Gündem Haberleri

GÜNDEM

    Nükleer satrançta son hamleler yapılıyor

    Time
    17.05.2010 - 13:56 | Son Güncelleme:

    Brezilya ve Türkiye’den temsilciler bugün İranlı yetkililerle bir araya geliyor. ABD bu görüşmenin “İran için son şans” olduğunda ısrarcı ama Washington, Rusya ve Çin’den yaptırımlar için destek alabilse bile karşılığında ödemesi gereken bedeller olacak.

    ABD’li yetkililer İran’a uygulanacak yeni tur Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyi yaptırımlarında günden güne ilerleme kaydettikleri konusunda kendine güvenli açıklamalar yapsa da İran Cumhurbaşkanı Mahmud Ahmedinecad bugün Brezilya Devlet Başkanı Luiz Inacio Lula da Silva’yı ve Dışişleri Bakanı Ahmet Davutoğlu’nu alternatif çözümleri müzakere etmek için Tahran’da konuk ediyor.                          

    Ancak bu iki süreç birbirini engellemiyor. ABD’nin BM Büyükelçisi Susan Rice Perşembe günü yaptığı açıklamada Lula’nın ziyaretinin yaptırım sürecine engel olmadığını söylerken, diğer üst düzey ABD yetkilileri gazetecilere bu ziyaretin İran’la diyalog adına son şans olarak görülmesi gerektiğini söylediler. Ancak Brezilya ve Türkiye’nin bu çabası yaptırımların bir sonuç getirmeyeceği fikrinden doğan muhalefetten kaynaklanıyor. Öte yandan BM Güvenlik Konseyi’ndeki veto yetkileri ve İran’la iyi ilişkileri dolayısıyla kilit aktörler olarak görülen Çin ve Rusya da Türkiye ve Brezilya’nın kaygılarını paylaşıyor gibi görünüyor.

    Yine de bu Moskova ve Pekin’in önlemlerle ilgili olarak oy vermeyeceği anlamına gelmiyor. Rusya Devlet Başkanı Dimitri Medvedev, Cuma günü “Umarım Lula başarılı olur. Bu BM Güvenlik Konseyi’nde yaptırımlar kabul edilmeden önceki son şans” dedi. Avrupa Birliği Dışişleri Bakanı Catherine Ashton iki hafta önce Çin Devlet Başkanı Hu Jintao’yla görüşmesinde “İkili bir yaklaşıma ihtiyacımız olduğu mesajını iletmelisiniz. Yaptırımlar tek başına sorunu çözmez ama sorunu çözmek için yaptırımlara ihtiyaç var” dedi. Çin Dışişleri Bakanlığı da “İkili yaklaşıma karşı olmadıklarını” ortaya koydu.

    ÇİN ÜÇÜNCÜ YOL PEŞİNDE
    Bu bağlamda Çin’in çok dikkatle hazırlanması ve diyaloga kapıyı kapatmaması kaydıyla bazı yeni yaptırımları desteklemesi söz konusu olabilir. Çin’in hedefinde yaptırımlardan çok müzakereler sonucu elde edilecek bir taviz var ve Pekin bu noktaya ulaşmak için kendisini Washington’ın kötü polisiyle Brezilya’nın iyi polisi arasında bir yerde konumlandırıyor.

    Washington, en azından yaptırımlar söz konusu olduğunda Çin’in duruşuna karşı çıkmıyor. ABD, İran, Güvenlik Konseyi’nin taleplerine karşı gelmeye devam ederse sert yaptırımlarla karşı karşıya kalacağı konusunda tehditler savurdu. BM’de kabul edilecek her türlü ceza bir hayli sulandırılacak olsa da Tahran’ın kilit ticaret ortakları Pekin ve Moskova’dan yaptırımlara gelecek destek güçlü bir mesaj olacak. Ancak Washington müzakere edilmiş tavizler konusunda biraz zorlanabilir.

    Lula geçtiğimiz yıl Ekim ayında gündeme gelen ve Batılı güçlerle Uluslararası Atom Enerjisi Kurumu tarafından da müzakere edilen planın yeni bir versiyonunu canlandırmayı umuyor. Buna göre İran elindeki zenginleştirilmiş uranyumun büyük bir kısmı karşılığında nükleer yakıt elde edecek. Ahmedinecad başta bu anlaşmayı İran için bir zafer gibi görüp desteklese de ülkedeki muhafazakarlar ve reformculardan gelen eleştiriler üzerine geri çekildi. Tahran anlaşmanın şartlarının yeniden müzakere edilmesini, takasın İran topraklarında yapılmasını istedi. Ancak Batılı güçler İran en kısa zamanda uranyumu göndermezse anlaşmanın masadan kaldırılacağında ısrar etti.

    İRAN KAMUOYU DA KARARSIZ
    Batı’nın öncelikli hedefi İran’ın stoklarının büyük bir kısmını elden çıkarmasıydı. Anlaşma İran’ın uranyum zenginleştirme hakkından feragat etmesini gerektiriyordu ancak Tahran farklı bir yöne yöneldi ve amaçları konusundaki kaygıları teskin etmeye çalıştı. Ancak Rusya, Çin ve uluslararası kamuoyunun büyük bir kısmı İran’ın UAEK’nın kaygılarına cevap vermesini isterken Washington’ın İran’ın uranyum zenginleştirme fikrine gösterdiği muhalefete de destek vermiyor.

    ABD’li yetkililer İran’ın Batı’nın takas şartlarını kabul edeceğini umuyor ancak Tahran Washington’ın hoşuna gitmeyecek bir versiyonu hayata geçirmek için elinden geleni yapıyor. İran basınında da son zamanlarda takas konusu sıkça tartışılıyor. Ahmedinecad’a yakın muhafazakar isimler de Devlet Başkanı’nın bu fikri desteklediğini yazıyor. Bazı İranlı analistler Ahmedinecad’ın yaptıklarını yaptırım çabalarını savuşturmak için bir taktik hamle olarak nitelendirse de, Tahran’ın uranyum zenginleştirme hakkından feragat etmeden, çalışmaları Batı’yı sinirlendirip kriz çıkarmayacak bir hıza indirmeyi planladığına inananlar da var.

    Yeşil Devrim tehdidinin neredeyse yok olmasıyla Ahmedinecad’ın eli daha da rahatladı. Bu faktörler dolayısıyla takas anlaşmasının yeni versiyonunu kabul etmesi mümkün görünüyor.Yine de Tahran ve Washington’ın yeni şartlar üzerinde anlaşıp anlaşamayacağını bekleyip görmek gerek. Geçen yıl üzerinde anlaşılan ancak sonradan geri çekilen anlaşma bile doğrudan BM Güvenlik Konseyi’nin talepleri hakkında değildi. Dolayısıyla BM’deki yeni yaptırım hamlesinin de bu açmazı kırması pek kolay değil. Rusya ve Çin’den gelen yaptırımlara gelen desteğin karşısında ABD’nin kendi diplomatik çabalarını yeniden hayata geçirmesi ve Tahran’a aynı şeyi yapması için bir mesaj göndermesi gerekecek.

    Etiketler: son dakika
    

    EN ÇOK OKUNAN HABERLER

      Sayfa Başı