Nereden geldik sorusunun cevabını bulmak pek kolay değil

Hürriyet Haber
20.03.2005 - 00:00 | Son Güncelleme :

Amerika’da internette ‘bilginizi aktarın, soyağacınızı çıkaralım’ servisleri hızla popülerleşiyor. Sıradan insanların Avrupa’da 9-10 kuşak, Amerika’da 6-7 kuşak geriye giderek aile köklerini keşfetmesi mümkün. Türkiye’de son zamanlarda soyağacı çıkarmaya ilginin artmasına karşın, ünlü bir aileden gelmiyorsanız, sülaleniz hanedanla veya bir tarikatla bağlantılı değilse, ipucu bulmak çok zor, en fazla 3-4 kuşak önceye gidebiliyorsunuz.Tarihçi Prof. Dr. Ethem Eldem ve araştırmacı Müsemma Sabancıoğlu’na göre, Türkiye nüfusunun yüzde 95’inin durumu böyle. Sürekli göçün yaşandığı, 1934’te Soyadı Kanunu çıkana kadar sıradan insanların Sarı Çizmeli Mehmet Ağa olduğu, sokakların, köylerin, hatta illerin bile isminin değiştiği bir ülke Türkiye. Üstelik ne hastaneler doğum, ne mezarlıklar ölüm kayıtlarını uzun süre saklıyor, ne de nüfus daireleri düzenli arşiv tutabiliyor. Müsemma Sabancıoğlu kendi ailesinden örnek veriyor: ‘Benim dedem Selanik, diğeri Horasan, anneannem Arnavutluk, Bulgaristan, babaannem ise Kırım’dan geliyor. Kütüğüm Silivri’de. Herkese kayıtları göstermiyorlar. Bürokrasi muhteşem o konuda. Nüfus kayıtları eski yazıyla yazılı, bilmeyen okuyamaz. Ben ancak 3 kuşak geriye gittim, 4’üncü kuşak muğlak. Dedemin Selanik’te İmam Ahmet diye birinin oğlu olduğunu biliyorum. Umut veren bir şey olsaydı çoktan gidip bulmuştum. Dedem popüler biri olsaydı belki başka kaynaklardan bilgiye ulaşırdım.’ Müsemma Sabancıoğlu yine de ‘Her ailenin sürprizlerle dolu, insanı heyecanlandıran bir hikayesi vardır. Denemeye değer’ diye ekliyor.PROF. DR. ETHEM ELDEMOsmanlı hanedanı şeceresinde bile bütün kadınları yakalamak imkánsızAvrupa’da bizde olmayan kaynaklar var. Zaten Türkiye’de de gayrimüslimlerin soyağacını çıkarmak Müslümanlara göre daha kolay. Çünkü, kilise kayıtları 17’nci yüzyıla kadar gidebiliyor. Doğan, vaftiz edilen çocuklar, evlilikler, ölümler kilise defterine kaydediliyor. Bu gelenekte soyadı da var. Aslında soyağacının Osmanlı geleneğinde önemli yeri vardır. Eğer mensubu olduğunuz şecere ve silsile şeyh gibi tarikat takımındaysa biraz şansınız var. Bir de hanedanla bağlantısı olanlar soyağacına ulaşmakta şanslılar. 19’uncu yüzyıl ve 20’nci yüzyıl başına kadar Osmanlı hanedan şeceresini evlenme ile genişletirseniz aslında bütün eliti yakalarsınız. Osmanlı’da 15’inci yüzyıldan itibaren önemli kişilerin (sadrazamlar, kaptan-ı deryalar, şeyhler, ulema) hayat hikayeleri yazdırılıyordu. Buna bir örnek de Mehmet Süreyya’nın ‘Sicil-i Osmaniye’sidir. Günümüzde ise Murat Bardakçı, Osmanlı hanedanının bir şeceresini çıkarmıştır.Ataerkil bir şecere geleneği olduğu için hanedanla uğraştığınızda bile 19’uncu yüzyıl öncesi hanedan üyesi bütün kadınları yakalamak mümkün değil. Eşlerin kayıtları daha da az; çünkü çoğu cariye yani köksüz olduğu için ne zaman doğdukları, nereden geldikleri bilinmiyor. Ben, bir süre Osmanlı mezar taşları üzerinde çalıştım. Mezar taşlarında defnedilen kişinin kim olduğu tarif edilir ve akrabalık ilişkilerine de yer verilir. Mezar taşları biyografi ve şecere için önemli bir kaynaktır. Mezar taşında örneğin ‘Paşazade Mehmet’ olduğu zaman, o kişinin kim olduğunu başka kaynaklardan alabilirsiniz. Ancak, ‘Mehmet oğlu İbrahim’ olunca ‘Sarı Çizmeli Mehmet’ oluyor. Ve ülkenin yüzde 95’inin durumu böyle. BİR ARAŞTIRMACININ SOYAĞACI GÜNLÜĞÜMüsemma Sabancıoğlu, haritacı Jacques Pervititch’in peşinde 17’nci yüzyıla kadar gittiJacques Pervititch, 1920’lerde bir sigorta şirketi için yaptığı İstanbul haritaları ortaya çıkınca 2000’de birden gündeme geldi, gazetelere konu oldu. Müsemma Sabancıoğlu da onun kökenini ortaya çıkarmak için iki yıl uğraştı, Hırvatistan’a kadar gitti. İşte günlüğünde yaşadıklarını şöyle aktardı:n 3 Mayıs 2000 Gündemimde İstanbul haritaları var. Pervititch tarafından çizilmiş. 1922-45 arası İstanbul’una ait. Hangi sokakta, hangi binanın altının kagir, üstünün ahşap olduğunu bile yazıyor. n 24 Mayıs 2000 Haritalarla ve Pervititch’le son 6 aydır uğraşıyorum. Ama, kimmiş, nerede yaşamış, kimse bilmiyor. Sigortalar Birliği beni buldu. Bütün telefon rehberlerini taradım. Yeni bir iz üstündeyim. Pervititch diye birini buldum. Ama bunun adı Auguste. Neyse, kardeşidir diye umutlanıyorum. Şimdi, rehberden apartmanı buldum, kapıyı çalacağım. Bu benim son umudum. Oradan bir şey çıkmazsa kapının önünde ağlarım. n 26 Haziran 2000 Adresi verilen bina 102 yıllık. Apartmanın sahibi binada oturuyor. Konuştukça zihni açıldı. Pervititch’i hatırlıyor! 2 kızı olduğunu, Ortodoks olduğunu öğrendim. n 21 Kasım 2000 Son 2 günde hayatımda 20 yıl yaşamış gibi gelişmeler oldu. İnternette tekrar aradım Pervititch soyadındaki bir ‘t’yi doğru yazınca Saint Joseph Lisesi’nin web sayfasına gittim. 1895’te okuldan mezun olan Jacgues Pervititch çıktı karşıma. Okulu aradım, kayıtları 1939’dan başlıyormuş. Pervititch, Galata’da bir ilkokuldan Saint Joseph Lisesi’ne geçmiş. Burslu okumuş, iftihar öğrencisi, sonradan kendisini burslu okuttukları için okula haritalarını hediye etmiş. Kalp krizi geçiriyordum az daha. ABD’de yaşayan Hırvatların listesi gibi bir şeyi Osman Bey’in yardımı ile buldum. Artık hikayeyi çözdüm.n 11 Aralık 2000: Okuldan belgeleri aldım. Bir de oğlu varmış. Toplumsal tarih yazarı Rinaldo Marmara var, Fransa’da yaşıyor, Feriköy’deki Latin Katolik Mezarlığı hakkında çalışıyor bir süredir. Sabahın köründe mezarlığa gittik. Bekçiye Rinaldo Marmara ile buluşacağımızı söyledik, içeri öyle girdik. Tozların altında Jacgues Pervititch yazıları çıktı. Mezarı yıkadık. Ölüm kayıtlarını araştırdık, Sainte Marie Draperis Kilisesi’ne gittik. Papaz Cecerelli kocaman dolabı açtı. İçi silme defter dolu. Vaftiz, ölüm, evlilik kayıtları. 17’nci yüzyıl başına kadar kayıtları görmek mümkün. Latince ölüm defterlerinden Pervititch’in tüm ailesini çıkardık. n 7 Şubat 2002 Pervititch’in resimlerini Saint Joseph Lisesi’ndeki papaz bulmuş. Kalp krizi geçiriyordum az daha. n 13 Şubat 2002 İnternette 865 defa tarama yapıldı. Dubrovnik’te ailesine ait bilgiler bulundu. ‘Art anda Science Institute’ diye bir yere bağlı olan Nenad Vekaric’e mektup yazıldı. n 16 Şubat 2002 Pervititch ailesinin Hırvatistan’daki kolunu buldum. Pervititch‘in doğum tarihi 17 Şubat 1877’ymiş. Babası göç etmiş İstanbul’a. n 12 Haziran 2002 Dubrovnik’teyim. Pervititch’in evine gittim. Antun Pervititch ile görüştüm. n 4 Ekim 2002 Tarih ve Toplum Dergisi çıkmış, Taksim’e gittim. Dergi, araştırmamı kapağa taşımış. Kapakta harita ve Pervititch’in fotoğrafı... Pervititch ailesiJacques Pervititch, 17 Şubat 1877’de Dubrovnik’te doğdu. Bugün Hırvatistan’a bağlı olan Dubrovnik, yüzyıllar boyu Osmanlı’ya vergi ödeyen bağımsız bir liman kentiydi. Jacques 3 yaşındayken denizci olan babası ve 4 erkek kardeşiyle İstanbul’a göç etti. Galata Saint Pierre İlkokulu ve Saint Joseph Lisesi’nde okudu. Haritacılık eğitimini nereden aldığı bilinmiyor. Daha sonra Josephine Droma ile evlendi. Marcel, Jeanne ve Henri dünyaya geldi. Henri, 13-14 yaşında Saint Joseph’de okurken öldü, daha sonra tüm Pervititch’lerin mezarı olacak Feriköy Latin Katolik Mezarlığı’na gömüldü. Nazım Kurt’la evlenerek Türkiye vatandaşı olan Jeanne’ın ve kardeşi Marcel’in de mezarı burada.

Etiketler:

EN ÇOK OKUNANLAR

    Koç Burcu
    21 Mart - 20 Nisan

    Kişisel farkındalığınızı arttıracak, bilgi kazanmanızı sağlayacak, ama bu esnada bütçenize çok fazla zarar vermeyecek şeyler planlamalısınız. Tüm...Koç Burcu - Bugün

    Boğa Burcu
    21 Nisan - 20 Mayıs

    Başarınızı diğerleriyle de kutlayabilirsiniz. Bilgi toplamalı, bilgilerin gerçekliğinden emin olmalı ve başladığınız işleri bitirmelisiniz. Fark yaratmak istiyorsanız,...Boğa Burcu - Bugün

    İkizler Burcu
    21 Mayıs - 20 Haziran

    Evinizde ve özel ilişkilerinizde yapacağınız değişiklikler duygusal anlamda istikararı sağlayabilir. İş birliğine açık olmanız durumunda, evinizi veya yaşadığınız yeri...İkizler Burcu - Bugün

    Yengeç Burcu
    21 Haziran - 22 Temmuz

    Önemli detayları atlamadığınızdan emin olun. İstediğinizi açık açık ortaya koymak işe yarar çözümler üretmenizde size yardım edebilir....Yengeç Burcu - Bugün

    Aslan Burcu
    23 Temmuz - 23 Ağustos

    Duygusal anlamda motive bir gündesiniz. Yanlış nedenlere dayalı değişiklikler yapmak doğru olmayabilir. Olayları doğru değerlendirmeli, daha alçak...Aslan Burcu - Bugün

    Başak Burcu
    24 Ağustos - 23 Eylül

    Sahip olduğunuzdan daha fazla paranız varmış hissine kapılmayın ve aşırı harcamalardan kaçının. Sizi motive eden kişilerle görüşebileceğiniz bir hafta...Başak Burcu - Bugün

    Terazi Burcu
    24 Eylül - 23 Ekim

    Bu hafta sonu, önemli kişisel değişiklikler yapmanız durumunda kendinizi çok iyi hissedebilirsiniz. Sizi bekleyen güzel bir gelecek varken lüzumsuz...Terazi Burcu - Bugün

    Akrep Burcu
    24 Ekim - 22 Kasım

    Dış etkilere bağlı duygusal durumlarla uğraşabileceğiniz bir hafta sonundasınız. Bazı kişilerin yapacağı son dakika değişiklikleri sizi asıl uğraşmanız gereken işlerden...Akrep Burcu - Bugün

    Yay Burcu
    23 Kasım - 21 Aralık

    Duyduğunuz her şeye inanmamalısınız. Belli anlaşmalar yapmadan ya da bazı sözler vermeden önce, kendi araştırmanızı bizzat yapmanızda fayda var. Bu hafta sonu, elinize...Yay Burcu - Bugün

    Oğlak Burcu
    22 Aralık - 20 Ocak

    Endişelerinizi dile getirerek olaylara netlik kazandırabilir ve doğru kararlar alabilirsiniz. Eviniz ve ailenizle bağlantılı konularla ilgilenirken daha sorumlu davranmalısınız....Oğlak Burcu - Bugün

    Kova Burcu
    21 Ocak - 18 Şubat

    Çok fazla bilgi paylaşımı size ters şekilde geri dönebilir ve size bazı bedeller ödetebilir. Bu hafta sonu, sevdiğiniz kişilerle ilişkilerinizi...Kova Burcu - Bugün

    Balık Burcu
    19 Şubat - 20 Mart

    Bu hafta sonu, bazı işleri ele alış veya uygulayış biçiminizi ya da bilgi edinme ev haber alma yöntemlerinizi gözden geçirebilirsiniz. Bu sayede kendinizi...Balık Burcu - Bugün