Taha Akyol: Hukukta laikleşmeyi başlatan Osmanlı halifeleridir

Hukuku Atatürk mü modernleştirdi, bir Osmanlı paşası mı? Müslümanların yönetim şekli ne? Fıkıh 21’inci yüzyıla cevap verebilir mi? Taha Akyol yeni kitabı ‘Türkiye’nin Hukuk Serüveni’nde bu sorulara cevap arıyor.

Zeynep MİRAÇ / Fotoğraflar: Levent KULU
13 Aralık 2014 - 09:04:05

Kitabı, Hayrettin Karaman’ın “Demokrasi, Müslümanların siyasi sistemi olamaz” cümlesi üzerine yazdığınızı söylüyorsunuz. Hukuk üzerinde bir tehdit mi hissettiniz?

- Hayrettin Karaman, benim de “Hocam” diye hitap ettiğim, saygı duyduğum bir fıkıh âlimidir. Muhafazakâr camia üzerinde çok etkilidir. O bu cümleyi kurduğunda birçok Müslüman, demokrasi hakkında tereddüde düşecek, yabancılaşma hissedecek. O yüzden bu konuyu ele almak istedim.

Sizce bu tartışma şu anda Türkiye’nin yönetim katında da süren bir tartışma mı?

- İktidar partisinde Karaman’ın bu sözleri konuşuluyor mu bilmiyorum. Ama Türkiye’de benim 2011’den beri eleştirdiğim bir otoriterleşme süreci var. Bu iktidar, Avrupa Birliği yönünde hukukta çok değişiklik yaptı. Fakat Türkiye’de demokrasi birikimi gevşek. Hukuk birikimi ve hukuk anlayışı da gereken düzeyde değil. Bu durumlarda çeşitli romantizmlere kapılmak kolaydır. Biz bunu 28 Şubat’ta 1930’ların idealize edilmesi biçiminde gördük. Şimdi de fıkıhın idealize edildiği bir anlayış görüyoruz. Ben bir fıkıh âlimi değilim. Ama bir hukukçu ve tarih okuru bir gazeteci olarak bu iddiaları tarih laboratuvarına koydum.

BİR DÂHİ: CEVDET PAŞA

Taha Akyol: Hukukta laikleşmeyi başlatan Osmanlı halifeleridir
“Osmanlı şunu görüyor: Artık fıkıhla devlet yönetilemez. Bir süre sonra bunun arkasından kuvvetler ayrılığı fikri geliyor ve demokrasi tarihi gelişiyor.”


Kitabı, Mecelle’yi kaleme alan Cevdet Paşa’ya ithaf ederek bize neyi hatırlatmak istediniz?

- Cevdet Paşa medreselidir, adı paşa olup da idare sınıfına geçene kadar başı sarıklıdır. Medrese dışında da eğitimi yoktur. Böyle bir insanın kendi kendine Fransızca, zamanın modern sayılacak tarih usullerini öğrenmesi; Batı tarzında bir kanun olan Mecelle’yi yazması... Hukuk fakültesine ‘Roma Hukuku’ dersinin konulmasını sağlaması... Kuşkusuz ki bir dâhi. Cevdet Paşa’yı bilmediğiniz zaman, “Atatürk geldi, hukuku modernleştirdi” dersiniz. O vakit iş ‘Atatürkçülük-Atatürkçülük değil’ tartışmasına döner.

Son günlerde Osmanlıca dersi üzerinden gördüğümüz cepheleşme, hukuk tarihi için de mi geçerli?

- Türkiye’de ya Osmanlı düşmanlığı var ya da Osmanlı hayranlığı... Ateşli düşmanları Osmanlı’nın yaptığı reformları bilmiyorlar. Osmanlı, Türkiye’ye bir devlet ve hukuk geleneği kazandırdı. Bu sayede Irak gibi, Suriye gibi olmaktan kurtulduk. Beri taraftan da Osmanlı hayranları padişahların hepsini evliya, günahsız, Batı’yla Doğu’yla ilgisi olmayan insanlar zannediyorlar. Hayır, hukukta laikleşmeyi Osmanlı halifeleri başlattı. Altında da şeyhülislam imzaları vardı.

Nasıl oldu da padişahlar ellerindeki bu sınırsız gücü devretmeye razı oldular?

- Osmanlı şunu görüyor: Artık fıkıhla devlet yönetilemez. Ekonomiyi düzeltmek, şirketlerin kurulmasını sağlamak, azınlık meselelerini yoluna koymak için Avrupa’dan kanun almak lazım. Bir süre sonra bunun arkasından kuvvetler ayrılığı fikri geliyor ve demokrasi tarihi gelişiyor. Bugün Türkiye’de hem demokrasi talebi hem de çoğunluk olmanın sağladığı imkânlara alışmak var. Siyaset biliminde bilinen bir teoridir: İktidar uzadıkça iktidar mensupları o gücü gittikçe daha fazla kullanma eğilimine girerler. O gücün dengelenmesi, kontrol edilmesi lazım. O nedenle yargı bağımsızlığı son derece önemli.

MÜSLÜMANLAR GERİ DİYE İSLAM’I SUÇLAMAK AKIL DIŞI!

Taha Akyol: Hukukta laikleşmeyi başlatan Osmanlı halifeleridir

Kuran’ın Müslümanlar’a emrettiği bir siyasi model var mı?

- İslamiyet’in geliştiği dönemde, aşağı yukarı bütün toplumlarda yöneticiler ömür boyu iktidarda kalıyordu. Ateşe tapan İran’da da böyleydi, Afrika’daki kabile reislerinde de. Hz. Ömer şehit edilinceye, Hz. Ebubekir vefat edinceye kadar başta kaldılar. Öyleyse İslam’da seçilen yönetici ömür boyu başta kalır denebilir mi? Hayır. Bu, dini bir kural değil, o zamanki toplum yapısıyla ilgili. İslamiyet’in bir din olarak teşekkülüyle birlikte devletleşmiş olması sosyolojik bir zaruret. İtikadi bir zaruret değil.

Hep İslam’ın yorumundaki hatalara geliyoruz. Bu yorumlama zafiyetini nasıl açıklayabiliriz?

- İslam toplumları az gelişmiş oldukları için az yorum yapıyorlar. Yoksa İslam tarihine baktığımızda bu konularda geniş bir literatür olduğunu görüyoruz.

Az gelişmişlik tesadüf mü, coğrafi bir kader mi?

- Ne biri ne diğeri. Eğer bilimden, felsefeden uzaklık, dinin tabiatında olsaydı 12’nci yüzyıla kadar dünyanın en ileri medeniyeti ve felsefesi İslam dünyasında ortaya çıkmazdı. “Müslümanlar hep geri, öyleyse suçlu İslamiyet” genellemesi akıl, bilim ve tarih dışıdır.

Taha Akyol: Hukukta laikleşmeyi başlatan Osmanlı halifeleridir
Türkiye’nin Hukuk Serüveni
Doğan Kitap / 320 sayfa

Yayınlanma Tarihi : 15 Aralık 2014 - 01:07:00


    EN ÇOK OKUNANLAR

      Koç Burcu
      21 Mart - 20 Nisan

      Kişisel farkındalığınızı arttıracak, bilgi kazanmanızı sağlayacak, ama bu esnada bütçenize çok fazla zarar vermeyecek şeyler planlamalısınız. Tüm...Koç Burcu - Bugün

      Boğa Burcu
      21 Nisan - 20 Mayıs

      Başarınızı diğerleriyle de kutlayabilirsiniz. Bilgi toplamalı, bilgilerin gerçekliğinden emin olmalı ve başladığınız işleri bitirmelisiniz. Fark yaratmak istiyorsanız,...Boğa Burcu - Bugün

      İkizler Burcu
      21 Mayıs - 20 Haziran

      Evinizde ve özel ilişkilerinizde yapacağınız değişiklikler duygusal anlamda istikararı sağlayabilir. İş birliğine açık olmanız durumunda, evinizi veya yaşadığınız yeri...İkizler Burcu - Bugün

      Yengeç Burcu
      21 Haziran - 22 Temmuz

      Önemli detayları atlamadığınızdan emin olun. İstediğinizi açık açık ortaya koymak işe yarar çözümler üretmenizde size yardım edebilir....Yengeç Burcu - Bugün

      Aslan Burcu
      23 Temmuz - 23 Ağustos

      Duygusal anlamda motive bir gündesiniz. Yanlış nedenlere dayalı değişiklikler yapmak doğru olmayabilir. Olayları doğru değerlendirmeli, daha alçak...Aslan Burcu - Bugün

      Başak Burcu
      24 Ağustos - 23 Eylül

      Sahip olduğunuzdan daha fazla paranız varmış hissine kapılmayın ve aşırı harcamalardan kaçının. Sizi motive eden kişilerle görüşebileceğiniz bir hafta...Başak Burcu - Bugün

      Terazi Burcu
      24 Eylül - 23 Ekim

      Bu hafta sonu, önemli kişisel değişiklikler yapmanız durumunda kendinizi çok iyi hissedebilirsiniz. Sizi bekleyen güzel bir gelecek varken lüzumsuz...Terazi Burcu - Bugün

      Akrep Burcu
      24 Ekim - 22 Kasım

      Dış etkilere bağlı duygusal durumlarla uğraşabileceğiniz bir hafta sonundasınız. Bazı kişilerin yapacağı son dakika değişiklikleri sizi asıl uğraşmanız gereken işlerden...Akrep Burcu - Bugün

      Yay Burcu
      23 Kasım - 21 Aralık

      Duyduğunuz her şeye inanmamalısınız. Belli anlaşmalar yapmadan ya da bazı sözler vermeden önce, kendi araştırmanızı bizzat yapmanızda fayda var. Bu hafta sonu, elinize...Yay Burcu - Bugün

      Oğlak Burcu
      22 Aralık - 20 Ocak

      Endişelerinizi dile getirerek olaylara netlik kazandırabilir ve doğru kararlar alabilirsiniz. Eviniz ve ailenizle bağlantılı konularla ilgilenirken daha sorumlu davranmalısınız....Oğlak Burcu - Bugün

      Kova Burcu
      21 Ocak - 18 Şubat

      Çok fazla bilgi paylaşımı size ters şekilde geri dönebilir ve size bazı bedeller ödetebilir. Bu hafta sonu, sevdiğiniz kişilerle ilişkilerinizi...Kova Burcu - Bugün

      Balık Burcu
      19 Şubat - 20 Mart

      Bu hafta sonu, bazı işleri ele alış veya uygulayış biçiminizi ya da bilgi edinme ev haber alma yöntemlerinizi gözden geçirebilirsiniz. Bu sayede kendinizi...Balık Burcu - Bugün