Sokaklar maskara dolacak

Eski İstanbul’da Rum Ortodokslarının Paskalya öncesi düzenlediği bir karnaval Apokries ya da diğer adıyla Baklahorani Karnavalı. Maskaralık yapmak deyiminin maske takan insanların sokaklarda eğlendiği bu karnavaldan geldiği rivayet ediliyor.

Şermin TERZİ
25.02.2011 - 22:53

Osmanlı zamanında yaklaşık beş yüz yıl kesintisiz uygulanan bu gelenek 60 yıl aradan sonra İstanbul’daki Rum cemaati tarafından tekrar canlandırılıyor. Karnavalın ilki 4 Mart akşamı Armada Otel’de; ikincisiyse 7 Mart’ta Şişli Belediyesi Emekliler Evi bahçesinden başlayacak müzikli bir yürüyüşle yapılacak

Apokria, karnaval sözcüğünün Rumcası. Karnavalın sözlük anlamıysa ‘etten arınmak’. Bu sözcük; Hıristiyan kültüründe paskalya öncesi 40 gün tutulan oruçta et ve hayvansal ürünler yenmemesine gönderme yapıyor. Apokries karnavalı, eski İstanbul’da bu oruca girmeden önce yani Şubat’ı Mart’a bağlayan son pazartesi günü yapılıyordu. Aynı zamanda en büyük eğlence günü sayılıyordu. Bu tarih, takvime göre yıldan yıla değişiyor. Apokries bazı kaynaklara göre, Diyonisos şenliklerinin bir uzantısı. Hatta Hıristiyan kültüründeki Rio ve Venedik gibi karnavalların da, aslında bu kutlamaların günümüze kadar yaşayan biçimleri olduğu iddia ediliyor.
İstanbullu Rumların ‘Baklahorani’ de dedikleri bu günden sonra; Rumlar evlerine kapanarak perhiz ve ibadetle vakit geçirerek Büyük Paskalya Yortusu’nun gelmesini bekliyordu. İstanbullu Rumların, bu güne Baklahorani demelerinin sebebiyse, o günlerde bakla yemeleri.

KAPI KAPI DOLAŞIYORLAR

Reşad Ekrem Koçu’nun meşhur İstanbul Ansiklopedisi’nde de yer alan Apokries eğlencelerinin merkezi, eski adıyla Tatavla, yeni adıyla Kurtuluş’tu. Maskeler ve kostümler giyinmiş Rum ahali; Beyoğlu’ndan Tatavla’ya kadar şarkılarla ve danslarla yürürdü. Bir mahalle kültürü olduğu ve herkes birbirini tanıdığı için insanlar kapı kapı gezip ev sahiplerine sataşır, ev sahipleri de bunu bildikleri için onları kibarlıkla karşılardı.
‘Maskaralık’ teriminin de bu tür karnavallardan kaldığı anlatılıyor. Maskara, maske giyen demek. Rivayet o ki maske takıp türlü türlü delilikler yapılınca ‘maskaralık yapmak’ deyimi ortaya çıkmış. Eski İstanbul günlük yaşamında kullanılan, ‘Apukurya soytarısı’ tabiri de yine bu karnavaldan dolayı türemiş.
Anlatılanlara göre, Tatavla o tarihlerde herhangi bir semt değil. Rum denizci tayfaları ve tulumbacıların yaşadığı bir yer. Çoğunluğu bekar olduğundan, sağda solda gezerek taşkınlık yapmalarını önlemek için Osmanlı sultanı 18. yüzyılda bir ferman yazdırarak ‘Sizin yeriniz Tatavla’dır’ demiş.

YAŞLI CEMAAT TEDİRGİN

Peki Apokries şenlikleri ihtişamını ne zaman yitirdi ve bir İstanbul geleneği nasıl yok oldu? 1940’lı yıllarda Aşkale sürgünleriyle başlamış bu süreç. 6-7 Eylül olaylarının ardındansa tamamen son bulmuş. Sadece İstanbullu Rum cemaat değil, Yaşadığım Kurtuluş kitabını yazarı ve semtin tarihiyle yakından ilgilenen Hüseyin Irmak da, bu geleneği yeniden yaşatabilmek için çaba sarf edenler arasında. Irmak, cemaat dışından olmasına rağmen niye böyle bir şeye kalkıştığını şöyle anlatıyor: “Kurtuluş’ta büyüdüm. Semtin Rum, Ermeni, Yahudi, Süryani, Kürt, Türk karışımı renkli yapısına ve yaşamına tanık oldum. Buradan hareketle cemaatten bağımsız olarak açık davet çıkartarak, karnavalı yaşatmak için uğraşıyorum.” Irmak, cemaatin yaşlılarının yeniden canlandırma girişimlerinden tedirgin olduğunu, gençlerinse yanında yer aldığını söylüyor.

ESKİ KÜLTÜRLERİ YAŞATMAK

Armada Otel Yönetim Kurulu Başkanı ve Ahırkapı Hıdırellez şenliklerinin de öncüsü Kasım Zoto ise bu etkinliğe destek vermelerinin sebebini şöyle anlatıyor: “Eski kültürleri yaşatabilmek çok önemli. İstanbul gibi bir kentte neler yaşanmışsa, bunu yine şehrin bir köşesinde bulmak, devam ettirmek lazım. Elimizden geldiğince, yaşanmış kültürleri bir jenerasyon daha ileri götürebilir miyiz diye uğraşıyoruz. Festivali, bu yıl otelin içinde yapacağız ama gelecek yıl tekrar gerçek haline, sokak festivaline dönüştüreceğiz. İster Hıristiyan ister Müslüman, herkes katılacak. Zaten eski zamanlarda da Müslüman ve Hıristiyanlar bir arada kutluyordu bu festivali.”

FESTİVALİN MÜSTEHCEN ŞARKILARI

Apokries şenliklerine öncülük edenlerden biri de Cafe Aman müzik grubunun kurucusu Stelyo Berber. Fasıl ve rembetikoyu birleştirdiği ‘Fasl-ı Rembetiko’ adlı repertuvarla festivale gelenleri eğlendirecek. Dokuz kişilik müzik grubunun kurucuları arasındaki solist Pelin Suer ise Stelyo Berber’in eşi. Cafe Aman adını 1900’lü yılların başında Karaköy civarındaki müzikli kahvehanelerde ‘Amaaan amaaan’ nağmeleriyle okunan gazellerden alıyor. Dönemin kostümleriyle sahneye çıkan Berber, eski Apokries şenliklerinde söylenen şarkıların oldukça müstehcen olduğunu, bugün çevirmeye kalksalar kıyamet kopacağını söylüyor.

Yayınlanma Tarihi : 26.02.2011 - 00:00
Etiketler:


EN ÇOK OKUNANLAR

    Koç Burcu
    21 Mart - 20 Nisan

    Kişisel farkındalığınızı arttıracak, bilgi kazanmanızı sağlayacak, ama bu esnada bütçenize çok fazla zarar vermeyecek şeyler planlamalısınız. Tüm...Koç Burcu - Bugün

    Boğa Burcu
    21 Nisan - 20 Mayıs

    Başarınızı diğerleriyle de kutlayabilirsiniz. Bilgi toplamalı, bilgilerin gerçekliğinden emin olmalı ve başladığınız işleri bitirmelisiniz. Fark yaratmak istiyorsanız,...Boğa Burcu - Bugün

    İkizler Burcu
    21 Mayıs - 20 Haziran

    Evinizde ve özel ilişkilerinizde yapacağınız değişiklikler duygusal anlamda istikararı sağlayabilir. İş birliğine açık olmanız durumunda, evinizi veya yaşadığınız yeri...İkizler Burcu - Bugün

    Yengeç Burcu
    21 Haziran - 22 Temmuz

    Önemli detayları atlamadığınızdan emin olun. İstediğinizi açık açık ortaya koymak işe yarar çözümler üretmenizde size yardım edebilir....Yengeç Burcu - Bugün

    Aslan Burcu
    23 Temmuz - 23 Ağustos

    Duygusal anlamda motive bir gündesiniz. Yanlış nedenlere dayalı değişiklikler yapmak doğru olmayabilir. Olayları doğru değerlendirmeli, daha alçak...Aslan Burcu - Bugün

    Başak Burcu
    24 Ağustos - 23 Eylül

    Sahip olduğunuzdan daha fazla paranız varmış hissine kapılmayın ve aşırı harcamalardan kaçının. Sizi motive eden kişilerle görüşebileceğiniz bir hafta...Başak Burcu - Bugün

    Terazi Burcu
    24 Eylül - 23 Ekim

    Bu hafta sonu, önemli kişisel değişiklikler yapmanız durumunda kendinizi çok iyi hissedebilirsiniz. Sizi bekleyen güzel bir gelecek varken lüzumsuz...Terazi Burcu - Bugün

    Akrep Burcu
    24 Ekim - 22 Kasım

    Dış etkilere bağlı duygusal durumlarla uğraşabileceğiniz bir hafta sonundasınız. Bazı kişilerin yapacağı son dakika değişiklikleri sizi asıl uğraşmanız gereken işlerden...Akrep Burcu - Bugün

    Yay Burcu
    23 Kasım - 21 Aralık

    Duyduğunuz her şeye inanmamalısınız. Belli anlaşmalar yapmadan ya da bazı sözler vermeden önce, kendi araştırmanızı bizzat yapmanızda fayda var. Bu hafta sonu, elinize...Yay Burcu - Bugün

    Oğlak Burcu
    22 Aralık - 20 Ocak

    Endişelerinizi dile getirerek olaylara netlik kazandırabilir ve doğru kararlar alabilirsiniz. Eviniz ve ailenizle bağlantılı konularla ilgilenirken daha sorumlu davranmalısınız....Oğlak Burcu - Bugün

    Kova Burcu
    21 Ocak - 18 Şubat

    Çok fazla bilgi paylaşımı size ters şekilde geri dönebilir ve size bazı bedeller ödetebilir. Bu hafta sonu, sevdiğiniz kişilerle ilişkilerinizi...Kova Burcu - Bugün

    Balık Burcu
    19 Şubat - 20 Mart

    Bu hafta sonu, bazı işleri ele alış veya uygulayış biçiminizi ya da bilgi edinme ev haber alma yöntemlerinizi gözden geçirebilirsiniz. Bu sayede kendinizi...Balık Burcu - Bugün