    Duyduğunuz her şeye inanmamalısınız. Belli anlaşmalar yapmadan ya da bazı sözler vermeden önce, kendi araştırmanızı bizzat yapmanızda fayda var. Bu hafta sonu, elinize...Yay Burcu - Bugün

    Oğlak Burcu
    22 Aralık - 20 Ocak

    Endişelerinizi dile getirerek olaylara netlik kazandırabilir ve doğru kararlar alabilirsiniz. Eviniz ve ailenizle bağlantılı konularla ilgilenirken daha sorumlu davranmalısınız....Oğlak Burcu - Bugün

    Kova Burcu
    21 Ocak - 18 Şubat

    Çok fazla bilgi paylaşımı size ters şekilde geri dönebilir ve size bazı bedeller ödetebilir. Bu hafta sonu, sevdiğiniz kişilerle ilişkilerinizi...Kova Burcu - Bugün

    Balık Burcu
    19 Şubat - 20 Mart

    Bu hafta sonu, bazı işleri ele alış veya uygulayış biçiminizi ya da bilgi edinme ev haber alma yöntemlerinizi gözden geçirebilirsiniz. Bu sayede kendinizi...Balık Burcu - Bugün