Ölü yazarlar manastırında Nâzım’ın izine rastladım

Normandiya bölgesi elma şarabı, Claude Lelouche’un 1960’larda çektiği “Bir Erkek ve Bir Kadın” filminden tanıdığımız Manş Denizi boyunca uzanan kumsalları, her yudumu gövdeye bir alev parçası gibi düşen “calvados”larıyla ünlüdür. Ve çayıra sere serpe uzanmış besili inekleriyle.

Nedim GÜRSEL
27.07.2009 - 00:00 | Son Güncelleme :

Bir yandan geviş getirirken öte yandan gelip geçen trenlere bakarlar, sakin, sabırlı, dünya umurlarında değilmiş gibi. Pont-L’eveque peynirleri bu ineklerin sütünden yapılır. Yine de, Tanrı’nın bu yörede insanoğluna bağışladığı yeşil doğa değil, cins yarış atlarının yetiştirildiği haralar da değil, manastırlar egemendir manzaraya.

Alçacık duvarları, serin iç avluları, dar hücrelerin açıldığı karanlık koridorları, taşa binbir emekle oyulmuş yontuları ve gökyüzüne yükselen çan kuleleriyle Normandiya manastırları diğerlerinden farklıdır. Yerleşim merkezlerinden uzakta, dağ tepelerine ya da derin vadilerin kuytusuna kurulmamışlardır. Köy ve kasabalarla iç içedirler; hatta Caen’da olduğu gibi kentlerin orta yerinden tarihe iz düşürürler. Fransa tarihinde hem “piç” hem “fatih” unvanına sahip tek kahraman olan Normandiya Dükü ve İngiltere fatihi Guillaume zamanından kalma “Erkekler Manastırı” ile “Kadınlar Manastırı” örneğin. Ya da Caen’ın hemen dışındaki “Ardennes Manastırı.”

BELLEK ARŞİVİ OLDU

Bir zamanlar bu manastırda “dünya kaçkını” keşişler yaşamış. Yalnızlığın, dünya nimetlerine yüz çevirmenin, tensel hazlardan vazgeçmenin, azla yetinip çokça dua etmenin, bir bakıma eziyet çekerek Tanrı’ya ulaşmanın, onda eriyip yok olmanın öncüsü tarikat keşişleri. Premontre tarikatı tarafından 12. yüzyılda kurulan bu manastır tarih boyunca gün görmüş, günler görmüş. Nice savaşların, yıkımların tanığı olmuş. Bir zamanlar keşişlerin birlikte yaşadıkları, topraklarını hep birlikte ekip biçtikleri, görkemli kilisesinde birlikte dua edip günah çıkardıkları, mahzenlerinde yemek yiyip şarap içtikleri “Ardennes Manastırı” İkinci Dünya Savaşı sırasında Alman ordusunun genel karargâhıymış. 1944’te genç askerlerden oluşan bir SS bölüğü mevzilenmiş burada ve bölgeye kan kusturmuş. Normandiya Çıkarması’na karşı askeri operasyonların bir kısmı da, stratejik önemi dolayısıyla, buradan yönetilmiş. Ve savaşta yanıp yıkılmış doğal olarak, ne var ki, ilginç bir proje sayesinde yıllar sonra küllerinden doğmuş. Gotik mimarinin en güzel örneklerinden biri olan manastır bir süredir İMEC (Çağdaş Yazın ve Bellek Enstitüsü) arşivlerine ev sahipliği yapıyor. /images/100/0x0/55eac5b6f018fbb8f895bbd3

Savaşta çatısı uçan, duvarları yıkılan kilise, yeni onarılabilmiş. Ama eski işlevine kavuşturulup tapınak olarak kullanılsın diye değil, edebiyata hizmet amacıyla tasarlanmış bu kez. Binlerce cilt kitapla birlikte Alain-Robbe Grillet’den Marguerite Duras’a, Roman Gary’den Raymond Radiguet’ye ünlü Fransız yazarlarının arşivlerini de barındırıyor. Duvarlarında dua sesleri yankılanmıyor artık, org eşliğinde törenler düzenlenmiyor. Bir süredir ölü yazarların hayaletleri dolaşıyor burada. Bu hayaletler arasında bizim Nâzım Hikmet’inkine de rastlayabilirsiniz, çünkü Dino’ların yani Güzin ve Abidin’in bağışladığı, şairimizle ilgili arşiv belgeleri de, başka belgelerle birlikte meraklısını bekliyor.

Sürgün yılları boyunca Nâzım Hikmet iki kez Paris’e gelmiş, her defasında da bu efsane kent üzerine hâlâ severek okuduğumuz şiirler yazmıştı. Sözkonusu şiirlerin elyazmalarından Dinolar’a gönderdiği mektuplara, yüzlerce fotoğrafından Avrupa dillerinde yayımlanmış kitaplarına, oyunlarının afişlerine kadar şairimize ait pek çok belge var manastırın arşivinde. Bir de, o afacan, çocuksu üslubuyla gönderdiği telgraflar. Evet çok değil, bundan yarım yüzyıl önce, “telgraf çekiliyor”du önemli ve acil haberleşmeler için.

CENNETİN ANAHTARI TAŞA KAZILI

Normandiya bölgesinin en eski, en ünlü manastırlarından birinde büyük şairimizin anısını sürdüren belgelerle karşılaşmak, yalnızca bir Nâzım uzmanı ya da Güzin’in bana yakıştırdığı deyimle bir “Nâzımkeş” olarak değil, Fransa’da yaşayan, bir bakıma onunla aynı yurt özlemini paylaşan bir Türk yazarı olarak da beni heyecanlandırdı. Yolu buraya düşenler çağdaş edebiyatın önemli yazarlarıyla, daha doğrusu onların artık geçmişte kalan dünyalarıyla tanışabilir. Nâzım da aralarında, bir çok yazarın mektuplarını, günlüklerini, yayımlanmamış metinlerini okuyabilir.

Manastır kilisesi onarılırken 15. yüzyıldan kalma bir yazılı taş bulunmuş. Taşın üzerindeki üç dizenin anlamını Latincesi kuvvetli bir araştırmacı arkadaşa sordum, Fransızcaya çevirdi. Ben de, bu mekânın değişik işlevleri olabileceğini ima eden bu dizeleri sizin ilginize sunuyorum: “Bir kadınla olmak elbette yasak değildir / Ama bilinmelidir ki / Cennete gitmenin tek yolu bekârettir.”
İMEC sayesinde “Ölü Yazarlar Manastırı”na dönüşen bu yapıda keşişler yaşamış uzun süre, şimdiyse ünlü yazarların hayaletleri dolaşıyor. İçlerinde, eğer yazılı taştaki dizeler doğru söylüyorsa, cennete gidenlerin sayısının pek fazla olduğunu sanmıyorum.

SARTRE, NÂZIM HİKMET’İ SIMONE DE BEAVOIR’LA TANIŞTIRMIŞ

Ardennes Manastırı arşivindeki belgeler arasında Jean-Paul Sartre’ın Nâzım’a gönderdiği bir mektup dikkatimi çekti. Fransız düşünür, hayat arkadaşı Simone de Beauvoir ile Türk şairini tanıştırmak için onu bir öğle yemeğine davet ediyor, yönettiği Les Temps Modernes dergisinde yayımlanan “İvan İvanovic Var mıydı Yok muydu?” adlı tiyatro oyununun okurlarınca büyük ilgiyle karşılandığını belirtmekten de geri kalmıyor. Birlikte yedikleri öğle yemeğinin öyküsünüyse de Beauvoir’ın Olgunluk Çağı’nda yazdıklarından öğreniyoruz. Bu yemeğin önemi, Nâzım’ın Türkiye’den kaçışının ayrıntılarını ilk kez Sartre-Beauvoir çiftine Paris’te anlatmış olmasından kaynaklanıyor.

Etiketler:


EN ÇOK OKUNANLAR

    Koç Burcu
    21 Mart - 20 Nisan

    Kişisel farkındalığınızı arttıracak, bilgi kazanmanızı sağlayacak, ama bu esnada bütçenize çok fazla zarar vermeyecek şeyler planlamalısınız. Tüm...Koç Burcu - Bugün

    Boğa Burcu
    21 Nisan - 20 Mayıs

    Başarınızı diğerleriyle de kutlayabilirsiniz. Bilgi toplamalı, bilgilerin gerçekliğinden emin olmalı ve başladığınız işleri bitirmelisiniz. Fark yaratmak istiyorsanız,...Boğa Burcu - Bugün

    İkizler Burcu
    21 Mayıs - 20 Haziran

    Evinizde ve özel ilişkilerinizde yapacağınız değişiklikler duygusal anlamda istikararı sağlayabilir. İş birliğine açık olmanız durumunda, evinizi veya yaşadığınız yeri...İkizler Burcu - Bugün

    Yengeç Burcu
    21 Haziran - 22 Temmuz

    Önemli detayları atlamadığınızdan emin olun. İstediğinizi açık açık ortaya koymak işe yarar çözümler üretmenizde size yardım edebilir....Yengeç Burcu - Bugün

    Aslan Burcu
    23 Temmuz - 23 Ağustos

    Duygusal anlamda motive bir gündesiniz. Yanlış nedenlere dayalı değişiklikler yapmak doğru olmayabilir. Olayları doğru değerlendirmeli, daha alçak...Aslan Burcu - Bugün

    Başak Burcu
    24 Ağustos - 23 Eylül

    Sahip olduğunuzdan daha fazla paranız varmış hissine kapılmayın ve aşırı harcamalardan kaçının. Sizi motive eden kişilerle görüşebileceğiniz bir hafta...Başak Burcu - Bugün

    Terazi Burcu
    24 Eylül - 23 Ekim

    Bu hafta sonu, önemli kişisel değişiklikler yapmanız durumunda kendinizi çok iyi hissedebilirsiniz. Sizi bekleyen güzel bir gelecek varken lüzumsuz...Terazi Burcu - Bugün

    Akrep Burcu
    24 Ekim - 22 Kasım

    Dış etkilere bağlı duygusal durumlarla uğraşabileceğiniz bir hafta sonundasınız. Bazı kişilerin yapacağı son dakika değişiklikleri sizi asıl uğraşmanız gereken işlerden...Akrep Burcu - Bugün

    Yay Burcu
    23 Kasım - 21 Aralık

    Duyduğunuz her şeye inanmamalısınız. Belli anlaşmalar yapmadan ya da bazı sözler vermeden önce, kendi araştırmanızı bizzat yapmanızda fayda var. Bu hafta sonu, elinize...Yay Burcu - Bugün

    Oğlak Burcu
    22 Aralık - 20 Ocak

    Endişelerinizi dile getirerek olaylara netlik kazandırabilir ve doğru kararlar alabilirsiniz. Eviniz ve ailenizle bağlantılı konularla ilgilenirken daha sorumlu davranmalısınız....Oğlak Burcu - Bugün

    Kova Burcu
    21 Ocak - 18 Şubat

    Çok fazla bilgi paylaşımı size ters şekilde geri dönebilir ve size bazı bedeller ödetebilir. Bu hafta sonu, sevdiğiniz kişilerle ilişkilerinizi...Kova Burcu - Bugün

    Balık Burcu
    19 Şubat - 20 Mart

    Bu hafta sonu, bazı işleri ele alış veya uygulayış biçiminizi ya da bilgi edinme ev haber alma yöntemlerinizi gözden geçirebilirsiniz. Bu sayede kendinizi...Balık Burcu - Bugün