Türk seçmenler negatif özgürlüğü pozitif özgürlüğe tercih etmiş görünüyor

Kanadalı yazar Margaret Atwood, ilk kitaplarından beri dünya edebiyatının en önemli, en saygın isimlerindendi. Ama bir süredir bir kâhin statüsünde. Atwood’un tam da 1984’te yazdığı ‘The Handmaid’s Tale - Damızlık Kızın Öyküsü’ isimli romanı, çağımızın en karanlık yönlerine ışık tutması nedeniyle, tıpkı George Orwell’ın ‘1984’ü gibi muamele görüyor. Trump’ın seçilmesi ve kadın hakları üzerinde tartışmalar, otuz küsur yıllık bu kitabı yeniden bestseller yaptı. Romandan uyarlanan dizi de (Türkiye’de BluTV’de yayımlanıyor) büyük beğeni topladı ve yazarı yeni bir okur kitlesiyle tanıştırdı. Atwood’la dünya ve Türkiye’deki hal ve gidişi konuştuk.

Yenal BİLGİCİ ybilgici@hurriyet.com.tr
10.06.2017 - 11:45 | Son Güncelleme :

78 yaşındaki Atwood, Damızlık Kızın Öyküsü dışında, Kör Suikastçı, Penelope, Tufan Zamanı gibi kitaplarıyla tanınıyor. Kurduğu distopyalarla, kimi zaman bilimkurgu ve fantezinin sınırlarında gezinen eserleriyle ilham veriyor.

◊ 1985’te yayımlanan romanınız ‘Damızlık Kızın Öyküsü’, Trump seçilmeden, hatta şimdi herkesin konuştuğu televizyon dizisi çekilmeden önce yeniden çok satmaya başladı. Bu, karanlık bir dünyada yaşadığımızın işareti mi?
- ‘Damızlık Kızın Öyküsü’, Trump’tan önce, uzak bir erken uyarı işareti gibi rağbet görüyordu. Seçimin ertesi sabahı, kitapta yazılanlar her an yaşanabilir gelmeye başladı.

◊ Peki bu rağbet sizi şaşırtıyor mu?
- Çok değil. Birçok genç insan distopyalar yaratıyor.

◊ Neden?
- Çünkü gelecek hakkında endişeliler. Bu da çok anlaşılır bir şey.

◊ Peki kimi kınamalı? İnsan doğasını mı?
Basit bir ‘kim’ yok. İnsan insandır. Para ve güç bir noktada çok yoğunlaştığında, illaki bir reaksiyon doğar ve sonuçlar, öyle veya böyle, pek sevimli değildir. Her zamanki hikâye...

◊ ‘Damızlık Kızın Öyküsü’nde geçen olayların tümünün tarihte, bir yerlerde gerçekten yaşandığını söylüyorsunuz. Yani romanınızdaki kadın bedeni üzerinde baskının kurumsallaştığı Gilead Cumhuriyeti bir gün gerçek olacak mı?
- İnsanların geçmişte diğer insanlara yaptığı her şey, bu olaylara yol açan veya yol veren şartlar tekrar ortaya çıkarsa yeniden tekrarlanabilir. Düşünün, iyi günümüzde ne kadar nazik, adil, mütevazı, sevecen ve iyi niyetliyizdir! Ama işler kötüye gittiğinde vahşi, kindar, hakkaniyetsiz, intikamcı ve mağruruz! Ama işte bakın, eski yazar, şair ve filozoflar bunu bize binyıllardır anlatıyor.

◊ Siz o romanı, o meşum yılda, George Orwell’ın aynı isimli kitabıyla ünlenen 1984’te yazdınız. O dönemle karşılaştırdığınızda, nasıl buluyorsunuz dünyayı? Daha iyi miyiz?
-Dickens’ın da dediği gibi, “Zamanların en iyisi, zamanların en kötüsü” bu. Bazı şeylerde daha iyiyiz, bazı şeylerde daha kötüyüz. Muazzam bilimsel gelişmelerin çağındayız. Bir yandan da canlı türlerinin ve çevrenin mahvoluşunun çağındayız. Yaşadığımız riske uyandığımız çağdayız. Ama gerçekliği giderek daha çok reddettiğimiz bir çağdayız da. Böyle gidiyor bu liste...

Türk seçmenler negatif özgürlüğü pozitif özgürlüğe tercih etmiş görünüyor
Atwood’un kitabından uyarlanan ‘The Handmaid’s Tale’ BluTV’de yayınlanıyor.

Ben bir kâhin değilim

◊ Peki Trump bu çağın bir sembolü mü? Romanlarınızda bir karakter olur muydu?
- Zamanımızın sadece bir bölümünün sembolü o.

◊ Hangi bölümünün?
- ABD tarihinde belli bir dönemin bugünden daha ‘muhteşem’ olduğunu söyleyen ve o günlere dönmeyi arzulayan nostaljik inancın sembolü. Burada tabii bir soru daha var: Hangi dönem daha muhteşemdi? Kölelik günleri mi? Yoksa ‘hırsız baronların’ çağı mı? 1950’ler mi? Sonuçta Trump hikâyenin bütününü temsil etmiyor. ABD’de birçok insan da Trump’ın örneğin sağlık sistemini ya da çevre hareketini yerle bir etmeye yönelik girişimlerine karşı canlı bir muhalefet yürütüyor.

◊ ‘Nolite te bastardes carborundorum’... Bu p.çlerin seni ezmesine izin verme... ‘Damızlık Kızın Öyküsü'nü okuyanlar, romanın kilit bir noktasında geçen bu Latince mesajı dövme yaptırmaya başladı. Şaşırdınız mı?
- Aslında o hakiki Latince sayılmaz. Bir okul şakası, kitapta da böyle geçiyor zaten. Ama umudun sloganına dönüşmesi beni çok etkiledi. İnsanlar anlamını kavradı.

◊ ‘Damızlık Kızın Öyküsü’nden uyarlanan televizyon dizisini nasıl buldunuz? Sevdiniz mi?
- Böylesi adanmış bir ekiple, böyle iyi aktörler, yönetmenler ve tasarımcılarla çalışılması kitabın şansına oldu. Ve tabii kitabın temel önermelerine saygı duyan bir senaryo ekibinin varlığı da diziye çok katkıda bulundu.

◊ Şu an ne yazıyorsunuz? Bugün gelişen olaylar ileriki romanlarınızın parçası olacak mı?
- Ne üzerinde çalıştığım yönündeki soruları hiçbir zaman cevaplamam.

◊ Peki ne okuyorsunuz? Önümüzdeki çağa ayak uydurmamıza rehberlik edecek kitaplar önerebilir misiniz?
- Ne yazık ki kâhin değilim. ‘Önümüzdeki çağın’ ne getireceğini bilmiyorum.

◊ Reddit’de okurlarınızdan gelen soruları yanıtlarken, ‘kadın yazar olmak nasıl’ gibi sorular yerine şu soruya muhatap olmak istediğinizi söylemiştiniz: “Kürek çeken ya da bahçeyle uğraşan hatta örgü ören bir yazar olmak nasıl bir his?” Nasıl gerçekten?
- Aslında yazar olmak çok da özel bir şey değil. Yazar dediğin, yazan bir insandan ibarettir. Hikâye yazar çünkü herkes sonuçta bir hikâye anlatıcısıdır; düşüncelerini yazar, ki herkes düşünür; fikirlerini yazar, eh, herkesin bir fikri vardır. Her insan yaratıcıdır. Bu yaratıcılık birçok forma bürünebilir. Bahçeyle uğraşmak ve örgü örmek de buna dahil. Yazmak, hepimizde olan bir yeteneğin bir tezahürü sadece.

Türk seçmenler negatif özgürlüğü pozitif özgürlüğe tercih etmiş görünüyor
Margaret Atwood ve dizinin starı Elisabeth Moss.

Doğum kontrolü baskı altına alınırsa yeraltına geçer

◊ Aslı Erdoğan tutukluyken ona bir mektup yazdınız. Serbest bırakılmasının ardından konuşma şansınız oldu mu?
- Henüz konuşamadım...

◊ 2006’da Orhan Pamuk’un ‘Kar’ romanı için The Guardian’da yazarken, bir Türkiye değerlendirmesi de yapmıştınız: “(...) Türkiye nereye gidiyor? Bir zamanlar görkemli ama çoğunluk belalı tarihiyle nasıl hesaplaşacak; eski ve yeni arasındaki çatışmayı nasıl çözecek; İslamcılar ve laikler arasındaki güç mücadelesiyle nasıl başa çıkacak? Özgüven kazanacak mı? Huzur bulacak mı? Bir iç bütünlüğüne ulaşacak mı?” 11 yıl geçti; Türkiye’yi şimdi nasıl görüyorsunuz?
- Türk seçmenler şu an için, negatif özgürlüğü pozitif özgürlüğe tercih etmiş gibi duruyor.

◊ Neden?
- İnsanlar, kurulu düzeni bozmaya hazır görünen güçlerin tehdidini hissettiğinde böyle yapar. Ama bu sonsuza dek sürüp giden bir hal değildir. İnsanın yaratıcılığı bir şişede kapalı tutulmayı sevmez.

◊ Siyasetçilerin kürtaj hakkındaki negatif söyleminin ve devlet hastanelerinde üstü örtülü kürtaj yasağının ardından, Türkiye’de kadınlar “Benim Bedenim Benim Kararım” sloganı altında, çok büyük ve etkili bir sosyal medya kampanyası yürüttü. ‘Damızlık Kızın Öyküsü’nde kadın bedeni üzerinde tahakküme dair bir hikâye... Peki bu aynı zamanda bir direniş noktası da sayılabilir mi?
- Otokratik ve totaliter rejimler, kadın bedenini kontrol ederek üremeyi öyle veya böyle kontrol altına almak ister. Dediğim gibi, her zamanki hikâye işte... Trump yönetimi de belli ki bu yönde gidecek. Ama doğum kontrol yöntemleri devlet tarafından baskı altına alındığında, iş yeraltına geçer. Bu da daha çok kadının ölmesi, daha çok anasız çocuk ve daha çok yetimhane anlamına gelir. Yani insanların istediği buysa, ödeyecekleri bir bedel de var demektir.

Birçok insan kendini çaresiz ve küskün hissediyor

◊ Bugünün en önemli konularından biri göç. Gelişmiş ülkelerin vatanlarını terk etmek zorunda kalıp oralara sığınmak isteyen mülteciler hakkında üzerine düşeni yaptığını düşünür müsünüz?
- Yapılacak en iyi şey o ülkelerdeki koşulları iyileştirmek; ki bu insanlar hayatlarını korumak için topraklarından kaçmak zorunda kalmasın. Maalesef, iklim değişikliği, gıda kaynaklarına olan etkisi üzerinden daha fazla toplumsal karışıklık ve savaş çıkarıyor. Ve yine maalesef, ‘gelişmiş ülkeler’deki birçok insanın durumu da pek iyi sayılmaz. Buralardan çatışma doğuyor işte. Ne yapılırsa yapılsın, hiçbir şeyin yetmeyeceği hissi de doğuyor. Birçok insan kendini çaresiz ve küskün hissediyor.



EN ÇOK OKUNANLAR

    Koç Burcu
    21 Mart - 20 Nisan

    Kişisel farkındalığınızı arttıracak, bilgi kazanmanızı sağlayacak, ama bu esnada bütçenize çok fazla zarar vermeyecek şeyler planlamalısınız. Tüm...Koç Burcu - Bugün

    Boğa Burcu
    21 Nisan - 20 Mayıs

    Başarınızı diğerleriyle de kutlayabilirsiniz. Bilgi toplamalı, bilgilerin gerçekliğinden emin olmalı ve başladığınız işleri bitirmelisiniz. Fark yaratmak istiyorsanız,...Boğa Burcu - Bugün

    İkizler Burcu
    21 Mayıs - 20 Haziran

    Evinizde ve özel ilişkilerinizde yapacağınız değişiklikler duygusal anlamda istikararı sağlayabilir. İş birliğine açık olmanız durumunda, evinizi veya yaşadığınız yeri...İkizler Burcu - Bugün

    Yengeç Burcu
    21 Haziran - 22 Temmuz

    Önemli detayları atlamadığınızdan emin olun. İstediğinizi açık açık ortaya koymak işe yarar çözümler üretmenizde size yardım edebilir....Yengeç Burcu - Bugün

    Aslan Burcu
    23 Temmuz - 23 Ağustos

    Duygusal anlamda motive bir gündesiniz. Yanlış nedenlere dayalı değişiklikler yapmak doğru olmayabilir. Olayları doğru değerlendirmeli, daha alçak...Aslan Burcu - Bugün

    Başak Burcu
    24 Ağustos - 23 Eylül

    Sahip olduğunuzdan daha fazla paranız varmış hissine kapılmayın ve aşırı harcamalardan kaçının. Sizi motive eden kişilerle görüşebileceğiniz bir hafta...Başak Burcu - Bugün

    Terazi Burcu
    24 Eylül - 23 Ekim

    Bu hafta sonu, önemli kişisel değişiklikler yapmanız durumunda kendinizi çok iyi hissedebilirsiniz. Sizi bekleyen güzel bir gelecek varken lüzumsuz...Terazi Burcu - Bugün

    Akrep Burcu
    24 Ekim - 22 Kasım

    Dış etkilere bağlı duygusal durumlarla uğraşabileceğiniz bir hafta sonundasınız. Bazı kişilerin yapacağı son dakika değişiklikleri sizi asıl uğraşmanız gereken işlerden...Akrep Burcu - Bugün

    Yay Burcu
    23 Kasım - 21 Aralık

    Duyduğunuz her şeye inanmamalısınız. Belli anlaşmalar yapmadan ya da bazı sözler vermeden önce, kendi araştırmanızı bizzat yapmanızda fayda var. Bu hafta sonu, elinize...Yay Burcu - Bugün

    Oğlak Burcu
    22 Aralık - 20 Ocak

    Endişelerinizi dile getirerek olaylara netlik kazandırabilir ve doğru kararlar alabilirsiniz. Eviniz ve ailenizle bağlantılı konularla ilgilenirken daha sorumlu davranmalısınız....Oğlak Burcu - Bugün

    Kova Burcu
    21 Ocak - 18 Şubat

    Çok fazla bilgi paylaşımı size ters şekilde geri dönebilir ve size bazı bedeller ödetebilir. Bu hafta sonu, sevdiğiniz kişilerle ilişkilerinizi...Kova Burcu - Bugün

    Balık Burcu
    19 Şubat - 20 Mart

    Bu hafta sonu, bazı işleri ele alış veya uygulayış biçiminizi ya da bilgi edinme ev haber alma yöntemlerinizi gözden geçirebilirsiniz. Bu sayede kendinizi...Balık Burcu - Bugün