Piyasalarda panik atak

Hürrem ŞATIROĞLU
12 Temmuz 2001 - 01:43Son Güncelleme : 12 Temmuz 2001 - 01:43

İç ve dış piyasaların güven bunalımına, uluslararası piyasalarda başlayan Arjantin paniği eklenince, borsa yüzde 7.81 düştü. Dolar yeni zirvesini yapıp 1 milyon 342 bin liraya çıktı.

IMF ve Dünya Bankası'nın olumlu sinyaline rağmen S&P'nin görüntümüzü negatife çevirmesi, moralleri daha da bozdu.

Türkiye tarihinin en ciddi ekonomik krizini yaşarken, uluslararası piyasaların da etkisi altında kaldı. Türkiye'de portföy yatırımı olan yabancılar, Arjantin'deki olumsuz gelişmeler nedeniyle Türkiye riskini daraltmak isteyince, bir yanda borsa 739 puan kayıpla 8.730 puana düştü, diğer yanda dolar yeni dalgalı kurun yeni zirvesini yaptı. Dün Merkez Bankası dolar satış kuru 1 milyon 342 bin liraya çıktı. Bono ve tahvil piyasasında, en çok işlem gören bono olan 6 Mart 2002 tarihli bonoların bugün tarihli işlemlerde yıllık bileşik oranı yüzde 107'ye çıktı.

Dün, önce IMF İcra Direktörleri Kurulu'nun daha sonra da Dünya Bankası'nın bugün toplanacağı haberleriyle moralli başladı. IMF ve Dünya Bankası'nın bu toplantılardan sonra Türkiye'ye yaklaşık 3.3 milyar dolarlık kredileri serbest bırakacağı tahminleri, dolar kuru üzerinde gerileme beklentilerini oluşturdu. Beklenen kredinin serbest bırakılacağına duyulan güven nedeniyle Merkez Bankası, yeni bir uygulamayla döviz satışı yapacağını duyurdu. Merkez Bankası'nın açıklamasında, temmuz ve ağustos aylarında toplam 1.3 milyar dolarlık döviz satışı yapılacağı, bu miktarın 700 milyon dolarının temmuz ayında, 600 milyon dolarının ise ağustos ayında satılacağı yer aldı.

İHALELER YETMEDİ

Her hafta çarşamba ve cuma günleri yapılacak olan ihalelerle dolar satacağını açıklayan Merkez Bankası bu uygulamanın ilk örneğini dün sabah 1 milyon 287 bin lira ortalama fiyatla 150 milyon dolar satarak verdi. Bu nedenle sabah saatlerini sakin geçiren bankalararası döviz piyasası, öğle saatleriyle birlikte hareketlenmeye başladı. Dolar kotasyonlarının 1 milyon 350 bin lira ve daha yüksek rakamlara çıkması, yabancı yatırımcıların Arjantin endişeleri nedeniyle aralarında Türkiye'nin de bulunduğu gelişmekte olan ülkelerdeki risklerini daraltmasına bağlandı. Yabancı yatırımcıların borsa, bono ve tahvil satışlarıyla elde önce Türk Lirası'na daha sonra da dolara dönmeye başladıkları belirtildi.

Hazine Müsteşarlığı'nın dün gerçekleştirdiği iç borç geri ödemesiyle piyasaya çıkan 1 katrilyon 467 trilyon liranın, önceki günkü 8 aylık bono ihalesiyle ve dün sabah yapılan dolar satış ihalesiyle geri çekilemeyen yaklaşık 500 trilyon liranın önemli kısmı da dolara yöneldi.

Dolar talebinin yüksek olmasında bu ay ortasına kadar süreceği bilinen bankaların sendikasyon ödemelerinin de etkisi vardı.

Merkez Bankası, sabah gerçekleştirdiği ve 150 milyon dolar sattığı ihaleye rağmen dolardaki hareketlenmenin durmaması, serbest piyasadaki kurun 1 milyon 330 bin liraya yükselmesiyle ikinci dolar satış ihalesini açtı. İkinci ihalede 66 milyon dolar ortalama 1 milyon 334 bin liradan satıldı.

Türk Lirası, Merkez Bankası'nın dün açıkladığı kura göre dolar karşısında 22 Şubat sabahından bu yana yüzde 94.93 oranında değer yitirdi. Dolar kurunun günlük bazdaki artış oranıysa yüzde 2.6 oldu.

Dün uluslararası piyasalardaki dalgalanmaya ve piyasadaki TL fazlalığına rağmen sabah saatlerinde düzenlediği ihaleyle 150 milyon dolar satış yapan Merkez Bankası, ihaledeki satış miktarının düşük tutulması nedeniyle eleştiriliyor. Piyasanın daha yüksek miktarlı dolar talebinin olduğu bir günde Merkez Bankası'nın, ihtiyacı karşılayacak satış miktarını yakalaması gerektiği belirtiliyor.

BORSA KIRILDI

İstanbul Menkul Kıymetler Borsası (İMKB), ilk seansa. Merkez Bankası'nın dolar satış ihalesine bağlı olarak dolar kotasyonlarının dengesini koruması, piyasada alımları artırdı ve piyasa 9.856 puana kadar yükseldi. İlk seansta ulaşılan bu seviyeden gelen satışlarla daha sonra 9.400 puana kadar düşüldü. Borsa, ilk seansta 9.400'e yaklaşılmasıyla alımların yoğunlaştığı bir piyasa görünümündeydi. İkinci seansta durum değişti. İkinci seansa 9.428 puanla başlayan borsa bu noktadan sonra artan satışlarla 8.635 puana kadar çekildi. Borsa günü 8.730 puanla 387 trilyon 161 milyar liralık işlem hacmiyle kapattı. Borsanın işlem hacmi önceki gün gerçekleşen 329 trilyon liralık hacmin yüzde 17.54 üzerine çıktı.

Arjantin neden etkiliyor?

Son yıllarda sürekli olarak küçülen Arjantin ekonomisinin kurtarılması için Kemal Derviş gibi ABD'den Domingo Cavallo'yu getirdi. Cavallo, Arjantin ekonimisini canlandırmak için bazı kararlar aldı. Önce 30 milyar dolara yaklaşan borç takası tamamlandı. 10 yıldır dolara eşit olan para birimi, dış ticarette elde edilen her bir dolar için, 1.08 pezoya devalüe edildi. Daha sonra Arjantin, borçlanmasını sürdürebilmek için iç borçlanma faizlerini yükseltmeye başladı. Önceki gün yapılan borçlanma ihalesinde yaklaşık 828 milyon dolar değerinde 91 gün vadeli Letes bonoları, bu vadede 1996'dan bu yana en yüksek faiz olan yüzde 14.01'den sattı. Hemen arkasından Arjantin Ekonomi Bakanı Cavallo, Arjantin'in borçlanma politikasında da bir değişiklik olacağını ve her eyaletin farklı bir borçlanma politikası izleyeceğini açıkladı. Cavallo, Arjantin'in daha sıkı para politikası izleyeceğini, artık dışarıdan borçlanma imkanı kalmadığını vurguladı. Bu gelişmeler, Arjantin'in konsolidasyona gideceği endişelerini doğurdu. 2005 vadeli Eurobond'larında faiz yüzde 24.97'yle en yüksek düzeyine çıktı. Arjantin endişesiyle, Polonya Zlotisi yüzde 4 değer kaybederek dolar karşısında son yedi ayın en düşük düzeyine indi, 1 dolar 4.51 zlotiye çıktı. Zloti son bir hafta yüzde 13 değer kaybetti.

Güney Afrika para birimi rand da 8 sent değer kaybetti, 1 dolar 8.3350 randa çıktı. Rand, Temmuz ayı başından beri yüzde 4 değer kaybetti.

Gelişmekte olan piyasalar sarsıldı

Arjantin ekonomisine yönelik endişelerle dünyadaki gelişmekte olan piyasalar düştü. 26 gelişmekte olan borsanın, 20'si dün geriledi. Dünkü işlemlerde en fazla gerileyen borsa İMKB oldu. Arjantin Borsası ise dalgalanmaların başladığı ülke borsası olmasına rağmen yüzde 3.36 ile İMKB'den daha az değer kaybetti.

Yabancı notu erken aldı

Son yıllarda, uluslararası derecelendirnme kuruluşlarının Türkiye ile ilgili röporlarının açıklanmasından önce ‘‘ilgili raporun’’ olumlu veya olumsuz oluşuna bağlı olacak şekilde, özellikle İMKB'de dalgalanmalar oluyor. 1998 yılından bu yana gözlenen bu gelişme, 2000 yılı başından itibaren açıklanan hemen hemen her rapordan önce yaşandı. Açıklanan raporlardan önce, rapor olumluysa alımlar yoğunlaştı ve bazı söylentiler yayıldı. Raporlar olumsuzsa söylentiler ve satışlar yoğunlaştı. Bunun bir örneği, İMKB'de yine görüldü. Türkiye ile ilgili olumsuz bir rapor açıklanacağı gün içindeki söylentiler arasında vardı. Bazı borsacılar, satışları bu söylentinin güçlendirdiğini ileri sürdü.

Dün ne, neden oldu?

Yabancı yatırımcılar gelişmekte olan piyasalardaki risklerini daraltmak için borsada satış yaptı. İtfada çıkan para lirayı artırdı. Eline TL geçen dolar aldı.

TMSF'ye geçen bankaların aracı kurumlarındaki kredili hesaplar kapatıldı.

Borsada işleme kapatılan hisseleri elinde bulunduran bazı aracı kurumların başka hisse senetlerinde satışa geçmeleri sonucunu doğurdu.

Bankaların sendikasyonları için talepleri devam ediyor. Dolar olumsuz etkileniyor.

Son siyasi ve ekonomik gelişmeler, geçen yıl Kasım ayından bu yana güvensiz olan piyasalardaki güven boşluğunu büyüttü.

S&P, görüntümüzü negatife çevirdi

Dün piyasaların kapanmasından sonra Standard and Poor's (S&P) bir açıklama yaparak Türkiye'nin görünümünü ‘‘durağandan’’ ‘‘negatife’’ çevirdi. S&P, Türkiye'nin ‘B eksi’ olan notunu değiştirmedi. S&P, yaptığı açıklamada, IMF'nin 8'inci gözden geçirmeyi bugün tamamlaması ve Dünya Bankası'nın iki krediyi onaylamasının beklenmesine rağmen görünümdeki değişikliği üç nedene bağladı. S&P'nin açıklamasında ‘‘Programın uyğgulanmasındaki son kaymalar piyasanın hükümete güvenini sarstı ve faizler oranlarını öngörülenin üzerinde tuttu’’ denilerek, şu nedenler sıralandı:

Yüksek politik ve program uygulama riski.

Yüksek kamu borç yükü.

Bankacılık sektöründeki zayıflıklar.
Etiketler:


    EN ÇOK OKUNANLAR

      Sayfa Başı