Nevra Necipoğlu: Bizans’ı dışlayarak nasıl dünya kenti olacaksınız?

Boğaziçi Üniversitesi ile 2007’den bu yana Bizans sempozyumları gerçekleştiren Koç Üniversitesi hemen hemen eşzamanlı olarak Bizans araştırmaları merkezlerini hayata geçirdiler. Bizlere o kadar yakın, bir o kadar da uzak Bizans’ı, Boğaziçi Üniversitesi’nden Bizans tarihi uzmanı Prof. Dr. Nevra Necipoğlu ile konuştuk

Gila BENMAYOR
22.08.2015 - 01:07 | Son Güncelleme :

Gani Müjde’nin ‘Kahpe Bizans’ filminin ikincisi geliyor. İlkokul çağındaki çocukların kompozisyonlarında ‘Kahpe Bizans’ sözcüklerini kullandıklarına bizzat tanık oldum. Nedir bu bizdeki ‘Kahpe Bizans’ takıntısı?
Türkçede ‘Bizans’ denince entrika, arkadan vuran gibi şeyler ilk akla geliyor. Bizans’a dair mevcut önyargıların altında yatan sebepler var tabii ki. Siyasi ve ideolojik yaklaşımlar nedeniyle Bizans, Yunan tarihinin bir parçası olarak görülmüş. Bu algı dahi başlı başına yanlış. Dışlanması değil bilinmesi gerekir; zira Bizans kültürel mirasımızın önemli bir parçası.

Nevra Necipoğlu: Bizans’ı dışlayarak nasıl dünya kenti olacaksınız

‘Kahpe Bizans’ gibi filmler sanırım Bizans ile barışmamıza daha çok engel, öyle değil mi?
Gani MüjdeKahpe Bizans’ın birincisini çevirdiğinde bir söyleşisini okumuştum. Bizanslıları kötü gösteren Malkoçoğlu, Kara Murat, Battal Gazi tarzı filmlerin temsil ettiği hamasi, aşırı milliyetçi ideolojiyi eleştirmek için bu filmi çektiğini söylemişti. Ancak ben bunun tersi etki yapacağını düşünüyorum. Bizans tarihi ve kültürü konusunda Türkiye’de bu kadar bilgisizlik ve önyargı mevcutken, ‘Kahpe Bizans’ gibi bir filmin tam aksine var olan önyargıları pekiştireceğine inanıyorum. Bir eğitimci olarak Bizans ile ilgili ciddi bilgi eksikliği olduğunu söyleyebilirim. Tarih kitaplarında İmparator Konstantin, Ayasofya ve Haçlı seferlerinin dışında Bizans ile ilgili dişe dokunur bir bilgi görmüyorum.

Günümüzde Panoramik 1453 Fetih Müzesi büyük ilgi çekerken sokaktaki insan ya da okul çağındaki çocuk neden Bizans’a ilgi duysun?
Çünkü İstanbul’da günlük yaşamımızda bir sürü Bizans eseriyle karşı karşıyayız. Binalarıyla, sokak ağlarıyla ya da İstinye, Tarabya, Marmara, Üsküdar, Pendik gibi yer adlarıyla, İstanbul Bizans’tan miras aldığımız bir şehir. Kara ve deniz surları, Bozdoğan Kemeri, At Meydanı, müzeye veya camiye çevrilmiş Bizans kiliseleri ve daha pek çoklarından söz edebiliriz. Fakat sokaktaki insan belki çoğu kez bunların farkında bile değil. Öte yandan Bizans’ın devlet sistemiyle, vergi sistemiyle, saray törenleriyle Osmanlı İmparatorluğu’nu etkilemiş olduğu bilinen bir gerçek. Türk musikisi örneğin Bizans’ın makamlarından etkilenmiştir. Yeme-içme kültürümüz de öyle. Ayrıca Bizans, uzandığı topraklar üzerinde en fazla eseri Türkiye topraklarında bırakmış. Bizans’ın sadece entrikalardan ibaret olmadığını, dünya tarihine, Batı’ya damgasını vurmuş çok yönlü bir medeniyet olduğunu öğrencilerime anlatmaya çalışıyorum.

BİZANS PARASI NOMİSMA ORTAÇAĞ'IN DOLARIYDI

Nevra Necipoğlu: Bizans’ı dışlayarak nasıl dünya kenti olacaksınız

Bizans’ın Batı medeniyetine katkısı nedir?
En azından Batılılara çatalla yemek yemeyi öğrettiler. Venedik 11. yüzyılda gelin olarak gelen bir Bizans prensesi sayesinde çatalı öğreniyor. Daha önemlisi, Bizans’ın Roma’dan devralıp geliştirdiği hukuk sistemi ve kanunları, modern devletlerin hukuk sistemine temel oluşturmuş. Diplomasi alanında da önemli katkısından söz edebiliriz. İlginçtir ki Bizans savaş yerine diplomasiyi tercih eden bir devletti. Bizans sanatı da çok önemli. Uzun süre Batılı sanat uzmanları tarafından, üç boyutlu olmadığı için ilkel diye dışlanan Bizans figürleri esasında insanın iç dünyasını yansıtır. Son yıllarda Bizans tekstillerinden, ipeklerinden yola çıkarak ünlü modacılar defileler hazırlıyor. Chanel’in 4-5 yıl önce Paris-Bizans koleksiyonu büyük ilgi çekti.

‘Ortaçağda İstanbul’ kitabının yazarı Paul Magdalino önsözünde de şöyle diyor: “Dünyanın merkezinde yaşadıklarına ve yaşamaya değer başka bir yer olmadığına inanan Bizanslı Konstantinopolislilerin tavırları, Türkiye’nin geri kalanına ve dünyaya bakan modern İstanbullulara tanıdık gelebilir.” Ne diyorsunuz?
Doğru... Bizans döneminde de, Osmanlı döneminde ve günümüzde de İstanbullu olmak tabii ki ayrıcalık. Bizans İstanbul’u diğer Ortaçağ şehirlerine kıyasla çok kalabalık, çok kozmopolit, çok zengin ve uluslararası şöhreti olan bir şehirdi. Avrupa’da henüz altın para kullanılmazken Bizans’ın altın para birimi (nomisma) Çin’e kadar kullanılan gözde bir paraydı. Ortaçağın dolarıydı. Bunun merkezinde de İstanbul vardı.

İstanbul Bizans’a tam 11 yüzyıl (330-1453) başkentlik yapmış ama Tarihi Yarımada’da sıklıkla Bizans kalıntılarının tahrip edildiğini, hatta üzerlerine inşaat dikildiğini okuyoruz. Bu şehri yönetenler neden bu kadar duyarsız?
İşte bu noktada Türkiye’de ciddi bir ikiyüzlülük olduğuna inanıyorum. İçten içe Bizans’ı sevmiyoruz ama turizme büyük katkı sağladığı için Bizans’tan kalan eserlerimizle sözde övünüyoruz. “İstanbul dünya kenti” diyoruz, Bizans’ı dışlayarak nasıl bir dünya kenti olacaksınız? Oysa Bizans’a sahip çıkılmasından, düzgün korunmasından Türkiye kazanır.

İSTANBUL, BİZANS ÇALIŞMALARI İÇİN ÇEKİM MERKEZİ OLMALI

Nevra Necipoğlu: Bizans’ı dışlayarak nasıl dünya kenti olacaksınız

Japonya’dan tutun da Avustralya’ya kadar dünyanın her yerinde Bizans araştırmaları merkezleri var ama bugün Bizans çalışmaları dendiğinde akla ilk gelen üniversiteler ABD’de Harvard, İngiltere’de Oxford. 11 yüzyıl boyunca bu imparatorluğa başkentlik yapmış İstanbul’da başlı başına Bizans çalışmaları yürüten bir merkezin olmaması büyük eksiklikti. Boğaziçi Üniversitesi Bizans Çalışmaları Araştırma Merkezi bu eksikliği kapatmak için kuruldu. Koç Üniversitesi Geç Antik Çağ ve Bizans Araştırmaları Merkezi de öyle. Keşke bunlar gibi en az beş merkez olsa.



EN ÇOK OKUNANLAR

    Koç Burcu
    21 Mart - 20 Nisan

    Kişisel farkındalığınızı arttıracak, bilgi kazanmanızı sağlayacak, ama bu esnada bütçenize çok fazla zarar vermeyecek şeyler planlamalısınız. Tüm...Koç Burcu - Bugün

    Boğa Burcu
    21 Nisan - 20 Mayıs

    Başarınızı diğerleriyle de kutlayabilirsiniz. Bilgi toplamalı, bilgilerin gerçekliğinden emin olmalı ve başladığınız işleri bitirmelisiniz. Fark yaratmak istiyorsanız,...Boğa Burcu - Bugün

    İkizler Burcu
    21 Mayıs - 20 Haziran

    Evinizde ve özel ilişkilerinizde yapacağınız değişiklikler duygusal anlamda istikararı sağlayabilir. İş birliğine açık olmanız durumunda, evinizi veya yaşadığınız yeri...İkizler Burcu - Bugün

    Yengeç Burcu
    21 Haziran - 22 Temmuz

    Önemli detayları atlamadığınızdan emin olun. İstediğinizi açık açık ortaya koymak işe yarar çözümler üretmenizde size yardım edebilir.... Yengeç Burcu - Bugün

    Aslan Burcu
    23 Temmuz - 23 Ağustos

    Duygusal anlamda motive bir gündesiniz. Yanlış nedenlere dayalı değişiklikler yapmak doğru olmayabilir. Olayları doğru değerlendirmeli, daha alçak...Aslan Burcu - Bugün

    Başak Burcu
    24 Ağustos - 23 Eylül

    Sahip olduğunuzdan daha fazla paranız varmış hissine kapılmayın ve aşırı harcamalardan kaçının. Sizi motive eden kişilerle görüşebileceğiniz bir hafta...Başak Burcu - Bugün

    Terazi Burcu
    24 Eylül - 23 Ekim

    Bu hafta sonu, önemli kişisel değişiklikler yapmanız durumunda kendinizi çok iyi hissedebilirsiniz. Sizi bekleyen güzel bir gelecek varken lüzumsuz...Terazi Burcu - Bugün

    Akrep Burcu
    24 Ekim - 22 Kasım

    Dış etkilere bağlı duygusal durumlarla uğraşabileceğiniz bir hafta sonundasınız. Bazı kişilerin yapacağı son dakika değişiklikleri sizi asıl uğraşmanız gereken işlerden...Akrep Burcu - Bugün

    Yay Burcu
    23 Kasım - 21 Aralık

    Duyduğunuz her şeye inanmamalısınız. Belli anlaşmalar yapmadan ya da bazı sözler vermeden önce, kendi araştırmanızı bizzat yapmanızda fayda var. Bu hafta sonu, elinize...Yay Burcu - Bugün

    Oğlak Burcu
    22 Aralık - 20 Ocak

    Endişelerinizi dile getirerek olaylara netlik kazandırabilir ve doğru kararlar alabilirsiniz. Eviniz ve ailenizle bağlantılı konularla ilgilenirken daha sorumlu davranmalısınız....Oğlak Burcu - Bugün

    Kova Burcu
    21 Ocak - 18 Şubat

    Çok fazla bilgi paylaşımı size ters şekilde geri dönebilir ve size bazı bedeller ödetebilir. Bu hafta sonu, sevdiğiniz kişilerle ilişkilerinizi...Kova Burcu - Bugün

    Balık Burcu
    19 Şubat - 20 Mart

    Bu hafta sonu, bazı işleri ele alış veya uygulayış biçiminizi ya da bilgi edinme ev haber alma yöntemlerinizi gözden geçirebilirsiniz. Bu sayede kendinizi...Balık Burcu - Bugün